Bu başlıkta 57 hastalık/sendrom var. Her maddede kısa özet, en sık geçen semptom ve bulgular yer alır; ayrıntı için hastalık adına tıklayın.
Çocuk cerrahisi, yenidoğan döneminde hayatı tehdit eden doğumsal malformasyonlardan okul çağının akut karın tablolarına, inguinoskrotal bölge patolojilerinden travma, yanık ve yabancı cisim yutulmasına kadar çok geniş bir alanı kapsar. Bu hastalıkların ortak özelliği, tanının çoğu zaman zamana karşı yarış olmasıdır: midgut volvulusta bağırsak, testis torsiyonunda testis, inkarsere hernide hem bağırsak hem testis birkaç saat içinde kaybedilebilir. Öte yandan bazı tablolar (fizyolojik fimozis, umbilikal herni, infant hidroseli) kendiliğinden düzelir ve gereksiz girişimden kaçınmak da aynı ölçüde önemlidir. Bu nedenle çocuk hekimi için temel beceri, “acil cerrahi”, “elektif cerrahi” ve “izlem” gerektiren durumları ayırt edebilmektir.
Kitapta bu alan, Çocuk Cerrahisi kısmının yanı sıra Çocuk Acil (akut karın ağrısı, ağlayan bebek, aksayan çocuk), Yenidoğan, Gastroenteroloji, Endokrinoloji ve Radyoloji bölümlerinde de ele alınır; aynı hastalık farklı bölümlerde farklı açılardan tekrar karşımıza çıkar.
1. Yenidoğanın konjenital gastrointestinal tıkanıklıkları. Özofagus Atrezisi yaklaşık 3000 canlı doğumda bir görülür; en sık tip distal trakeoözofageal fistüllü formdur ve bebeklerin yarısından fazlasında VACTERL/CHARGE gibi ek anomaliler bulunur. Atrezi olmaksızın görülen H Tipi Trakeoözefageal Fistül tekrarlayan öksürük ve pnömoniyle geç tanı alabilir. Duodenal Atrezi direkt grafide double bubble görünümüyle tanınır ve %50 olguda Down sendromu, anüler pankreas, kalp hastalığı veya malrotasyon eşlik eder. Jejunoileal atrezi intrauterin vasküler kazaya bağlanır ve yenidoğan obstrüksiyonlarının önemli bir bölümünü oluşturur. Malrotasyon ve buna bağlı Malrotasyon ve Midgut Volvulus cerrahi acildir; tedavi Ladd prosedürüdür. Mide çıkışında Konjenital Pilorik Atrezi (tek gaz kabarcığı) ve Gastrik Antral Web nadir nedenlerdir. Distal tıkanıklıklarda Hirschsprung hastalığı (internal anal sfinkterden başlayan aganglionozis; altın standart rektal biyopsi), kistik fibrozisin en erken bulgusu olan Mekonyum İleus, nadir Kolon Atrezisi ve Anorektal Malformasyon yer alır. Hirschsprung varyantları (Ultra-Kısa Segment Hirschsprung Hastalığı, Hipoganglionozis, İntestinal Nöronal Displazi, İnternal Anal Sfinkter Akalazyası, Desmosis Koli) kronik kabızlık ve tıkanıklık semptomlarıyla ayırıcı tanıya girer.
2. Karın ön duvarı, diyafragma ve umblikus anomalileri. Gastroşizis umblikusun sağında, kesesiz ve 4 cm’den küçük bir defekttir; ek anomali azdır, genç anne yaşı risk faktörüdür. Omfalosel ise kese ile örtülü, kordun keseden çıktığı defekttir ve %40-80 oranında kardiyak ve kromozomal anomali eşlik eder. Umblikal Kord Hernisi en nadir formdur; fark edilmezse kord klempi bağırsağı yaralayabilir. Katlantı defektleri arasında kloakal ekstrofi ve Ektopia Kordis Torakis sayılır. Konjenital diyafragma hernisi çoğunlukla sol posterolateral (Bochdalek) yerleşimlidir; prognozu pulmoner hipoplazi ve pulmoner hipertansiyon belirler. Morgagni Tipi Diyafragma Hernisi ise retrosternal, sıklıkla sağda ve çoğunlukla asemptomatiktir. Umblikus bölgesinde Umbilikal Herni, Omfalomezenterik Kanal Kalıntıları, Meckel Divertikülü ve Urakal Kalıntılar yer alır.
