| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | karşılaştırma |
| konu | Kalıtsal kemik iliği yetmezliği sendromları — Fanconi, Diamond-Blackfan, Shwachman-Diamond, diskeratozis konjenita, CAMT, Pearson |
| guncelleme | 2026-09-12 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 20 Kan, Nelson - Bölüm 17 Sindirim Sistemi, Nelson - Bölüm 13 İmmünoloji |
Kalıtsal Pansitopeni, pediatrik Kalıtsal Kemik İliği Yetmezliği Sendromlarıi vakalarının yaklaşık %30’unu oluşturur; Fanconi anemisi kalıtsal pansitopenilerin en sık görülenidir (Nelson - Bölüm 20 Kan, Bölüm 495).
💡 Bu grubun ortak mantığı Hepsinde hematopoetik kök hücre bir biyolojik süreçte başarısızdır: DNA onarımı (Fanconi), telomer korunması (diskeratozis konjenita), ribozom biyogenezi (Diamond-Blackfan, Shwachman-Diamond), megakaryopoez (CAMT), mitokondri (Pearson). Etkilenen biyolojik süreç, hangi hücre serisinin önce düştüğünü ve hangi ayırıcı testin çalıştığını belirler.
| Fanconi Anemisi | Diamond-Blackfan Anemisi | Shwachman-Diamond Sendromu | Diskeratozis Konjenita | CAMT | Pearson | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Etkilenen yolak | DNA onarımı, homolog rekombinasyon | Ribozom biyogenezi | Ribozom biyogenezi | Telomer korunması | Megakaryopoez (MPL) | Mitokondriyal işlev |
| Gen | 21 FANC (FANCA %64) | RPS19 %25; RP genleri %70; GATA1 | SBDS (7q11) | DKC1 %20-25, TINF2, TERC… | MPL (1p34) | mtDNA delesyonu |
| Kalıtım | OR; FANCB XBR | Çoğunlukla OD; GATA1 XBR | OR | XBR / OD / OR | OR | Maternal veya sporadik |
| İlk düşen seri | Trombositopeni + makrositoz + ↑‣ → nötropeni → anemi | Anemi (saf eritroid aplazi) | Nötropeni | Trombositopeni ve/veya anemi | Trombositopeni | Ağır makrositik anemi, değişken trombositopeni |
| Başlangıç | İlk on yıl | 2-6 ay; %92’si ilk yılda tanı | Bebeklik (steatore, ‣) | Deri-tırnak ilk on yıl; kemik iliği %80’i 30 yaşa kadar | Doğumda veya kısa süre sonra | Doğumdan bir yaşına kadar |
| Fiziksel bulgu | Başparmak/radius, café-au-lait, kısa boy, böbrek | Kraniyofasiyal %50, trifalengeal başparmak, GÜ %38, kardiyak %30 | Metafizeal displazi, kısa boy %66 | Tırnak distrofisi + retiküler pigmentasyon + oral lökoplaki | %10-20’sinde anomali (nörolojik, kardiyak) | Pankreas yetmezliği |
| Pankreas | Normal | Normal | Ekzokrin yetmezlik %98 | Normal | Normal | Ekzokrin yetmezlik |
| Kromozom kırılganlığı (DEB/MMC) | ARTMIŞ | Normal | Normal | Lenfositte normal; fibroblastta kendiliğinden yeniden düzenleme | Normal | Normal |
| Anahtar test | DEB veya MMC ile lenfosit kırılma testi | ↑eritrosit ‣ (eADA) | Serum tripsinojen + izoamilaz, SBDS | Akış-FISH ile çok kısa telomer (%97 duyarlılık) | Kemik iliğinde megakaryositlerde belirgin azalma, MPL | Kemik iliğinde vakuolizasyon, ring sideroblast, mtDNA |
| Malignite | MDS/AML (18 yaşa kadar %75); baş-boyun SHK 600 kat | MDS/AML, ‣, kolon, kadın genital | MDS/AML; i(7q) spesifik belirteç | MDS riski 2.362 kat; baş-boyun SHK | AML | Yok |
| Kesin tedavi | HKHN | Steroid (%80 yanıt), transfüzyon, HKHN | HKHN | HKHN (HLA uyumlu kardeşte bile ~%50 uzun süreli sağkalım) | HKHN; MPL nonsense’te HKHN yoksa ~%100 ölüm | Destekleyici |
(Nelson - Bölüm 20 Kan, Nelson - Bölüm 17 Sindirim Sistemi)
| Sendrom | Kalıtım | Periferik kan | Malignite | Gen | Yolak |
