Özellik	Değer
tags	kavram
ad-tr	Fetus ve yenidoğanda hemoglobinler
ad-en	Hemoglobins in the fetus and newborn
gen	HBZ, HBA1, HBA2, HBE1, HBG1, HBG2, HBB, HBD, BCL11A
lokus	16p13.3 (α kümesi), 11p15.4 (β kümesi)
tus-onceligi	yüksek
guncelleme	2026-10-02
kaynaklar	Nelson - Bölüm 20 Kan

Fetal ve Yenidoğan Hemoglobinleri

Hemoglobin, her zincire hem adı verilen demir içeren bir porfirin halkasına eklenmiş globin zincirinden oluşan bir tetramerdir (Nelson - Bölüm 20 Kan). Hem ve globin arasındaki dinamik etkileşim, hemoglobine geri dönüşümlü oksijen taşınmasını sağlar.

Globin gen kümeleri

Küme	Kromozom	Genler (5’→3’)
α-benzeri	16. kromozom (16p13.3)	ζ2, ζ1, ψα2, ψα1, α2, α1
β-benzeri	11. kromozom (11p15.4)	ε, Gγ, Aγ, ψβ1, δ, β

Hemoglobin molekülü iki alfa (α) benzeri ve iki beta (β) benzeri polipeptit zincirinden oluşur.
İki β-globin geni ve dört α-globin geni vardır.
Erken embriyo, fetüs, çocuk ve yetişkinlerin eritrositlerinde normal olarak altı farklı hemoglobin tespit edilebilir: embriyonik (Gower-1, Gower-2, Portland), fetal (HbF) ve erişkin (HbA, HbA₂).
Hemoglobinlerin elektroforezdeki hareketleri kimyasal yapılarına göre değişir.
Beş fonksiyonel β-benzeri globin zinciri geni vardır: embriyonik (HBE1), iki fetal (HBG1, HBG2) ve iki yetişkin (HBD, HBB); ve üç α-benzeri globin zinciri geni: embriyonik (HBZ) ve iki yetişkin (HBA1, HBA2).

Hemoglobin tipleri

Hemoglobin	Yapı	Dönem
Gower-1	ζ₂ε₂	Erken embriyonik
Gower-2	α₂ε₂	Erken embriyonik
Portland	ζ₂γ₂	Erken embriyonik (altı haftaya kadar embriyolarda; gebeliğin üçüncü ayından sonra tespit edilemez)
HbF (fetal)	α₂γ₂	Gebelik 6-8. haftadan itibaren baskın
HbA (erişkin)	α₂β₂	Major erişkin hemoglobini
HbA₂	α₂δ₂	Minör erişkin hemoglobini

📝 Gower hemoglobinleri Hb Portland ve Gower-1’in zeta (ζ) zincirleri yapısal olarak α zincirlerine oldukça benzer. Her iki Gower hemoglobini de epsilon (ε) β-benzeri globin polipeptit zincirini içerir. Gower hemoglobinleri baskındır, ancak gebeliğin üçüncü ayından sonra tespit edilemez.

Globin değişimleri

İlkel eritroid hücreler öncelikle embriyonik globinleri meydana getirir (Nelson - Bölüm 20 Kan).

İlk değişim (gebeliğin yaklaşık 6. haftasında): β-globinde embriyonik globinden fetal globine (HBG) geçiş → fetal (HbF) major hemoglobin oluşur. Bu, bilinen hematopoezin başlangıcına denk gelir.
İkinci globin değişimi: iki α ve iki γ polipeptit zincirinden (α₂γ₂) oluşur; normal bir yetişkinin (HbA) major hemoglobini üretiminden sorumludur ve ilk önce gebelikte üretilir.

BCL11A

Fetal-yetişkin hemoglobin değişiminin önemli bir düzenleyicisi, β-globin genine bağlanan ve γ-globin ekspresyonunu ve dolayısıyla HbF’yi baskılamakta rol alan transkripsiyon faktörü BCL11A’dır (Nelson - Bölüm 20 Kan).

💡 TUS ipucuBCL11A’nın HbF’yi baskılarken rol aldığı mekanizmalar tam olarak aydınlatılamamıştır, ancak BCL11A’nın eritroide özgü güçlendiricileri tanımlanmıştır ve tedavi edici HbF indüksiyonu için olası hedeflerdir — orak hücre hastalığı ve β-talasemide gen tedavisi hedefidir.