| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | bulgu, ters-indeks |
| konu | Sendrom → tümör riski → tarama protokolü |
| guncelleme | 2026-09-17 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği, Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler |
Nelson: çocukluk çağı kanserlerinin %8-10’u genetik yatkınlığa bağlıdır; tam genom sekanslamada kanserli çocukların en az %8’inde germ hattı yatkınlık mutasyonu vardır ve bunların çoğunda aile öyküsü yoktur (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler). TUS’ta ya “bu sendromda hangi tümör” ya da “bu tümörü görünce hangi sendrom” sorulur; bir de tarama protokolü sorulur.
| Sendrom | Gen | Tümör riski | Tarama |
|---|---|---|---|
| ‣ | 11p13 (WT1, PAX6) | Wilms tümörü (“%50” oranı — kaynak gerekli), ‣ | Batın USG 3 ayda bir, 8 yaşa dek |
| ‣ | 11p15 imprinting | Wilms, ‣, ‣, ‣, adrenokortikal ca (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Tablo 519.2) | AFP 3 ayda bir (4 yaşa dek) + batın USG 3 ayda bir (7-8 yaşa dek) |
| ‣ | WT1 | Wilms + nefropati + ‣ | Sık USG; sıklıkla profilaktik nefrektomi |
| Hemihipertrofi (izole) | 11p15 | Wilms, hepatoblastom | BWS ile aynı protokol |
| ‣ | NF1 17q | Optik gliom, MPNST (NF1’lilerin %16’sında), JMML, lösemi, nöroblastom, feokromositoma, rabdomiyosarkom, meme ca (kadın, erken) (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) | Yıllık ‣ (<8 yaş), tansiyon, büyüme; rutin görüntüleme yok |
| ‣ | NF2 22q | Bilateral vestibüler schwannom, menenjiyom, spinal kord ependimomu ve astrositomu (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Tablo 524.1) | Beyin/spinal MR, odyoloji |
| ‣ | TSC1/TSC2 | SEGA, renal anjiyomiyolipom, kardiyak ‣ | Beyin MR 1-3 yılda bir (25 yaşa dek), böbrek MR |
| ‣ | VHL 3p25 | Hemanjiyoblastom (serebellar, retinal, spinal), berrak hücreli RCC, feokromositoma, pankreas NET | Göz dibi + plazma metanefrin yıllık; batın MR |
| ‣ | TP53 | Adrenokortikal ca, ‣, yumuşak doku sarkomu, akut lösemi, beyin tümörü (‣, PNET), erken meme ca (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) | Toronto protokolü: yıllık tüm vücut MR + biyokimya — kaynak gerekli |
| ‣ | PTCH1 9q22 veya SUFU (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) | Multipl ‣, ‣ (küçük çocukta), odontojenik keratokist | Cilt muayenesi, çene grafisi; radyoterapiden kaçın |
| ‣ / 13q− | RB1 | Bilateral retinoblastom, osteosarkom (ikincil), pinealoblastom | Seri göz dibi muayenesi |
| ‣ | FANC genleri | AML, MDS, baş-boyun ve anogenital SCC, Gİ ve GÜ kanserleri; Wilms (BRCA/PALB2 alt grubu — Tablo 526.2) (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) | Yıllık kemik iliği; kemoterapi/radyasyona aşırı duyarlı |
| ‣ | BLM | Geniş spektrumlu erken kanser | Kromozom instabilitesi; kardeş kromatid değişimi ↑ |
| ‣ | ATM | Lenfoma, lösemi | Radyasyondan kaçın (tanısal BT dahil); ↑AFP |
| Nijmegen kırık sendromu | NBN | Lenfoma | Radyasyon duyarlı |
| ‣ | MEN1 | Paratiroid + Pankreas (gastrinom) + Pituiter (“3P”) | Ca/PTH, prolaktin, gastrin |
| ‣ / 2B | RET | ‣ ca + feokromositoma (+ 2A: paratiroid; 2B: mukozal nörom + marfanoid görünüm) | Profilaktik tiroidektomi — 2B’de bebeklikte, 2A’da erken çocuklukta |
| Peutz-Jeghers | STK11 | GİS, meme, pankreas, over (SCTAT) | Mukokutanöz pigmentasyon (dudak, bukkal) + hamartomatöz polip |
| FAP | APC | Kolorektal ca (%100), hepatoblastom, desmoid, tiroid | Kolonoskopi ergenlikten; profilaktik kolektomi |
| ‣ | NER genleri | Cilt kanserleri (çok erken) | Mutlak güneş koruması |
| ‣ / Perlman | GPC3 / DIS3L2 | Wilms — Perlman: polihidroamnios, makrozomi, ‣, nefroblastomatozis (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Tablo 526.2) | BWS benzeri tarama |
| ‣ (45,X/46,XY) | — | Gonadoblastom %15-30 | Y materyali taranır → laparoskopik gonadektomi (Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği) |
| Tümör | İlk düşünülecek |
|---|---|
