Özellik	Değer
tags	sendrom
ad-tr	Sepsis ve septik şok
ad-en	Sepsis and septic shock
omim	-
gen	-
lokus	-
kalitim	-
insidans	Dünya çapında çocuklarda önde gelen mortalite nedeni
tus-onceligi	çok yüksek
guncelleme	2026-09-30
kaynaklar	Nelson - Bölüm 8 Acil Tıp ve Kritik Bakım

Sepsis ve Septik Şok

“Sepsis şüpheli veya kanıtlanmış bulaşıcı etiyolojiden kaynaklanan Pediatrik SIRS ve Sepsis Tanımları olarak tanımlanır.” (Nelson - Bölüm 8 Acil Tıp ve Kritik Bakım, Bölüm 88)

💡 TUS ipucu — süreklilik“Sepsisin klinik spektrumu, sistemik (bakteriyemi, riketsiyal hastalık, fungemi, viremi) veya lokalize (örn. menenjit, pnömoni, piyelonefrit, Peritonit, Nekrotizan Fasiit) bir enfeksiyon sepsisden ciddi sepsise ilerlediğinde başlar.”“Daha fazla klinik kötüleşme septik şoka (ciddi sepsis artı yeterli sıvı resüsitasyonuna veya vazoaktif ajan gereksinimine rağmen hipoperfüzyon veya hipotansiyonun kalıcılığı), ÇODS’a ve muhtemelen ölüme neden olur (Tablo 88.7).”“Bu, dünya çapında çocuklarda önde gelen mortalite nedeni olan karmaşık bir klinik problem spektrumudur. Erken tanı ve tedavi ile mortalite azaltılabilir.”

Patofizyoloji

“Septik şok esas olarak distribütif olmasına rağmen, bu hastalık sürecinde patofizyolojinin diğer birçok unsuru temsil edilmektedir.”
[!tip] TUS ipucu — sıcak ↔︎ soğuk şok “Sepsisin ilk belirtileri ve semptomları arasında sıcaklık regülasyonundaki değişiklikler (hipertermi veya Soğuk Yaralanmaları), taşikardi ve taşipne bulunur.”“Erken evrelerde (hiperdinamik faz, düşük SVR veya sıcak şok), yeterli oksijen iletimini sağlamak ve organ ve dokuların daha büyük metabolik taleplerini karşılamak için kardiyak debi artar.”“Septik şok ilerledikçe, çok sayıda hasarlı aracının etkilerine yanıt olarak kardiyak debi düşerken SVD’de telafi edici bir yükselmeye ve soğuk şok gelişimine yol açar.”
“Şekil 88.4 septik sürecin varsayımsal patofizyolojisi: enfeksiyon kaynağı → süperantijenler veya toksinler (örn. endotoksin) → aktive enflamatuar hücreler + konak savunmasının aktivasyonu → Kompleman Sistemi aktivasyonu, pıhtılaşma sisteminin aktivasyonu, endojen aracı salınımı (proenflamatuar/antienflamatuar sitokinler, trombosit aktive edici faktör, araşidonik asit metabolitleri, miyokard baskılayıcı madde, endojen opiyatlar) → aktive endotel (adezyon moleküllerinin artmış ekspresyonu) → azalmış trombomodülin, artmış plazminojen aktivatör inhibitörü, tromboz ve antifibrinoliz → hipovolemi, kardiyak ve vasküler yetmezlik, kapiller kaçış/endotel hasarı, ARDS, DIC, azalmış steroid sentezi → şok → ÇODS → ölüm”

Tablo 88.7 — Çocuklarda sepsis için uluslararası görüş birliği tanımları

Kavram	Tanım
Enfeksiyon	“Şüpheli veya kanıtlanmış enfeksiyon veya yüksek enfeksiyon olasılığı ile ilişkili klinik sendrom”
SIRS	“Biri anormal sıcaklık veya anormal lökosit sayısı olmak üzere 4 kriterden ikisi:”1.”Kor sıcaklığı >38.5 °C veya <36 °C (rektal, mesane, oral veya santral kateter) olması” · 2.”Taşikardi: dış uyaranlar, kronik ilaçlar veya ağrılı uyaranlar olmadığında yaş için normal kalp atış hızı >2 SS normalden yüksek veya 0.5-4 saatten fazla açıklanamayan kalıcı yükseklik; 1 yaşın altındaki çocuklarda, yaşın sabit üzerinde kalıcı bradikardi (vagal uyaranlar, β blokör ilaçlar veya konjenital kalp hastalığı yokluğunda yaş için ortalama kalp hızı <10. persentil)“ · 3.”Solunum sayısı, yaş için normalin >2 SS veya nöromüsküler hastalık veya ‣ ile ilişkili olmayan ‣ ihtiyacı olması” · 4.”Yaşa göre (kemoterapiye sekonder olmayan) lökosit sayısının artması veya azalması veya immatür nötrofil >%10 olması”
Sepsis	“SIRS artı şüpheli veya kanıtlanmış bir enfeksiyon”
Ciddi sepsis	“Sepsis artı aşağıdakilerden 1’i:”1.”Kardiyovasküler organ disfonksiyonu” (1 saat içinde >40 ml/kg izotonik IV sıvı olmasına rağmen hipotansiyon veya ‣ ihtiyacı veya iki bulgu: açıklanamayan ‣ baz defisiti >5 mEq/L, artmış arteriyel laktat >2 kat, oligüri <0.5 ml/kg/saat, uzamış kapiller geri dolum >5 sn, kor-periferik sıcaklık farkı >3°C) · 2.”Akut ‣ sendromu (ARDS), PaO₂/FiO₂ oranı ≤300 mmHg, göğüs radyografisinde bilateral infiltratlar ve sol taraflı ‣ kanıtı olmaması şeklinde tanımlanmıştır” · veya”Sepsis artı ≥2 organ işlevi bozuklukları (solunum, böbrek, nörolojik, hematolojik veya hepatik)“
Septik şok	“Sepsis artı yukarıda tanımlanan kardiyovasküler organ disfonksiyonu”
ÇODS	“Tıbbi müdahale olmadan homeostaz korunamayacak şekilde bozulmuş organ fonksiyonunun varlığı”

