Metabolik Asidoz

“Metabolik asidoz hastanede yatan çocuklarda sık görülür; en yaygın sebebi ishaldir.” (Nelson - Bölüm 6 Sıvı ve Elektrolit Bozuklukları, Bölüm 68)

💡 TUS ipucu — üç mekanizma, iki grup“Temel olarak üç mekanizmadan kaynaklanan metabolik asidozun birçok nedeni vardır (Tablo 68.13):”

1. Bikarbonat kaybı
2. Böbreklerin asit salgılama yeteneğinin bozulması
3. Asit kazanımı (ekzojen veya endojen)

Klinikte ayrım anyon açığı ile yapılır: normal anyon açıklı (hiperkloremik) ↔︎ artmış anyon açıklı.

Anyon açığı

• Formül:“Anyon açığı = [Na⁺] − [Cl⁻] + [HCO₃⁻]”
• “Laboratuvarlar arasında farklılık olmasına rağmen normal anyon açığı 4-11’dir.”
• Albümine göre düzeltme:“Anyon açığının yaklaşık 11 mEq’i normalde albümine ikincildir. Albümin konsantrasyonundaki 1 gr/dl’lik bir azalma, anyon açığını yaklaşık 2.5 mEq/L kadar azaltır. Bu nedenle, albümin 4 gr/dl’ye yakın değilse, anyon açığı albümin konsantrasyonuna göre düzeltilmelidir:”“Anyon açığı (Albümine göre düzeltilmiş) = [Na⁺] − [Cl⁻] − [HCO₃⁻] + 2.5 (4 − albümin)”
• Mekanizma (Şekil 68.9):“Elektriksel nötrlüğü korumak için serum anyonlarının sayısı katyonlarının sayısına eşit olmalıdır. Anyon açığı, ölçülen katyon (Na⁺) ile ölçülen anyonlar (Cl⁻ + bikarbonat) arasındaki farktır. Anyon açığı ayrıca ölçülmemiş katyonlar (K⁺, magnezyum, kalsiyum) ve ölçülmemiş anyonlar (albümin, fosfat, ürat, sülfat) arasındaki farktır.”
• “Artmış anyon açıklı metabolik asidozun tüm nedenlerinde H⁺ üretimi ile birlikte ölçülmemiş anyonlarda bir artış mevcuttur.”
• “DKA’da ketoasitler, β-hidroksibütirat ve asetoasetat ölçülmemiş anyonlardır. Böbrek yetmezliğinde fosfat, urat ve sülfat dahil ölçülmemiş anyonlar tutulur.”
• Normal anyon açıklı:“Ölçülmemiş anyonlarda artmış olmadan [HCO₃⁻]’nda azalma olduğunda normal anyon açıklı metabolik asidoz meydana gelir. İshal ile dışkıda bikarbonat kaybı olur, bu da serum pH ve [HCO₃⁻]’nda bir azalmaya neden olur; elektriksel nötrlüğü korumak için serum [Cl⁻] artar.”
• “Hiperkloremik metabolik asidoz normal anyon açıklı metabolik asidoz için alternatif bir terimdir.”

⚠️ Anyon açığı tek başına dogmatik yorumlanmaz“Anyon açığı geniş bir aralığa ve değer değişkenliğe nedeniyle, normal veya artmış anyon açığının varlığı, özellikle metabolik asidoz hafif olduğunda, metabolik asidozun nedenleri arasında ayrım yapmakta her zaman güvenilir değildir.”

“İshal ve zayıf perfüzyonun bir sonucu olarak laktik asidozlu çocuklar gibi bazı hastalarda metabolik asidoz için başka fazla açıklama vardır.” — “Anyon açığı tek başına dogmatik olarak yorumlanmamalıdır; diğer laboratuvar anormalliklerini ve klinik öykünün dikkate alınması tanısal faydasına katkıda bulunur.”

Etiyoloji (Tablo 68.13)

Normal anyon açıklı

İshal, Renal Tübüler Asidoz (distal tip I, proksimal tip II, miks tip III, hiperkalemik tip IV), üriner diversiyonlar, posthipokapni, amonyum klorür alımı.

• “Çocuklarda metabolik asidozun en yaygın nedeni olan ishal, vücuttan bikarbonat kaybına neden olur. Dışkıyla kaybedilen bikarbonat miktarı, ishalin hacmine ve dışkının [HCO₃⁻]’na bağlıdır ki daha şiddetli ishallerde artma eğilimindedir.”
• “İshal, sodyum ve su kayıplarının bir sonucu olarak hacim azalmasıyla birlikte, şok ve laktik asidoza neden olarak asidozu şiddetlendirir.”
• “Ek olarak, ishalle olan potasyum kayıpları hipokalemiye yol açar.”