|---|---|---|---|---|---|
| Fanconi anemisi | OR, XBR | Pansitopeni | MDS/AML, SHK, Wilms, ‣ | 21 FANC | DNA onarımı |
| Diskeratozis konjenita | XBR, OD, OR | Pansitopeni | MDS/AML, SHK | DKC1, TERC, TERT, TINF2, NOP10, NHP2, WDR79, CTC1, RTEL1 | Telomer, ribozom |
| Shwachman-Diamond | OR | Nötropeni → pansitopeni | MDS/AML | SBDS | Ribozom |
| ‣si | OR | Nötropeni, lenfopeni, anemi | Lenfoma, ‣ | RMRP | Mitokondriyal DNA replikasyonu, ribozom |
| Pearson | Mitokondriyal | Nötropeni → pansitopeni | Yok | mtDNA delesyonu | Mitokondri |
| Diamond-Blackfan | OR, XBR | Anemi, nadiren pansitopeni | MDS/AML, osteosarkom | RPS19 vd., GATA1 | Ribozom |
| CAMT | OR | Trombositopeni → pansitopeni | AML | c-MPL | Megakaryopoez |
| ARTUS (amegakaryositik trombositopeni + radioulnar sinostoz) | OD | Trombositopeni → pansitopeni | AML | HOXA11 | Morfogenez |
| Nijmegen kırık sendromu | OR | Pansitopeni | AML, lenfoma | NBS1 | DNA onarımı |
| DNA ligaz IV | OR | Pansitopeni | Lenfoma | LIG4 | DNA onarımı |
| ‣ | OR | Pansitopeni | Lösemi, lenfoma | ATR, PCNT, CENPJ, CEP152, RBBP8, ATRIP | ATR sinyali |
| ‣ | OR | Pansitopeni | Lösemi, lenfoma, ‣ | Bilinmiyor | DNA onarımı? |
| ‣ | OR | Pansitopeni | Lenfoma | SMARCAL1 | Kromatin remodelling |
| Duncan / Purtilo (XLP) | XBR | Pansitopeni | EBV lenfoma | SH2D1A/SAP | B ve T hücre işlevi |
(Nelson - Bölüm 20 Kan)
💡 Başparmak ve radius — üç sendrom | | Radius | Başparmak | Trombosit | |—|—|—|—| | Fanconi | Etkilenebilir (%7) — yalnızca anormal başparmakla birlikte | Anormal (%35) | Başta düşer, pansitopeniye gider | | TAR Sendromu | YOK | VAR | Trombositopeni | | Diamond-Blackfan | Radyal nabız olmayabilir | Trifalengeal, tenar düzleşme | Genelde normal (anemi) |
(Nelson - Bölüm 20 Kan)
💡 Kromozom kırılganlığı — tek test, üç cevapDEB/MMC testi pozitif → Fanconi. Nelson ayrıca DBA, SDS, DK ve CAMT’de lenfositlerde artmış kırılma olmadığını her birinde ayrı ayrı vurgular. Fanconi’de %10-15 somatik Mozaisizm lenfosit testini yanlış negatif yapabilir → deri fibroblastı (Nelson - Bölüm 20 Kan).
⚠️ Pankreas ipucu — SDS mi Pearson mı İkisinde de pankreas yetmezliği + kemik iliği yetmezliği vardır. SDS → nötropeni ön planda, metafizeal displazi. Pearson → transfüzyon gerektiren ağır anemi, Sideroblastik Anemiler, kemik iliği öncüllerinde vakuolizasyon, Metabolik Asidoz, mtDNA delesyonu (Nelson - Bölüm 20 Kan, Nelson - Bölüm 17 Sindirim Sistemi).
⚠️ Anemi tek başına — DBA mı ÇGGE miDBA: genellikle <1 yaş, makrositoz, ↑HbF, ↑eADA, %40-50 konjenital anomali. Çocukluk çağının Çocukluk Çağının Geçici Eritroblastopenisi: makrositoz yok, eADA normal, anomali yok, kendiliğinden düzelir. Küçük süt çocuğunda Parvovirüs B19 Enfeksiyonuna Bağlı Kırmızı Hücre Aplazisi PCR ile dışlanmalıdır (Nelson - Bölüm 20 Kan).
⚠️ Edinilmiş aplastik anemi tuzağı Mukokutanöz bulguları henüz ortaya çıkmamış diskeratozis konjenita hastaları edinilmiş aplastik anemi tanısıyla immünosüpresif tedavi alıp yanıt vermeyebilir; telomer uzunluğu ayırır. Nelson’ın genel kuralı: “Açıklanamayan sitopenisi olan tüm çocuklarda ve genç erişkinlerde FA düşünülmelidir”; SDS de tanıda %20 hastada pankreas bulgusu vermez (Nelson - Bölüm 20 Kan).
Üç ayrı ölçümde MNS <500/µl ise (Nelson - Bölüm 13 İmmünoloji):