| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | karşılaştırma, metabolik |
| ad-tr | Yağ Asidi Oksidasyon Bozuklukları |
| ad-en | Mitochondrial fatty acid oxidation disorders (FAOD) |
| gen | Tabloda ayrı ayrı |
| kalitim | Otozomal resesif |
| insidans | kaynak gerekli |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-15 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar |
Mitokondriyal yağ asidi oksidasyon kusurlarının KLİNİK ve BİYOKİMYASAL ÖZELLİKLERİ (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar, Bölüm 104.1, Tablo 104.1).
💡 Ortak klinik imzaBu grubun ortak paydası AÇLIKLA TETİKLENEN HİPOKETOTİK HİPOGLİSEMİdir; buna sık olarak KARDİYOMİYOPATİ, İSKELET KASI MİYOPATİSİ/RABDOMİYOLİZ ve KARACİĞER TUTULUMU eşlik eder.Çoğu YENİDOĞAN TARAMA PROGRAMI ile saptanabilir.
| Basamak | İçerik |
|---|---|
| Hücreye giriş | Karnitin, ORGANİK KATYON/KARNİTİN TRANSPORTER (OCTN2) aracılığıyla hücreye girer |
| Aktivasyon | Tipik bir 16 KARBONLU UZUN ZİNCİRLİ (LC) yağ açil koenzim A (KoA) oluşturmak üzere aktive edilebilir |
| KARNİTİN DÖNGÜSÜ | KARNİTİN PALMİTOİLTRANSFERAZ-I (CPT-I) tarafından transesterfiye edilerek KARNİTİN/AÇİLKARNİTİN TRANSLOKAZ (TRANS) tarafından İÇ MİTOKONDRİ MEMBRANINDAN TAŞINIR; β-oksidasyona girmek üzere KARNİTİN PALMİTOİLTRANSFERAZ-II (CPT-II) tarafından tekrar uzun zincirli yağ açil-KoA’ya çevrilir |
| Uzun zincirli β-oksidasyon | ÇOK UZUN ZİNCİRLİ AÇİL-KoA DEHİDROGENAZ (VLCAD/LCAD) (C16-C10); 2,3 ENOİL KoA ÜRETİMİNİ SAĞLAR. MİTOKONDRİYAL TRİFONKSİYONEL PROTEİN (MTP): ENOİL KoA HİDRATAZ (hidrataz), 3-OH-HİDROKSİSİAÇİL-KoA DEHİDROGENAZ (3-OH-ACD) ve β KETOTİOLAZ (tiolaz) aktivitelerini içerir |
| Kısa ve orta zincir | ORTA ve KISA ZİNCİRLİ YAĞ ASİTLERİ (C8-4) KARNİTİN DÖNGÜSÜNDEN BAĞIMSIZ OLARAK MİTOKONDRİYAL MATRİKSE GİREBİLİRLER. ORTA ZİNCİRLİ AÇİL-KoA DEHİDROGENAZ (MCAD), KISA ZİNCİRLİ AÇİL-KoA DEHİDROGENAZ (SCAD) ve KISA ZİNCİRLİ HİDROKSİ AÇİL-KoA DEHİDROGENAZ (SCHAD) gereklidir |
| Elektron aktarımı | Elektronlar ELEKTRON TRANSFER FLAVOPROTEİN (ETF) ve ETF DEHİDROGENAZ (ETF-DH) aracılığıyla FAHD’den SOLUNUM ZİNCİRİNE aktarılır. NADH elektron taşıma zincirine KOMPLEKS I aracılığıyla girer |
| KETON SENTEZİ | Karaciğerde ASETİL-KoA, önce β-HİDROKSİ-β-METİLGLUTARİL-KoA SENTAZ (HMG SENTAZ) aracılığıyla HMG KoA’ya, sonra HMG-KoA LİYAZ aracılığıyla bir keton cisim olan ASETOASETATA** dönüştürülebilir** |
