| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | karşılaştırma |
| ad-tr | Asit-baz bozuklukları karşılaştırması |
| ad-en | Acid-base disorders compared |
| konu | Dört primer bozukluğun pH, HCO3, PCO2, kompansasyon, klinik ve tedavi farkları |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-09-27 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 6 Sıvı ve Elektrolit Bozuklukları |
Kaynak: Nelson - Bölüm 6 Sıvı ve Elektrolit Bozuklukları, Bölüm 68.7-68.11 (Tablo 68.11-68.16, Şekil 68.8-68.9). Fizyoloji ve üç adımlı yaklaşım → Asit-Baz Dengesi ve Bozukluklarına Yaklaşım
| Metabolik Asidoz | Metabolik Alkaloz | Respiratuar Asidoz | Respiratuar Alkaloz | |
|---|---|---|---|---|
| pH | ↓ | ↑ | ↓ | ↑ |
| Primer değişiklik | [HCO₃⁻] ↓ | [HCO₃⁻] ↑ | PCO₂ ↑ | PCO₂ ↓ |
| Kompansasyon | PCO₂ ↓ (hiperventilasyon) | PCO₂ ↑ (hipoventilasyon) | [HCO₃⁻] ↑ (renal) | [HCO₃⁻] ↓ (renal) |
| Kompansasyon hızı | 12-24 saatte tamam | 12-24 saat | Akut: tampon / Kronik: 3-4 gün | Akut: dakikalar / Kronik: 2-3 gün |
| Formül (Tablo 68.11) | PCO₂ = 1.5 × [HCO₃⁻] + 8 ± 2 | PCO₂ = 1.5 × [HCO₃⁻] + 8 ± 2 | Akut +1, kronik +3.5 mEq/L / 10 mmHg | Akut −2, kronik −4 mEq/L / 10 mmHg |
| Çocuklarda en sık neden | İshal | Kusma / diüretik | Akciğer hastalığı, MSS depresyonu | Hipoksemi; psikojenik hiperventilasyon |
| Anahtar ayırt edici test | Anyon açığı | İdrar Cl⁻ (+ kan basıncı) | A-a O₂ gradyanı; [HCO₃⁻] artış miktarı | AKG (nabız oksimetresi yanıltabilir) |
| Potasyum | K⁺ ↑ (hücre dışına) | K⁺ ↓ (hücre içine + renal kayıp) | K⁺ ↑ eğilimi | K⁺ hafif ↓ |
| Kalsiyum | — | İyonize Ca²⁺ ↓ → karpopedal spazm | — | İyonize Ca²⁺ ↓ → parestezi, tetani |
| Kardiyak | pH <7.2’de kasılma ↓, aritmi, kateşolamin yanıtı ↓ | Aritmi, ‣ toksisitesi ↑, kardiyak debi ↓ | pH <7.2’de kasılma ↓; aritmi; serebral vazodilatasyon | — |
| Ek özellik | Kronikte gelişme geriliği | Alkalemide hipoventilasyon → hipoksi | Kronikte oksijen dikkatli verilir | Kronik formda pH normalleşebilir |
💡 TUS ipucu — iki kritik cümle
- “Bir hastada asidemi ve yüksek bir PCO₂ varsa, solunumsal asidoz her zaman mevcuttur.”
- “Alkalemi ve düşük PCO₂ olan bir hastada daima respiratuar alkaloz vardır.”