| Wilms tümörü | WAGR, Beckwith-Wiedemann, Denys-Drash, izole hemihipertrofi; Nelson Tablo 526.2 ayrıca Frasier, Perlman, ‣, ‣‣‣ (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| Hepatoblastom | Beckwith-Wiedemann, FAP, hemihiperplazi, trizomi 18 ve diğer trizomiler, Aicardi, ‣ / düşük doğum ağırlığı (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| Adrenokortikal karsinom | Li-Fraumeni (çocukta en sık), Beckwith-Wiedemann, hemihiperplazi, MEN1, ‣, FAP; çok seyrek ‣ (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| Bilateral retinoblastom | RB1 germline (13q14) |
| Medulloblastom (küçük çocuk) | Gorlin, TP53, Turcot (APC, MLH1) (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Tablo 524.1) |
| Optik gliom | NF1 |
| Bilateral vestibüler schwannom | NF2 |
| Serebellar hemanjiyoblastom | von Hippel-Lindau |
| Feokromositoma | VHL (çocukta en sık), MEN2, NF1, SDH mutasyonlu PGL sendromları 1-4; siyanotik KKH ile güçlü bağ (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| Medüller tiroid karsinomu | MEN2A/2B (RET) |
| JMML | NF1, ‣ — Noonan’da JMML’nin çoğu kendiliğinden iyileşir (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| AML-M7 (megakaryoblastik) | Down Sendromu |
| Lenfoma + ataksi | Ataksi-telanjiektazi |
| Rabdomiyosarkom | Nelson Tablo 527.2: BWS, Gorlin, Costello (H-RAS), NF1, Li-Fraumeni, mozaik türlü anöploidi (BUB1B), Nijmegen, ‣ (CREBBP), yapısal mismatch-repair eksikliği (PMS2), APC, kalıtsal retinoblastom, ailevi plevropulmoner blastom (DICER1), Noonan (PTPN11), Werner (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| Osteosarkom | Kalıtsal retinoblastom, Li-Fraumeni, ‣, Werner, ‣; benign zemin: Paget, enkondromatozis, multipl herediter ekzostoz, fibröz displazi (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| Nöroblastom | Familyal (ALK, PHOX2B), BWS ve hemihipertrofi, NF1, Noonan; nöral krest birlikteliği: ‣, santral hipoventilasyon, ‣ (~%40 nöral krest tümörü) (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Tablo 525.1) |
| Plevropulmoner blastom · kistik nefroma · over Sertoli-Leydig · multinodüler ‣ | DICER1 sendromu (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| Lhermitte-Duclos (serebellar displastik gangliositom) | Cowden (PTEN) (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Tablo 524.1) |
| Mediastinal germ hücreli tümör | ‣ (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
| Gonadoblastom | ‣ (Y materyali), Frasier (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Tablo 530.1 ve 526.2) |
| Retina + serebellar hemanjiyoblastom | von Hippel-Lindau (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler) |
💡 Down’da tümör profiliLösemi riski artmıştır — Down’lu erişkinlerdeki kanserlerin ~%60’ı, çocuklardaki kanserlerin ~%97’si lösemidir. AML-M7 ve ALL riski 10-20 kat. Ama SOLİD tümör riski AZALMIŞTIR — nöroblastom, Wilms Tümörü ve erişkin epitelyal tümörleri dahil. İskemik kalp hastalığı riski de azalmıştır. (Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği)
“Her sendromda tümör riski artar” refleksini bozan tek örnek — bu yüzden sorulmaya çok müsait.
Ayrıca geçici miyeloproliferatif bozukluk (TMD): Down’lu bebeklerin ~%10’unda; genellikle ilk 3 ayda düzelir, ama %20-30’unda 3 yaşına kadar (ortalama 16 ay) tipik lösemi, genellikle AMKL gelişir → yakın izlem gerekir. GATA1 mutasyonları hem TMD hem AMKL blastlarında bulunur (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Bölüm 522.3).
⚠️ Çelişki — Down’da lösemi risk katları ve TMD sonrası süre
- Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği: AML-M7 ve ALL riski 10-20 kat
- Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler: Tablo 518.2 ALL 10-20 kat · Bölüm 522.3 akut lösemi 15-20 kat · Tablo 519.2 ALL 20 kat, AMKL 500 kat
- TMD sonrası lösemi: kasanın ilk sürümünde “4 yaşa dek”; Bölüm 522.3 “3 yaşına kadar”; Şekil 522.8 ~%20’sinde 1-5 yaşta ML DS
Down’lu ALL hastaları metotreksata ciddi duyarlıdır; AML’li Down hastalarında uzun dönem sağkalım >%80 (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler).
Kromozom onarım kusuru olan sendromlarda tanısal radyasyon bile zararlıdır:
Nelson ataksi-telanjiektaziyi “radyasyon ilişkili DNA hasarına hassas” olarak tanımlar (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Tablo 519.2).