| Enzim eksikliği | Gen | Klinik fenotip | Laboratuvar bulguları |
|---|---|---|---|
| Karnitin taşıyıcısı | OCTN2 · SLC22A5 | KARDİYOMİYOPATİ · İSKELET KASI MİYOPATİSİ · KARACİĞER HASTALIĞI · ANİ ÖLÜM · ENDOKARDİYAL FİBROELASTOZ. Prenatal tanı ve yenidoğan taramasıyla tanı bildirilmiştir | ↓ TOTAL ve SERBEST KARNİTİN, normal açilkarnitin, açilglisin ve organik asitler |
| Uzun zincirli yağ asidi taşıyıcısı | FATP1-6 | NADİR; ÇOCUKLUK ÇAĞINDA KARACİĞER NAKLİ GEREKTİREN AKUT KARACİĞER YETMEZLİĞİ | ↓ hücre içi C₁₄-C₁₆ yağ asitleri, ↓ yağ asidi oksidasyonu |
| Karnitin palmitoil transferaz-1 (CPT-I) | CPT-IA | KARACİĞER YETMEZLİĞİ · RENAL TÜBÜLOPATİ · ANİ ÖLÜM. Prenatal ve yenidoğan tarama programı ile tanı bildirilmiştir; MATERNAL PREEKLAMPSİ, HELLP SENDROMU ile ilişkisi birkaç hastada bildirilmiştir | NORMAL ya da ↑ SERBEST KARNİTİN, normal açilkarnitin, açilglisin ve organik asitler |
| Karnitin açilkarnitin translokaz | CACT · SLC25A20 | KRONİK PROGRESİF KARACİĞER YETMEZLİĞİ · PERSİSTAN NH₃ YÜKSEKLİĞİ · ‣ | Normal ya da ↓ serbest karnitin, ANORMAL AÇİLKARNİTİN PROFİLİ |
| Karnitin palmitoil transferaz-II (CPT-II) | CPT-II | ERKEN ve GEÇ BAŞLANGIÇLI TİPLER: ENSEFALOPATİ, İSKELET KASI MİYOPATİSİ, KARDİYOMİYOPATİ, BÖBREKTE KİSTİK DEĞİŞİKLİKLER. ERİŞKİN ŞEKLİ AKUT Rabdomiyoliz ve MİYOGLOBİNÜRİ ile birliktedir | Normal ya da ↓ serbest karnitin, anormal açilkarnitin profili |
| Enzim eksikliği | Gen | Klinik fenotip | Laboratuvar bulguları |
|---|---|---|---|
| Kısa zincirli açil-KoA dehidrogenaz (SCAD) | SCAD · ACADS | KLİNİK FENOTİP BELİRSİZ. ÇOĞU HASTA NORMAL GÖRÜNÜR. Diğerlerinde değişken belirti ve bulgular var. Alt tiplerde biyokimyasal kusurla ilişkisi net olmayan ağır bulgular olabilir. Yenidoğan tarama programı ile tanı bildirilmiştir ancak ÖNEMİ BELİRSİZ | Normal ya da ↓ serbest karnitin, idrarda ARTMIŞ ETİLMALONİK ASİT, değişken anormal açilkarnitin profili |
| ORTA ZİNCİRLİ AÇİL-KoA DEHİDROGENAZ (MCAD) | MCAD · ACADM | HİPOGLİSEMİ · HEPATİK ENSEFALOPATİ · ANİ ÖLÜM. Yenidoğan tarama programı ile tanı mümkün; nadiren maternal preeklampsi, HELLP sendromu ile ilişkisi bildirilmiş, OLASI UZUN QT ARALIĞI | Normal ya da ↓ serbest karnitin, ↑ plazma açilglisin, ↑ plazma C₆-C₁₀ serbest yağ asitleri, ↑ C₆-C₁₀ açilkarnitin |
