| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom, tek-gen |
| ad-tr | Kistik fibrozis (KF) |
| ad-en | Cystic fibrosis (CF) |
| omim | 219700 |
| gen | CFTR (kistik fibrozis transmembran iletkenlik düzenleyici) |
| lokus | 7q31.2 |
| kalitim | Otozomal resesif |
| insidans | Etnik kökene göre 1/900 (Brittany) - 1/25.000 (Japonya); ABD beyaz 1/3200 |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-08 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 18 Solunum Sistemi |
CFTR klorür kanalının kusuruna bağlı, otozomal resesif, çok sistemli ekzokrin bez hastalığı. (Nelson - Bölüm 18 Solunum Sistemi, Bölüm 432)
💡 TUS’un temel zinciriCFTR kusuru → azalmış klor sekresyonu + artmış sodyum absorpsiyonu → hava yolu yüzey sıvısı dehidrate olur → mukus viskoelastisitesi artar → bakteriyel klerens bozulur → kronik enfeksiyon ve enflamasyon kısır döngüsü → bronşiyolektazi ve bronşiektazi.Ter bezinde ters yön:“Ter bezlerinin klor sekresyonundan çok emme görevi olduğu için tuz deriden izotonik terden emilemez, klor ve sodyum seviyeleri terde yükselir.” → ter testi.
“Seçili ülkelerde tahmini kistik fibrozis doğum prevalansı ve sık mutasyonları. Doğum prevalansı her bir kistik fibrozisli hastası başına canlı doğum olarak tanımlanmıştır.”
| Bölge | Prevalans | En sık mutasyon |
|---|---|---|
| ABD (beyaz) | 1:3200 | Gly542X, Gly551Asp, Trp1282X |
| ABD (Afrikalı-Amerikalı) | 1:15.000 | Ala559Thr, 3120+1G→A |
| ABD (Latin Amerikalı) | 1:10.000 | Gly542X, 406-1G→A |
| ABD (Yerli Amerikalı) | 1:10.500 | Arg1162X, Leu1093Pro |
| Brittany (Fransa) | 1:900 (en yüksek) | 1078delT, Gly551Asp, Trp846X |
| Japonya | 1:25.000 (en düşük) | 394delTT, Gly542X |
“Her bir bölge için sık/önemli mutasyon prevalansı altında yazılmıştır. Doğum oranları ülkelerdeki farklı etnisitelere bağlı olarak büyük oranda değişiklik gösterebilir.” (O’Sullivan BP, Freedman SD: Cystic fibrosis, Lancet 373:1891-1902, 2009)
⚠️ Çelişki — beyaz ırkta sıklıkŞekil 432.1 ABD beyaz popülasyonu için 1/3.200 verir. Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği’nde Hardy-Weinberg örneğinde ise 1/2.500 kullanılır → bkz. Kalıtım Paternleri. İki değer de kaynakta geçtiği için ikisi de korunmuştur.
| Sınıf | CFTR üzerine etkiler | Fonksiyonel CFTR var mı? | Örnek mutasyonlar |
|---|---|---|---|
| I | Protein üretim defekti | Hayır | Stop kodonları (X ile gösterilir; örn. Trp1282X, Gly542X), protein üretimi olmadan parçalanma defekti (örn. 711+1G→T, 1717-1G→A) |
| II | Endoplazmik retikulum ve golgide protein trafik defekti ile ubikutinizasyon ve bozulma | Hayır/azalmış | Phe508del, Asn1303Lys, Gly85Gly, Leu1065Pro, Asp507, Ser549Arg |
| III | Düzenlemede bozulma; ATP veya cAMP ile aktive olmayan CFTR | Hayır (apikal membranda fonksiyon göstermeyen CFTR mevcut) | Gly551Asp, Ser492Phe, Val520Phe, Arg553Gly, Arg560Thr, Arg560Ser |
| IV | Apikal membrandaki CFTR’den yetersiz klor taşınması | Evet | Ala455Glu, Arg117Cys, Asp1152His, Leu227Arg, Arg334Trp, Arg117His |
| V | Parçalanma defekti ile beraber azalmış CFTR üretimi | Evet | 3849+10kbC→T, 1811+16kbA→G, IVS8-5T, 2789+5G→A |
“Arg117His fonksiyonu aynı kromozomdaki intron 8 (IVS8)’in politimidin bölgesinin uzunluğuna bağlıdır: 5T, 7T, veya 9T. Poly T bölgesinin uzunluğu arttıkça CFTR fonksiyonu daha normal olur.”
(Kaynak: Nelson - Bölüm 18 Solunum Sistemi, Tablo 432.2; O’Sullivan BP, Freedman SD, Lancet 373:1891-1902, 2009)
💡 TUS ipucu — sınıf I-III ↔︎ sınıf IV-VSınıf I, II, III → fonksiyonel CFTR YOK → ağır fenotip (pankreas yetmezliği, erken akciğer hastalığı). Sınıf IV, V → fonksiyonel CFTR VAR → hafif fenotip (pankreas yeterliliği korunabilir, geç tanı). En sık mutasyon Phe508del = Sınıf II (protein trafik defekti). Gly551Asp = Sınıf III — potansiyatör (ivakaftor) hedefi.
“CFTR mutasyonu sınıfları. Mutasyonlar 6 sınıfta incelenebilir. Sınıf I’de protein sentezi yoktur.”