Multipl Endokrin Neoplazi Tip 1

“Multipl endokrin neoplazi (MEN) sendromları iki veya daha fazla endokrin bezde tümör gelişimi ile karakterizedir.” (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem, Bölüm 587)

“Multipl endokrin neoplazi tip 1 (MEN) en sık yaşamın 30-50 yaşlarında kendini gösterir, ancak endokrin tümörler çok daha erken de gelişebilir. Paratiroid bezleri, hipofiz ve endokrin pankreas hücreleri en çok tutulan endokrin dokularıdır.”

💡 TUS’un klasik üçlüsü — “3P”Paratiroid (Hiperparatiroidizm) · Pankreas (nöroendokrin tümör) · Pituiter (hipofiz adenomu)İlk ve en sık bulgu: primer hiperparatiroidizm.

Genetik

• Gen:“MEN1 geni tümör süpresör genini kodlar.”
• İki vuruş modeli:“MEN1’de tek bir germ hattı inaktive edici mutasyon kalıtsaldır, fakat bu mutasyon tek başına tümör oluşturmaya yetmez; geri kalan normal alelin inaktive edilen ikinci bir somatik mutasyon daha sonra spesifik bir dokuda tümör oluşumuna yol açar.”
• Sporadik oran:“Bu nedenle, yaklaşık %10 vakada sporadik mutasyonlar olsa da MEN1 genelde otozomal dominant kalıtılır.”
• Delesyon uyarısı:“Kodlanmayan bölgelerdeki delesyonlar ve mutasyonlar da dahil olmak üzere 1.000’in üzerinde MEN1 mutasyonu tanımlanmıştır; bu sebeple MEN1 dizilenmesinde mutasyon saptanmayan hastalarda delesyonlar da dahil olacak şekilde genetik analiz planlanmalıdır.”

Tablo 587.1 — Multipl endokrin neoplazi sendromlarının bulguları

(Kaynak: Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem, Tablo 587.1)

💡 TUS ipucu — üç sendromun tek farkıMEN1: hipofiz + pankreas + paratiroid. Medüller tiroid karsinomu YOK.MEN2A: MTK + feokromasitoma + hiperparatiroidizm. MEN2B: MTK + feokromasitoma + mukozal nöroma + marfanoid görünüm; hiperparatiroidizm YOK.

Klinik Bulgular

Hiperparatiroidizm — ilk ve en sık

“Paratiroid adenomu ya da çoklu bez hiperplazisine bağlı gelişen primer hiperparatiroidizm MEN1’in en sık klinik bulgusudur, yaşam boyu kümülatif insidansı %90-95’tir.”

⚠️ Çocukta primer hiperparatiroidizm → MEN1 düşün“Primer hiperparatiroidizmli pediatrik vakaların %15-70’inde MEN1 bulunabilir, özellikle de multiglandüler hiperplazi varsa, primer hiperparatiroidizmli her çocuk ya da adölesanda bu sendrom akla gelmelidir.”

Hipofiz adenomları