3. Hepatobiliyer cerrahi hastalıklar. Biliyer atrezi yenidoğan kolestazının en sık nedeni ve çocukluk çağı karaciğer naklinin başlıca endikasyonudur; Kasai portoenterostomisi ne kadar erken yapılırsa nakil ihtiyacı o kadar azalır. Alt tipleri Kistik Biliyer Atrezi, Biliyer Atrezi Splenik Malformasyon Sendromu ve Sitomegalovirüs İlişkili Biliyer Atrezidir. Koledok Kisti kızlarda daha sık, Todani tip 1 en sık formdur ve malign dönüşüm riski nedeniyle eksize edilir. Safra Tıkacı Sendromu uzun süreli parenteral beslenme, sepsis veya hemolizle ilişkilidir.
4. Edinsel akut karın. Akut apandisit çocuklarda cerrahi gerektiren en sık akut karın nedenidir ve 11-12 yaşta pik yapar; küçük çocukta atipik seyir nedeniyle perforasyon sıktır. İnvajinasyon süt çocuğu ve oyun çocuğu döneminin en sık bağırsak tıkanıklığı nedenidir. İnfantil Hipertrofik Pilor Stenozu ilk iki ayda cerrahi gerektiren sık bir durumdur. Gastrik Volvulus ve Over Torsiyonu daha nadir ama organ kaybettirebilen tablolardır. Periapendiküler Apse ve Psoas Apsesi kalça ağrısı ve topallamayla başvurabilir.
5. İnguinoskrotal ve genital patolojiler. İnguinal Herni çocuk cerrahisinde en sık ameliyat edilen patolojidir; kendiliğinden düzelmez ve İnkarsere İnguinal Herni riski özellikle ilk 6 ayda yüksektir. Hidrosel infantlarda sıktır ve 2 yaşa doğru düzelmesi beklenir. İnmemiş testis 6 aya kadar inmezse 18 aydan önce orşiopeksi gerektirir; infertilite ve malignite riski taşır. Akut skrotum nedenleri testis torsiyonu, Appendiks Testis Torsiyonu ve Akut Epididimittir. Ergende varikosel (%78-93 sol taraflı) görülür. Penil patolojiler arasında hipospadias, Fimozis, Parafimozis, Balanit, Penoskrotal Ağ ve Penil Rotasyon Anomalisi sayılır.
6. Baş-boyun ve yüzeyel kitleler. Tiroglossal Kanal Kisti orta hat boyun kitlelerinin büyük çoğunluğunu oluşturur, yutma ve dil hareketiyle yer değiştirir ve Sistrunk ameliyatıyla çıkarılır; nadiren Tiroglossal Kanal Karsinomu gelişebilir. Lateral boyunda Brankial Yarık Anomalisi (en sık ikinci yarık; ayrıca Birinci Brankial Yarık Anomalisi, Üçüncü Brankiyal Yarık Anomalisi ve Dördüncü Brankiyal Yarık Anomalisi yarık) bulunur. Dermoid Kist en sık kaşın dış kısmında görülür. Lenfatik malformasyonlar Kavernöz Lenfanjiyom ve Lenfanjiyoma Sirkumskriptum şeklindedir.