(Kaynak: Tablo 88.7)

Tablo 88.5 — SIRS’te ayırıcı tanı

Grup	Nedenler
Enfeksiyon	*“Bakteriyemi veya menenjit (Streptococcus pneumoniae, ‣ tip b, ‣, grup A streptococcus, Staphylococcus aureus)”* · “Viral hastalıklar (‣, enterovirüsler, kanamalı ateş grubu, ‣, ‣, ‣, ‣)” · “Ensefalit (‣, enterovirüsler, herpes simpleks virus)” · *“Riketsiya (‣, Ehrlichia, ‣)”* · “‣” · “Aşı reaksiyonu (‣, influenza, ‣)” · “Toksin aracılı reaksiyon (toksik şok, stafilokokal ‣)”
Kardiyopulmoner	“Pnömoni (bakteri, virüs, mikobakteriler, mantarlar, alerjik reaksiyon) · ‣ · Kalp yetmezliği · Aritmi · ‣ · ‣”
Metabolik-endokrin	“Adrenal yetmezlik (adrenogenital sendrom, ‣, kortikosteroid yoksunluğu) · Elektrolit bozukluğu (hipo veya ‣, hipo veya hiperkalsemi) · ‣ · Diabetes mellitus · Doğuştan metabolizma hastalıkları (organik asidozlar, üre döngüsü, karnitin eksikliği, mitokondriyal bozukluklar) · Hipoglisemi”
Mide-bağırsak	“İshal ve ‣ · Volvulus · İnvajinasyon · ‣ · Peritonit (spontan, perforasyon veya periton diyalizi ile ilişkili) · ‣ · Hepatit · Kanama · Pankreatit”
Hematolojik	“Anemi (‣, kan kaybı, nütrisyonel) · ‣ · Dalak sekestrasyon krizi · Lösemi veya lenfoma · Hemofagositik sendromlar”
Nörolojik	“Zehirlenme (ilaçlar, ‣, kasıtlı veya kazara aşırı doz) · İntrakranial kanama · İnfantil ‣ · Travma (çocuk istismarı, kazara) · ‣ · Myasthenia gravis”
Diğerleri	“‣ (gıda, ilaç, böcek sokması) · Hemolitik üremik sendrom · Kawasaki hastalığı · ‣ · Hemorajik şok-ensefalopati sendromu · Zehirli ısırma · Makrofaj aktivasyon sendromu · İdiopatik sistemik kapiller sızıntı (Clarkson) sendromu”

(Kaynak: Tablo 88.5)

Tanı ve laboratuvar bulguları

⚠️ Kültür beklenmez“Şüpheli septik şok vakalarında, klinik olarak uygun örneklerin kültürü alınmalı, kültürlerin inkübasyonu için zamanın gerekli olduğunu ve sonuçların genellikle pozitif olmadığını kabul ederek hasta yaşına, alta yatan hastalığa ve coğrafi konuma göre ampirik antimikrobiyal tedavinin hızla başlatılması yoluyla bulaşıcı bir etiyoloji aranmalıdır.”“SIRS’nin nedeni olarak enfeksiyöz bir etiyoloji tanımlamak için ek kanıtlar fizik muayene bulguları, görüntüleme, normal steril vücut sıvılarında beyaz kan hücrelerinin varlığı ve peteşi ve purpura gibi düşündürücü döküntüleri içerir.”

“Laboratuvar bulguları genellikle hematolojik anormallikler veya elektrolit bozuklukların anormallikleri biçiminde olur.”
[!tip] TUS ipucu — hematolojik profil “Hematolojik anormallikler arasında trombositopeni, uzamış protrombin ve parsiyel tromboplastin zamanları, azalmış serum fibrinojen seviyesi, fibrin yıkım ürünlerinin artması ve anemi sayılabilir.”“Yüksek nötrofil sayıları ve artan immatür şekiller (bantlar, miyelositler, promiyelositler), nötrofillerin vakuolizasyonu, toksik granülasyonlar ve Döhle cisimcikleri enfeksiyon durumunda görülebilir.”“Nötropeni veya lökopeni ağır sepsisin tehlikeli bir habercisi olabilir.”
“Yaygın bir stres yanıtı olan glikoz düzensizliği, hiperglisemi veya hipoglisemi olarak ortaya çıkabilir. Diğer elektrolit anormallikleri Hipokalsemi, hipoalbüminemi ve metabolik asidozdur.”
“Böbrek ve/veya karaciğer işlevleri de anormal olabilir. ARDS veya pnömoni olan hastalarda, akciğer zedelenmesinin sonraki aşamalarında oksijenizasyonun (azalmış arteriyel parsiyel oksijenin [PaO₂]) yanı sıra ventilasyon (artmış arteriyel parsiyel karbondioksit [PaCO₂]) bozukluğu vardır.”