Asit-Baz Dengesi ve Bozukluklarına Yaklaşım

“Asit-baz durumundaki kronik, hafif düzensizlikler normal büyüme ve gelişmeye etki edebilirken, akut, ciddi pH değişiklikleri ölümcül olabilir.” (Nelson - Bölüm 6 Sıvı ve Elektrolit Bozuklukları, Bölüm 68.7 · Larry A. Greenbaum)

💡 TUS ipucu — AKG’yi üç adımda oku (Şekil 68.8)

1. “Asidemi veya alkalemi olup olmadığını belirleyin.”
2. “Asidemi veya alkaleminin nedenini belirleyin.”
3. “Miks bir bozukluğun olup olmadığını belirleyin.”

Terminoloji

• “pH’nın normalin altında olması (<7.35) asidemi, üzerinde olması (>7.45) alkalemi olarak tanımlanır.”
• “Asidoz [H⁺]’nda artışa ve alkaloz [H⁺]’nda azalmaya neden olan patolojik süreçlerdir.”
• “Asidemiye her zaman bir asidoz eşlik ederken, bir hastada asidoz ile birlikte pH düşük, normal veya yüksek olabilir. Örneğin, bir hastada hafif bir metabolik asidozla birlikte ciddi bir Respiratuar Alkaloz olabilir; net sonuç alkalemi olabilir. Asidemi ve alkalemi, pH anormalliğini gösterir; asidoz ve alkaloz ise meydana gelen patolojik süreci gösterir.”
• Basit bozukluk:“Basit bir asit-baz bozukluğu tek başına primer bir bozukluktur. Basit Metabolik Asidoz ile birlikte, solunumsal kompansasyon görülür.”
• “[CO₂]‘ndaki azalmaya rağmen, bazen hatalı olarak ’kompansatuvar’ solunumsal alkaloz olarak adlandırılmasına rağmen, uygun bir solunum kompansasyonu solunumsal alkaloz değildir.”

Fizyoloji

Normal değerler

• “Normal pH 7.35-7.45’tir.”“pH 7.40 iken, [H⁺] 40 nmol/L’dir. 140 mEq/L olan normal serum sodyum konsantrasyonundan 1 milyon kat daha yüksektir.”

Tamponlar

• “Tamponlar, ortama asit veya baz eklendiğinde ortaya çıkan pH değişimini zayıflatan maddelerdir.”
• “En iyi tamponlar zayıf asitler ve bazlardır. Bunun nedeni, bir tamponun %50 ayrışmış halde iken en iyi şekilde çalışmasıdır (yarım HA ve yarım A⁻). Bir tamponun %50 oranında ayrıştığı pH, tamponun pKa’sıdır (asidin iyonlaşma sabiti). En iyi fizyolojik tamponlar 7.40’a yakın bir pKa’ya sahiptir.”
• Bikarbonat tampon sistemi: CO₂ + H₂O ⇌ H⁺ + HCO₃⁻; “Bu reaksiyonel için pKa’s 6.1’dir.”
• Henderson-Hasselbalch denklemi:“pH = 6.1 + log([HCO₃⁻] / [CO₂])”
• Klinik versiyon:“[H⁺] = 24 × PCO₂ / [HCO₃⁻]” — “PCO₂ artışı veya [HCO₃⁻]’nun azalması ile [H⁺] artar; pH düşer. PCO₂’nin azalması veya [HCO₃⁻]’nun artması ile de [H⁺] azalır; pH artar.”