Amiloidoz

“Amiloidoz, çeşitli vücut dokularında çözünmeyen, lifli amiloid proteinlerinin hücre dışı birikimi ile karakterize edilen bir grup hastalığı içerir.” (Nelson - Bölüm 15 Romatolojik Hastalıklar, Bölüm 189 · Karyl S. Barron, Amanda K. Ombrello · Çeviren: Erdal Sağ)

Sınıflandırma

• “Amiloidoz, protein yanlış katlanmasının neden olduğu bir hastalıktır. Bu yanlış katlanmış proteinler, infiltre ederek birikir ve çözünmeyen fibriller oluşturur, böylece bir dizi hayati organın normal işlevini etkileyebilir.”
• “Amiloidoz terminolojisinde, amiloid fibril proteininin kendisindeki mutasyonlardan gelişen amiloidoz ile amiloid olmayan proteinlerde genetik mutasyonla ilişkili amiloidoz arasında bir ayrım yapılır.”

AA-amiloidozun nedenleri

💡 TUS ipucu — eskiden enfeksiyon, şimdi romatoloji“Daha önce, Tüberküloz, sıtma, Hansen Hastalığı ve kronik Osteomiyelit gibi kronik enfeksiyöz hastalıklar AA amiloidoz vakalarının çoğunu oluşturuyordu.”“Bu enfeksiyonlar için etkili tedavisi sayesinde AA amiloidozun daha yaygın hale gelmiştir: Romatoid artrit (RA), jüvenil idiopatik artrit (JİA) ve ankilozan spondilit gibi bir dizi kronik enflamatuar romatizmal hastalıklar ve kalıtsal oto-enflamatuar hastalıklar, AA amiloidoz gelişimi için artmış bir risk taşır.”

• “AA amiloidoz, Sarkoidoz gibi granülomatöz hastalıklar, kistik fibroz, Crohn Hastalığı, mezotelyoma ve Hodgkin hastalıkları gibi maligniteler, intravenöz ilaç bağımlılığı ve HIV Enfeksiyonu ve AIDS gibi diğer enfeksiyonlarla da ilişkilendirilmiştir.”

Epidemiyoloji

• “Sadece AA amiloidoz çocukları kayda değer ölçüde etkiler.”
• [!warning] Risk faktörleri net değil “Enflamasyonun bir komplikasyonu olarak amiloidoz riskini belirleyen faktörler net değildir, çünkü uzun süredir devam eden enflamatuar hastalığı olan birçok bireyde doku amiloid birikimi görülmezken, nispeten yeni hastalık başlangıcı olan bazı çocuklar amiloid geliştirebilir.”
• JİA’da:“En yüksek prevalans sistemik JİA hastalarında ve ardından poliartiküler hastalığa sahip olanlarda görülür.”
  • “DMARD ve biyolojik ilaçlar öncesi dönemde JİA hastalarında AA amiloidoz prevalansı %1-10 arasında değişmiştir.”
  • “Kuzey Avrupalı hastalarda, özellikle prevalansın %10.6 olduğu Polonyalı hastalarda daha sık görülürken Kuzey Amerika’da daha düşük prevalans gözlenmiştir.”
  • “JİA hastalarında tanıdan itibaren 1 yıl gibi erken bir sürede AA amiloidozu gözlenmiştir.”
  • “RA’ya benzer şekilde, DMARD’lar ve biyolojiklerle tedavinin etkinliğinin artması nedeniyle, yeni amiloid vakalarının görülmesi son 20 yılda önemli ölçüde azalmıştır.”
• AAA’da: → Ailevi Akdeniz Ateşi · “M680 ve M694 amino asit kalıntılarını etkileyen MEFV mutasyonları, erken AAA başlangıcı, şiddetli hastalık ve artmış AA amiloidoz riski ile ilişkilidir.” — “Ermenistan, Türkiye ve Arap ülkelerinde yaşayan hastalar, Kuzey Amerika’da yaşayan aynı MEFV mutasyonlarına sahip hastalara kıyasla daha yüksek AA amiloidoz gelişme riskinde artışa sahiptirler.” — “Fenotip II AAA: Bu hastalar AAA ataklarından önce AA amiloidoz ile başvururlar.”
• TRAPS’ta:“TRAPS hastalarının %14-25’inde AA amiloidoz geliştiği tahmin edilmektedir. Sistein kalıntılarını etkileyen TNFRSF1A mutasyonları olan hastalar AA amiloidoz riski en yüksek olanlardır.”
• CAPS’ta:“FCAS genellikle kriyopirinopatilerin en hafif formudur ve nedeni AA amiloidoz ile ilişkilidir. MWS’de ateş, miyalji, artralji, ürtikeryal döküntü ve ilerleyici sensörinöral işitme kaybı görülür. AA amiloidoz MWS’de olduğu yaygındır ve hastaların üçte birini görülebilir. NOMID/CINCA en şiddetli kriyopirinopatidir.”
• HIDS’te:“HIDS-ilişkili mutasyonu olanlarda daha hafif fonksiyon kaybı (loss-of-function) mutasyonlarındandır. AA amiloidoz HIDS’te nadirdir ancak sıklıkla bildirilir.”
• Crohn ve Ülseratif Kolit:“Crohn hastalığında AA amiloidoz ABD’deki hastaların yaklaşık %1’inde ve Kuzey Avrupa’daki hastalarda %3’ünde görülmektedir. Tersine, ülseratif kolitli hastalarda AA amiloidoz oldukça nadirdir ve tahmini prevalansı %0.07’dir.”

Transtiretin ile ilişkili kalıtsal amiloidoz