7. Travma, yanık ve yutulan cisimler. Abdominal Künt Travma dalak en sık yaralanan intraperitoneal organdır; Emniyet Kemeri Sendromu içi boş organ perforasyonu ve lomber vertebra kırığıyla, Künt Böbrek Travması hematüriyle, Travmatik Asfiksi peteşi ve solunum sıkıntısıyla seyreder. Yanık en çok 0-4 yaşta ve haşlanma şeklinde görülür; Elektrik Yanığı aritmi ve kompartman sendromu riski taşır; öykü ile uyumsuz yanıklarda Yanık Nedeniyle Çocuk İstismarı düşünülmelidir. Yabancı Cisim Yutulması cisimlerin çoğu spontan atılır; ancak Düğme Pil Yutulması, çoklu Mıknatıs Yutulması, Sivri Uçlu Yabancı Cisim Yutulması ve Süper Emici Polimer Yutulması ciddi komplikasyonlara yol açar. Koroziv Madde Yutulması özofagus striktürü ve geç malignite riski taşır.
Çocuk cerrahisinde başvuru yakınması çoğu zaman yaşla birlikte değerlendirildiğinde ayırıcı tanıyı belirgin biçimde daraltır. Safralı Kusma her yaşta mekanik tıkanıklık, özellikle malrotasyon-volvulus düşündürmelidir. Fışkırır Tarzda Kusma ve kustuktan hemen sonra yeniden beslenme isteği 3-6 haftalık bebekte pilor stenozunu akla getirir; laboratuvarda hipokloremik hipokalemik metabolik alkaloz, muayenede Zeytin Benzeri Kitle saptanır.
| Yakınma / bulgu | Düşünülecek başlıca durumlar | Ayırt ettirici ipucu |
|---|---|---|
| Yenidoğanda salya artışı, beslenme kateterinin ilerlememesi | Özofagus atrezisi | Kateter üst poşta kıvrılır; distalde gaz varsa fistül vardır |
| Yenidoğanda safralı kusma | Duodenal/jejunoileal atrezi, malrotasyon-volvulus | Double bubble ve distal gaz yokluğu duodenal atreziyi düşündürür |
| Mekonyum çıkışında gecikme, distansiyon | Hirschsprung, mekonyum ileus, anorektal malformasyon | Perine muayenesi; rektal biyopside ganglion yokluğu; ter testi |
| Uzamış sarılık ve akolik dışkı | Biliyer atrezi, koledok kisti, safra tıkacı | Konjuge hiperbilirubinemi; USG, sintigrafi, intraoperatif kolanjiografi |
| Süt çocuğunda ataklarla ağlama, kusma, kanlı dışkı | İnvajinasyon | Sosis şeklinde kitle; USG’de hedef işareti |
| Periumblikalden sağ alt kadrana göçen karın ağrısı | Akut apandisit | Sağ alt kadran hassasiyeti, rebound; USG ilk tercih |
| Ağrısız alt GİS kanaması ve anemi | Meckel divertikülü | Tc-99m perteknetat sintigrafisi |
| Kasık şişliği | İnguinal herni, hidrosel, kordon kisti | Redükte edilemeyen ağrılı kitle inkarserasyon; translüminasyon hidroseli destekler |
| Akut skrotal ağrı | Testis torsiyonu, appendiks testis torsiyonu, epididimit | Kremaster refleksi kaybı ve Doppler’de kanlanma azalması torsiyonu, artmış kanlanma epididimiti düşündürür |
| Orta hat boyun kitlesi | Tiroglossal kanal kisti, dermoid kist | Yutma ve dil hareketiyle yer değiştirme tiroglossal kisti düşündürür |
| Lateral boyun kitlesi veya fistülü | Brankial yarık anomalileri | Tekrarlayan enfeksiyon ve apse; kendiliğinden gerilemez |
| Umblikal akıntı | Omfalomezenterik kanal veya urakal kalıntı | Fekal drenaj omfalomezenterik, idrar gelişi urakal kökeni gösterir |
| Topallama ve ateş | Periapendiküler apse, psoas apsesi; ergen erkekte testis torsiyonu | Testis muayenesi atlanmamalı |
Küçük çocukta apandisitin ilk bulguları kusma, ishal, huzursuzluk ve öksürük gibi nonspesifik yakınmalar olabilir; sağ alt kadran hassasiyeti 3 yaş altında olguların yarısından azında bulunur. Pediatrik apandisit skoru ve seri muayene karar vermede yardımcıdır.