Eşanlamlılar: UCD, Üre Döngüsü Bozuklukları
Kategori: Metabolizma · Tür: hastalık
Özet
Amonyak detoksifikasyonunu sağlayan üre döngüsü enzim veya taşıyıcı eksikliklerine bağlı, intoksikasyon tipi kalıtsal metabolik hastalık grubudur; OTC eksikliği X’e bağlı, diğerleri otozomal resesiftir. Neonatal ve geç başlangıçlı formları vardır, herhangi bir yaşta protein alımı veya katabolik stresle tetiklenir. Temel bulgu hiperamonemi (atakta genellikle 400-500 µmol/L üzerinde) ve respiratuvar alkalozdur (beyin sapı etkilenimiyle hiperventilasyon, basıya bağlı hipoventilasyon ve apne de olabilir). Yenidoğanda açıklanamayan kusma, letarji, İştahsızlık, inleme, ağır Nöromüsküler Hipotoni, apne, Prematüre Hipotermisi, konvülziyon, koma, Diyabetik Ketoasidoz İlişkili Beyin Ödemi ve Reye benzeri tablo görülür; geç başlangıçlı formda tekrarlayan kusma, kronik karın ağrısı, proteinli besinlerden kaçınma, migren benzeri baş ağrısı, öğrenme güçlüğü, dikkat eksikliği, davranış bozukluğu, ani kişilik değişiklikleri, psikoz, ataksi, inme benzeri atak ve Alkolik Olmayan Yağlı Karaciğer Hastalığı olur. Ketonüri, Hipoglisemi ve Laktik Asidoz eşlik etmez. Plazma aminoasitleri (sitrüllin, arjinin, ornitin, glutamin) ve idrar orotik asidiyle enzim eksikliğinin yeri belirlenir, genetik analizle doğrulanır. Tedavide protein kısıtlaması, amonyak uzaklaştırıcılar, arginin/sitrüllin, gerekirse diyaliz ve karaciğer nakli uygulanır. Ayırıcı tanıda Organik Asidemi, yağ asidi oksidasyon defektleri, piruvat karboksilaz eksikliği, hiperinsülinemi-hiperamonemi sendromu, karaciğer yetmezliği ve Yenidoğan Sepsisi yer alır.
Bölümlerdeki özetler
- Amonyak detoksifikasyonunu sağlayan üre döngüsü enzimlerinin eksikliğine bağlı intoksikasyon tipi KMH grubu; temel bulgu hiperamonemi ve respiratuvar alkalozdur, protein alımı ve katabolizmayla tetiklenir, herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir. Enzim eksikliğinin yeri plazma sitrüllin ve idrar orotik asit düzeyleriyle belirlenir. (Metabolizma › Kalıtsal Metabolizma Hastalıklarına Klinik Ve Laboratuvar Yaklaşım; s.2419, s.2420, s.2422, s.2423)
- Üre döngüsü enzim veya taşıyıcı eksikliklerine bağlı hiperamonemi ile seyreden grup; OTC eksikliği X’e bağlı, diğerleri otozomal resesiftir. Neonatal ve geç başlangıçlı formları vardır. Tedavi protein kısıtlaması, amonyak uzaklaştırıcılar, arginin/sitrüllin, gerekirse diyaliz ve karaciğer naklidir. (Metabolizma › Üre Döngüsü Bozuklukları Tanım, Patofızyolojı Ve Sıklık; s.2493, s.2494, s.2495, s.2496)
- Katabolik stres veya artmış protein alımıyla tetiklenir; bebeklik veya erken çocuklukta GİS semptomları, hiperamonemi ve değişken mental durum. (Gastroenteroloji › Bulantı Ve Kusma; s.3742)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Üre döngüsü (Krebs-Henseleit, 1932): periportal hepatositlerde atık nitrojeni uzaklaştırır, toksik amonyağı üreye çevirir, endojen sitrülin-ornitin-arginin sentezler (s.2493)
- Enzimler: NAGS (CPS-1 kofaktörü N-asetilglutamatı sağlar), CPS-1, OTC (mitokondriyal); ASS, ASL, ARG1 (sitozolik); taşıyıcılar ORNT1 ve sitrin mitokondri iç zarında (s.2493)
- Hiperamonemi yapan hastalıklar (Tablo 1): UCD (CPS, NAGS, OTC, sitrüllinemi, ASA, Argininemi), taşıma bozuklukları (HHH, Sitrin Eksikliği, LPI), organik asidemiler (IVA, PA, MMA, MCD, BKT, HMG, GA-1), YAO (MCAD, LCAD), piruvat karboksilaz eksikliği, hiperinsülinemi-hiperamonemi, geçici yenidoğan hiperamonemisi; karaciğer yetmezliği, neonatal HSV, valproik asit, L-asparaginaz, üreaz pozitif bakteri (s.2495)
Epidemiyoloji
- Sıklık ülkeye ve enzime göre değişir, 1/35.000-52.000; Türkiye’de gerçek sıklık bilinmiyor (akraba evliliği nedeniyle daha sık düşünülür); en sık OTC, ASS, ASL eksikliği; CPS1, NAGS eksikliği ve HHH sendromu nadir (s.2494)
- Amonyağın en önemli kaynağı aminoasitlerdir; periferden karaciğere alanin ve glutaminle taşınır; üredeki iki nitrojenden biri amonyaktan, biri aspartattan gelir (s.2493)
Etiyoloji ve patogenez
- OTC eksikliği X’e bağlı, diğer UCD’ler otozomal resesif; en sık UCD OTC eksikliğidir (s.2493)
- Patogenez amonyağın üreye çevrilememesiyle hiperamonemidir; toksisitenin geri dönüşümlülüğünü amonyak düzeyi, maruziyet süresi ve beynin gelişim evresi belirler (s.2493)