Eşanlamlılar: Termal Yanık

Kategori: Çocuk Cerrahisi · Tür: hastalık

Özet

Isı, soğuk, elektrik, radyasyon veya kimyasal ajanlarla temas sonucu deri ve derialtı dokuda oluşan hasardır; çocuklarda en çok 0-4 yaşta görülür ve haşlanma en sık etkendir. Derinlik, yüzey alanı (Dokuzlar Kuralı, Lund-Browder, palmar yöntem), lokalizasyon, yaş ve mekanizmaya göre değerlendirilir. Birinci derece yanık kırmızı, ağrılıdır ve 3-5 günde izsiz iyileşir; ikinci derecede bül oluşur, yüzeyel olanlar ağrılı ıslak kırmızı yara, derin olanlar kapiller dolumu olmayan koyu kırmızı kuru yara şeklindedir (3-8 haftada iyileşir, hipertrofik skar bırakabilir); üçüncü derecede koagülasyon nekrozuyla eskar ve duyu kaybı, dördüncü derecede kas, tendon ve kemik tutulumu vardır. Geniş yanıklarda kapiller geçirgenlik artışıyla yanık şoku gelişir: ödem (12-24 saatte maksimum), hipovolemi, soluk soğuk ekstremite, filiform nabız, oligüri, hematokrit yüksekliği, Neonatal Hiperglisemi, hiponatremi, hiperkalemi ve metabolik asidoz. Tedavi ilk yardım, sıvı resüsitasyonu, yara bakımı, eskar eksizyonu ve greftlemedir.

Bölümlerdeki özetler

• Isı, soğuk, elektrik, radyasyon veya kimyasal ajanlarla temas sonucu deri ve derialtı dokuda hasar; çocuklarda en çok 0-4 yaşta, haşlanma en sık etkendir. Derinlik (1.-4. derece), yüzey alanı, lokalizasyon ve mekanizmaya göre sınıflanır. Tedavi ilk yardım, sıvı resüsitasyonu, yara bakımı, eskar eksizyonu ve greftlemedir. (Çocuk Cerrahisi › Çocuk Yanıklarına Yaklaşım; s.4763, s.4764, s.4765, s.4766)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Isı, soğuk, elektrik, radyasyon veya kimyasal ajanlarla temas sonucu deri ve derialtı dokuda oluşan hasar; etki tüm vücuda yayılır (s.4763)
• Yaralanma mekanizması: radyasyon, termal, elektrik, kimyasal, inhalasyon (5 kategori) (s.4765)
• Derinlik: 1. derece epidermis, kırmızı, ağrılı, 3-5 günde izsiz iyileşir (çoğunlukla güneş); 2. derece yüzeyel (kırmızı, ıslak, ağrılı, birkaç haftada iyileşir) ve derin (koyu kırmızı, kuru, kapiller dolum yok, 3-8 haftada iyileşir, hipertrofik skar olabilir); 3. derece tüm katmanlar, eskar, duyusuz, eksizyon-greft gerekebilir; 4. derece kas, tendon, kemik tutulumu, flep/greft gibi kapsamlı cerrahi (s.4763–4764)
• Şiddete göre: küçük (çocukta ≤%10 2. derece, ≤%2 3. derece); orta (%10-20 2. derece, %2-10 3. derece); büyük (>%20 2. derece, >%10 3. derece, inhalasyon, elektrik, eşlik eden travma, göz-kulak-yüz-el-ayak-büyük eklem-genital yanıkları); küçükler yatışsız, orta ve büyükler hastanede tedavi edilir (s.4765)

Epidemiyoloji

• En sık 0-4 yaş, erkeklerde daha sık, çoğunlukla evde; sosyoekonomik kötüleşmeyle artar (s.4763)
• Adana-Ankara-Konya yanık ünitelerinde 1997-2005 yanıkların %35,5’i <18 yaş; Konya 2012 en sık sıcak sıvı haşlanması, 0-5 yaş; Bursa’da 0-3 yaşta haşlanma %75,3 (s.4763)
• Mortalite <4 yaşta, özellikle <1 yaşta daha yüksek (s.4765)

Etiyoloji ve patogenez

• 40-44 °C’de bazı enzimler bozulur, proteinler denatüre olur; temas bölgesinde koagülasyon nekrozu (eskar), altında staz ve hiperemi zonları (hücreler hasarlı ama canlı, dolaşım bozulursa ölebilir) (s.4763)
• Yanık şoku: inflamatuvar mediatörlerle kapiller geçirgenlik artar, hipovolemi; ödem 12-24 saatte maksimum (s.4763)