| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| konu | Tek zigottan iki hücre hattı — tanısal ve danışmanlık sonuçları |
| guncelleme | 2026-09-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği |
Tek bir zigottan türeyen, genetik olarak farklı iki veya daha fazla hücre hattının aynı bireyde bulunması. Klinik önemi iki yerde toplanır: tanıyı kaçırmak ve tekrarlama riskini yanlış hesaplamak.
⚠️ İki cümlelik özet — bu sayfanın çekirdeği
- Normal kan karyotipi mozaisizmi dışlamaz. Farklı doku örneklemesi gerekebilir.
- “De novo” görünen dominant hastalıkta tekrarlama riski sıfır değildir — germline mozaisizm nedeniyle.
Hepsi postzigotik (döllenmeden sonra) olaylardır:
| Mekanizma | Sonuç |
|---|---|
| Mitotik nondisjunction | Bir hücre hattı trizomik, diğeri monozomik/normal |
| Anafaz gecikmesi | Bir kromozom kaybolur → monozomik hattı |
| Trizomi kurtarma | Trizomik zigot fazla kromozomu atar → mozaik + UPD riski (Genomik İmprinting) |
| Postzigotik nokta mutasyonu | Etkilenen hücre hattında tek gen bozukluğu |
| Mitotik rekombinasyon | Heterozigotluk kaybı, segmental fenotip |
Ne kadar erken oluşursa o kadar çok doku etkilenir ve fenotip o kadar ağır olur.
Vücut hücrelerinde. Fenotip segmental, yamalı veya asimetrik olabilir. Sonraki kuşağa aktarılmaz (gonad etkilenmemişse).
Mutasyon yumurta veya sperm üreten hücrelerde bulunur. Birey hiçbir belirti göstermez ama birden fazla etkilenmiş çocuk sahibi olabilir.
💡 Klasik danışmanlık senaryosu Sağlıklı ebeveynlerin Osteogenezis İmperfekta’lı bir çocuğu oluyor; “de novo” deniyor. Ardından ikinci etkilenmiş çocuk doğuyor. Açıklama: ebeveynlerden birinde germline mozaisizm. Bu yüzden de novo dominant hastalıklarda aileye “risk sıfır” denmez; ampirik olarak %1-7 arası bir tekrarlama riski verilir. Aynı durum Duchenne ve Becker Musküler Distrofisi ve Akondroplazi için de geçerlidir.
| Durum | Mozaisizmin rolü |
|---|---|
| Pallister-Killian Sendromu | İzokromozom 12p mozaisizmi. Kültüre edilen kan lenfositlerinde seçici olarak kaybolur → deri biyopsisi (fibroblast) gerekir |
| Turner Sendromu | 45,X/46,XX — daha hafif fenotip. 45,X/46,XY mozaisizminde ‣ riski %15-30 → Y materyali taranmalı |
| ‣ | Mozaik trizomi 21 (~%1) — genelde daha hafif fenotip |
| Sturge-Weber Sendromu | GNAQ somatik mozaik mutasyonu. Kalıtsal değildir, tekrarlama riski yoktur |
| Hypomelanosis of Ito | İki farklı hücre hattı; Blaschko çizgilerini izleyen hipo/hiperpigmente girdaplar |
| ‣ | GNAS somatik mozaik — düzensiz kenarlı (“Maine sahili”) café au lait + poliostotik fibröz displazi + periferik ‣. Nonmozaik formu letaldir |
| Proteus sendromu | AKT1 somatik mozaik — asimetrik, ilerleyici aşırı büyüme |
| ‣ | De novo olguların önemli kısmı mozaik → tek taraflı/segmental hastalık; kanda mutasyon saptanmayabilir |
| ‣ | Segmental NF1 — café au lait ve nörofibromlar yalnızca bir vücut bölgesinde |
| ‣ | 46,XY/47,XXY — fertilite korunabilir |
💡 Blaschko çizgileri Embriyonik hücre göçünü izleyen, deride görünmeyen çizgiler. Gövdede “S”, sırtta “V”, ekstremitelerde doğrusal desen yapar. Bu desende cilt bulgusu görürseniz mozaisizm düşünün. Dermatomlarla karıştırılmamalıdır.
Nelson’ın verileri (Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği):