| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Tirozinemi tip I (fumarilasetoasetat hidrolaz eksikliği, hepatorenal tirozinemi) |
| ad-en | Tyrosinemia type I |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar |
Bölüm 103.2 — Tirozin (Oleg A. Shchelochkov ve Charles P. Venditti) (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Tirozinin rolü | TİROZİN DİYET İLE ALINIP SİNDİRİLEN PROTEİNLERDEN veya ENDOJEN OLARAK FENİLALANİNDEN SENTEZLENİR. PROTEİN SENTEZİ İÇİN KULLANILIR ve DOPAMİN, NOREPİNEFRİN, EPİNEFRİN, MELANİN ve TİROKSİNİN ÖNCÜLÜDÜR |
| > [!tip] Üç kalıtsal eksiklik | TİROZİNİN FAZLASI KARBONDİOKSİT ve SUYA METABOLİZE OLUR. HİPERTİROZİNEMİYE SEBEP OLAN KALITSAL ENZİM EKSİKLİKLERİ: FUMARİLASETOASETAT HİDROLAZ (FAH), TİROZİN AMİNOTRANSFERAZ veya 4-HİDROKSİFENİLPİRÜVAT DİOKSİJENAZDIR (4-HPPD) |
| > [!warning] Kazanılmış hipertirozinemi | CİDDİ HEPATOSELÜLER İŞLEV BOZUKLUĞU (KARACİĞER YETMEZLİĞİ), SKORBÜT (VİTAMİN C 4-HPPD İÇİN KOFAKTÖR) ve HİPERTİROİDİZM DURUMLARINDA GÖRÜLEBİLİR. HİPERTİROZİNEMİ YEMEKTEN HEMEN SONRA ALINAN KAN ÖRNEKLERİNDE ve ‣ SIK GÖRÜLÜR |
| Enzim | TİROZİNEMİ TİP I FAH EKSİKLİĞİNE SEBEP OLDUĞU, PEK ÇOK SİSTEMİ TUTAN CİDDİ BİR HASTALIKTIR. KARACİĞER, BÖBREK ve SİNİR ZEDELENMESİNE MUHTEMELEN TİROZİN METABOLİTLERİ ÖZELLİKLE FUMARİLASETOASETAT ve SÜKSİNİLASETON NEDEN OLUR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Doğumda normal | TEDAVİ EDİLMEYEN, ETKİLENMİŞ BEBEKLER DOĞUMDA NORMALDİR. KLİNİK BULGULAR İLK BİR YILDA ORTAYA ÇIKAR. HASTALARIN ÇOĞUNDA BULGULAR İKİ-ALTI AY ARASINDA ORTAYA ÇIKAR |
| > [!warning] Prognoz belirleyicisi — TUS | BULGULAR NE KADAR ERKEN ORTAYA ÇIKARSA PROGNOZ O KADAR KÖTÜDÜR. İki aylık altında bulgu veren bebeklerde BİR YILLIK MORTALİTE ORANI %60 İKEN, ALTI AY SONRA BULGU VEREN BEBEKLERDE BU ORAN %4’E DÜŞMEKTEDİR |
| > [!warning] Hepatik kriz | GENELLİKLE ARAYA GİREN BİR HASTALIĞIN TETİKLEDİĞİ KATABOLİK BİR SÜRECİN SEBEP OLDUĞU HEPATİK KRİZ SIKLIKLA HASTALIĞIN BAŞLANGICIDIR: ATEŞ, HUZURSUZLUK, KUSMA, KANAMA, HEPATOMEGALİ, SARILIK, KARACİĞER ENZİMLERİNDE YÜKSEKLİK, HİPOGLİSEMİ ve NÖROPATİ SIKTIR |
| Lahana kokusu | ARTMIŞ METİYONİN METABOLİTLERİ SONUCU KAYNAMIŞ LAHANAYA BENZEYEN BİR KOKU OLABİLİR (bkz. Metabolik Hastalıkların Patognomonik Bulguları) |
| > [!warning] Siroz ve HCC | HEPATİK KRİZ KARACİĞER YETMEZLİĞİNE İLERLEYEBİLİR veya ÖLÜM GÖRÜLEBİLİR. KRİZ ARALARINDA DEĞİŞEN DERECELERDE ‣, HEPATOMEGALİ ve PIHTILAŞMA BOZUKLUKLARI KALICI OLARAK GÖRÜLÜR. YAŞ İLERLEDİKÇE SİROZ HATTA ‣ GÖRÜLEBİLİR |
| > [!warning] Porfiri benzeri periferal nöropati | ETKİLENEN ÇOCUKLARIN YAKLAŞIK %40’INDA AKUT PORFİRİYİ ANDIRAN PERİFERAL NÖROPATİ ATAKLARI GÖRÜLÜR. KÜÇÜK BİR ENFEKSİYONUN TETİKLEDİĞİ BU KRİZLER BAŞ ve GÖVDENİN HİPERTONİK EKSTANSÖR POSTÜRÜ İLE İLİŞKİLİ SIKLIKLA BACAKLARDA GÖRÜLEN CİDDİ AĞRI, KUSMA, PARALİTİK İLEUS ve SEYREK OLARAK KİŞİNİN KENDİ KENDİNE YAPTIĞI DİL ve BUKKAL MUKOZA YARALANMALARI İLE KARAKTERİZEDİR |
| > [!warning] Solunum yetmezliği | BU ATAKLARIN %30’UNDA ‣ GEREKEBİLECEK SEBEP OLAN CİDDİ KAS GÜÇSÜZLÜKLERİ OLABİLİR. KRİZLER TİPİK OLARAK BİR-YEDİ GÜNDE SONLANIR. FAKAT PARALİTİK KRİZLERİN DÜZELMESİ HAFTALAR YA DA AYLAR SÜREBİLİR |
💡 FANCONİ SENDROMU BENZERİ BİR TABLO ŞEKLİNDE HİPERFOSFATÜRİ, NORMAL ANYON AÇIKLIĞI Metabolik Asidoz ve D VİTAMİNİ DİRENÇLİ RAŞİTİZM İLE BELİRTİ VEREBİLİR. ULTRASONOGRAFİK İNCELEMEDE NEFROMEGALİ veya NEFROKALSİNOZ OLABİLİR. ERGENLERDE veya DAHA BÜYÜK HASTALARDA GLOMERÜLER YETMEZLİK ÇIKABİLİR. BAZI BEBEKLERDE Hipertrofik Kardiyomiyopati ve HİPERİNSÜLİNİZM GÖRÜLEBİLİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Bulgu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Süksinilaseton — tanısal | SERUM ve İDRARDAKİ YÜKSEK SÜKSİNİLASETON DÜZEYLERİ TİROZİNEMİ TİP I İÇİN TANISALDIR. SÜKSİNİLASETON DÜZEYLERİ NİTİSİNON İLE TEDAVİ EDİLEN HASTALARDA TAMAMİ EŞİK DEĞERİN ALTINA İNEBİLİR |
| > [!warning] α-fetoprotein | TEDAVİ EDİLMEMİŞ HASTALARDA α-FETOPROTEİNİN KAN DÜZEYİ GENELLİKLE BÜYÜK ÖLÇÜDE ARTAN, KARACİĞERDE SENTEZLENEN ETKİLENEN HASTALARIN UZUNCA ARTAR. ETKİLENEN BEBEKLERİN KORD KANINDA α-FETOPROTEİN DÜZEYİ ARTMIŞTIR. BU DURUM KARACİĞER ZEDELENMESİNİN İNTRAUTERİN BAŞLADIĞINI GÖSTERİR |
| Transaminaz ve bilirubin | SERUM TRANSAMİNAZ DÜZEYLERİ AKUT HEPATİK ATAKLAR SIRASINDA DAHA BELİRGİN OLMAK ÜZERE SIKLIKLA ARTAR. SERUM BİLİRUBİN DÜZEYLERİ GENELLİKLE NORMALDİR; ANCAK KARACİĞER YETMEZLİĞİ DÖNEMLERİNDE ARTABİLİR |
| Plazma tirozin ve metiyonin | TANI SIRASINDA YÜKSEKTİR; ANCAK BU ÖZGÜN OLMAYAN BİR BULGUDUR ve DİYET ALIMINA BAĞLIDIR. KARACİĞER TUTULUMU OLAN HASTALARDA ÖZELLİKLE METİYONİN BAŞTA OLMAK ÜZERE DİĞER AMİNO ASİTLERİN PLAZMA DÜZEYLERİ YÜKSELEBİLİR. ‣, ‣ ve YAYGIN AMİNOASİDÜRİ GÖRÜLEBİLİR |
💡 TANI GENELLİKLE KAN ve İDRARDA ARTMIŞ SÜKSİNİLASETON DÜZEYLERİNİN GÖSTERİLMESİ İLE KONUR. HİPERTİROZİNEMİ İÇİN SADECE TİROZİN BAKILARAK YAPILAN YENİDOĞAN TARAMALARI TİROZİNEMİ TİP I OLAN HASTALARIN SADECE BİR KISMINI TESPİT EDEBİLİR. BİRÇOK TARAMA PROGRAMINDA İNCELENEN SÜKSİNİLASETONUN DUYARLILIĞI ve ÖZGÜLLÜĞÜ TİROZİNDEN DAHA YÜKSEK OLDUĞUNDAN TARAMA İÇİN TERCİH EDİLEN METABOLİTTİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
⚠️ TİROZİNEMİ TİP I HEPATİT ve KARACİĞER YETMEZLİĞİNİN DİĞER NEDENLERİNDEN Galaktozemi, FRUKTOZ İNTOLERANSI, YENİDOĞAN DEMİR DEPO HASTALIĞI, DEV HÜCRELİ HEPATİT ve Sitrülinemi TİP II’DEN AYIRT EDİLMELİDİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Diyet | DÜŞÜK FENİLALANİN ve TİROZİN İÇEREN DİYET, HASTALIĞIN PROGNOZUNU YAVAŞLATABİLİR FAKAT DURDURAMAZ |
| > [!tip] Nitisinon (NTBC) — TUS | TEDAVİ 4-HPPD’Yİ İNHİBE EDER ve FAH’A KADAR OLAN TİROZİN METABOLİTLERİNİ, FUMARİLASETOASETAT ve SÜKSİNİLASETONUN OLUŞUMUNU AZALTIR (Şekil 103.1) |
| Dozlama | DÜŞÜK DOZ BAŞLANIR; PLAZMA TİROZİN DÜZEYİNİ 400 μmol/L (7,2 mg/dl) ALTINDA OLMASINI SAĞLAYAN, GENELLİKLE 20-40 μmol/L KAN ARALIĞINI HEDEFLEYEN EN ETKİLİ OLANDIR |
| > [!tip] Yanıt hızı | BU TEDAVİ AKUT HEPATİK ve NÖROLOJİK KRİZLERİ ÖNLER. NİTİSİNON HASTALIĞIN İLERLEMESİNİ BÜYÜK ÖLÇÜDE YAVAŞLATMASINA RAĞMEN TEDAVİ BAŞLAMADAN ÖNCE OLAN KARACİĞER ZEDELENMESİNİ GERİ DÖNDÜREMEZ. BU NEDENLE HASTALARIN SİROZ ve HEPATOSELÜLER KARSİNOMA GELİŞİMİ AÇISINDAN İZLENMELERİ ZORUNLUDUR |
| > [!warning] İzlem | GÖRÜNTÜLEMEDE TEK BİR KARACİĞER NODÜLÜNÜN BİLE OLMASI ALTA YATAN SİROZUN İŞARETİDİR. TİROZİNEMİK HASTALARDA ÇOĞU KARACİĞER NODÜLÜ BENİGNDİR. ANCAK VAR OLAN GÖRÜNTÜLEME TEKNİKLERİ TAM MALİGN NODÜLLERİ DOĞRU BİR ŞEKİLDE AYIRT EDEMEZ |
| > [!warning] ‣ | NİTİSİNONA YANIT VERMEYEN, CİDDİ KARACİĞER YETMEZLİĞİ OLAN HASTALARDA HEPATOSELÜLER KARSİNOM RİSKİNİ DE AZALTAN EN ETKİLİ TEDAVİ KARACİĞER NAKLİDİR. NİTİSİNON TEDAVİSİNİN KARACİĞER NAKLİ İHTİYACINA ETKİSİ HÂLÂ ÇALIŞILMAKTADIR |
| Diyet kısıtlaması sürer | NİTİSİNON TEDAVİ EDİLEN HASTALARDA MUHTEMELEN TİROZİNE BAĞLI, SIKI DİYET UYUMU İLE GERİLEYEBİLEN KORNEAL KRİSTALLER GELİŞEBİLİR. BU BULGU TİROZİNEMİ TİP 2 GİBİ KRONİK TİROZİN YÜKSEKLİĞİ OLAN BAZI HASTALARDAKİ GELİŞİM GERİLİĞİ İLE BERABER DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE NİTİSİNON İLE TEDAVİ EDİLEN HASTALARIN DÜŞÜK FENİLALANİN ve TİROZİN İÇEREN DİYETE ÖNERİLMEKTEDİR |
| > [!warning] Nörobilişsel | TİROZİN ve FENİLALANİNDEN KISITLI DİYET TEDAVİSİ ALANLARDA AMİNO ASİTLERİN ve DİĞER BESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GELİŞİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ GEREKMEKTEDİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Kalıtım ve gen | OTOZOMAL RESESİF; FAH GENİ KROMOZOM 15q25.1 bölgesindedir |
| > [!tip] Quebec kümelenmesi — TUS | AİLEDE BİLİNEN BİR PATOJENİK VARYANT OLANLARDA PRENATAL MOLEKÜLER TANIDA ve QUEBEC SAGUENAY-LAC SAINT-JEAN BÖLGESİNDEN GELEN FRANSIZ-KANADALILAR GİBİ YÜKSEK RİSKLİ OLAN GRUPLARDA TAŞIYICILARI BELİRLEMEDE DNA İNCELEMESİ YARARLIDIR |
| Prevalans | BU TABLONUN PREVALANSI QUEBEC SAGUENAY-LAC SAINT-JEAN BÖLGESİNDE 1/846 CANLI DOĞUM; TÜM DÜNYADA İSE YAKLAŞIK OLARAK 1/100.000 CANLI DOĞUM OLARAK TAHMİN EDİLMEKTEDİR |
| Prenatal tanı | AMNİYOTİK SIVIDA SÜKSİNİLASETON ÖLÇÜMÜ YAPILABİLİR. AİLEDE PATOJENİK VARYANTLAR BİLİNİYORSA AMNİYOSİT veya KORYON VİLLUSLARINDA DNA İNCELEMESİ İLE PRENATAL TANI MÜMKÜNDÜR |