Tersi doğru değildir: düşük PCO₂ metabolik asidozun kompansasyonu olabilir; yüksek [HCO₃⁻] respiratuar asidozun kompansasyonu olabilir.
| Normal anyon açıklı (hiperkloremik) | Artmış anyon açıklı |
|---|---|
| İshal | Laktik asidoz — şok, hipoksi, anemi, karaciğer yetmezliği, malignite, D-laktik asidoz (kısa bağırsak), doğuştan metabolik hastalıklar, metformin/propofol/linezolid/‣ |
| Renal Tübüler Asidoz | Ketoasidoz — diyabetik, açlık, alkolik |
| Üriner diversiyonlar | Böbrek yetmezliği |
| Posthipokapni | Zehirlenmeler — ‣, ‣, salisilat, toluen, paraldehit |
| Amonyum klorür alımı | — |
Anyon açığı = [Na⁺] − [Cl⁻] + [HCO₃⁻]; normal 4-11. Albümine göre düzeltilmiş: [Na⁺] − [Cl⁻] − [HCO₃⁻] + 2.5 (4 − albümin)
| Klorür yanıtlı (idrar Cl⁻ <15) | Klorür dirençli (idrar Cl⁻ >20) |
|---|---|
| Kusma, NG drenaj | Normal KB: ‣, ‣, EAST, OD hipoparatiroidizm, baz uygulanması |
| Diüretik (etki geçtikten sonra) | Yüksek KB: adrenal adenom/hiperplazi, glukokortikoidle düzeltilebilir aldosteronizm, renovasküler hastalık, renin salgılayan tümör, 17α- ve 11β-hidroksilaz eksikliği, Cushing, 11β-HSD eksikliği, meyan kökü, ‣ |
| Klorür kaybettiren ishal (OR) | |
| Düşük klorürlü mama, ‣ | |
| Posthiperkapni |
Tedavi zıttır: klorür yanıtlıda hacim + NaCl/KCl replasmanı; klorür dirençli hipertansif grupta hacim replasmanı kontrendikedir.
| Akut | Kronik | |
|---|---|---|
| [HCO₃⁻] artışı | 1 mEq/L / 10 mmHg | 3.5 mEq/L / 10 mmHg |
| Mekanizma | Bikarbonat dışı tamponlar | Renal asit atılımı (3-4 gün) |
| Semptom | Daha semptomatik | Daha az semptomatik |
| Oksijen | Hipoksik — oksijen ver | Dikkatli — solunum merkezi baskılanabilir |
| Entübasyon | PCO₂ >75 mmHg’de sık gerekir | Kaçınılır; gerekirse PCO₂ kademeli düşürülür |
| Düzeltme sonrası | — | Posthiperkapnik metabolik alkaloz (Cl⁻ eksikliği) |
| Akut | Kronik | |
|---|---|---|
| [HCO₃⁻] azalması | 2 birim / 10 mmHg (dakikalar) | 4 birim / 10 mmHg (2-3 gün) |
| pH | Belirgin alkalemi | Normalleşebilir — tek böyle bozukluk |
| Semptom | Göğüste gerginlik, çarpıntı, baş dönmesi, peroral uyuşukluk, parestezi, tetani, nöbet, ‣ | Genellikle asemptomatik |
⚠️ [HCO₃⁻] 17 mEq/L kuralı“Akut respiratuar alkaloz için metabolik kompansasyon bir parçası olarak serum [HCO₃⁻] düzeyi asla 17 mEq/L’nin altına düşmez.”
Yani düşük [HCO₃⁻] + hiperventilasyon varsa ve [HCO₃⁻] <17 ise, asıl bozukluk metabolik asidozdur.
| Klinik senaryo | Bozukluklar |
|---|---|
| ‣ + furosemid | Kronik respiratuar asidoz + metabolik alkaloz |
| Pnömoni + ‣ | Laktik metabolik asidoz + respiratuar asidoz (‣) → ciddi asidemi |
| ‣ | Respiratuar alkaloz + artmış anyon açıklı metabolik asidoz |
| Kronik akciğer hastalığı + akut alevlenme | Kronik + akut respiratuar asidoz |
| İshal + şok | Normal anyon açıklı + artmış anyon açıklı metabolik asidoz |
Tespit yöntemi: Beklenen kompansasyon (Tablo 68.11) hesaplanır; hesaplanan aralığın dışında kalırsa miks bozukluk vardır.