| ÇOK UZUN ZİNCİRLİ AÇİL-KoA DEHİDROGENAZ (VLCAD) | VLCAD · ACADVL | ‣ · ARİTMİLER · HİPOGLİSEMİ ve HEPATİK STEATOZ. GEÇ BAŞLANGIÇ: STRESLE TETİKLENEN RABDOMİYOLİZ, EPİZODİK MİYOPATİ. Prenatal ve yenidoğan tarama programı ile tanı mümkün | Normal ya da ↓ serbest karnitin, ↑ plazma C₁₄:1, C₁₄ açilkarnitin, ↑ plazma C₁₀-C₁₈ serbest yağ asitleri |
| ETF dehidrogenaz* | ETF-DH | NONKETOTİK AÇLIK HİPOGLİSEMİSİ · KONJENİTAL ANOMALİLER · KARACİĞER HASTALIĞININ DAHA HAFİF ŞEKİLLERİ · KARDİYOMİYOPATİ ve İSKELET KASI MİYOPATİSİ | Normal ya da ↓ serbest karnitin, ↑ açil:serbest karnitin oranı, ↑ açilkarnitin, idrar organik asit ve açilglisinler |
| ETF-α* | α-ETF | Nonketotik açlık hipoglisemisi, konjenital anomaliler, karaciğer hastalığı, kardiyomiyopati ve iskelet kası miyopatisi | Aynı profil |
| ETF-β* | β-ETF | Açlık hipoglisemisi, konjenital anomaliler, karaciğer hastalığı, kardiyomiyopati ve iskelet kası miyopatisi | Normal ya da ↓ serbest karnitin, artmış açil:serbest karnitin oranı, ↑ açilkarnitin, idrar organik asit ve açilglisinler |
ℹ️ *** ETF kusurları = MADD = Glutarik asidüri tip IIETF-DH, ETF-α ve ETF-β eksiklikleri aynı zamanda GLUTARİK ASİDÜRİ TİP II ya da MULTİPL AÇİL-KoA DEHİDROGENAZ EKSİKLİĞİ (MADD) olarak da bilinir** — bkz. Glutarik Asidüri Tip II
| Enzim eksikliği | Gen | Klinik fenotip | Laboratuvar bulguları |
|---|---|---|---|
| Kısa zincirli L-3-hidroksiaçil-KoA dehidrogenaz (SCHAD) | SCHAD · HAD1 | HİPERİNSÜLİNEMİK HİPOGLİSEMİ · kardiyomiyopati · miyopati. Yenidoğan tarama programı ile tanı bildirilmiştir | Normal ya da ↓ serbest karnitin, artmış serbest yağ asitleri, değişken anormal idrar organik asitleri, ↑ 3-OH glutarat, ↑ plazma C₄-OH açilkarnitin |
| Uzun zincirli L-3-hidroksiaçil-KoA dehidrogenaz (LCHAD) | LCHAD · HADH-A | Yenidoğan tarama programı ile tanı bildirilmiştir. MATERNAL PREEKLAMPSİ, HELLP SENDROMU ve AFLP İLİŞKİSİ SIKLIKLA TANIMLANMIŞTIR. Klinik bulgular için aşağıda MTP’ye bakınız | Normal ya da ↓ serbest karnitin, artmış açil:serbest karnitin oranı, ↑ serbest yağ asitleri, ↑ C₁₆-OH ve C₁₈-OH karnitinler |
| MTP (mitokondriyal trifonksiyonel protein) | HADH-A · HADH-B | CİDDİ KALP ve İSKELET KASI MİYOPATİSİ · HİPOGLİSEMİ · ASİDOZ · HİPER NH₃ · ANİ ÖLÜM · KARACİĞER ENZİMLERİNDE ARTIŞ · RETİNOPATİ. Maternal preeklampsi, HELLP sendromu ve AFLP ilişkisi sıklıkla tanımlanmıştır | Aynı profil: ↑ C₁₆-OH ve C₁₈-OH karnitinler |
| Uzun zincirli 3-ketoaçil tiolaz (LKAT) | LKAT · HADH-B | CİDDİ NEONATAL BAŞLANGIÇ · HİPOGLİSEMİ · ASİDOZ · ↑ KREATİN KİNAZ · KARDİYOMİYOPATİ · NÖROPATİ ve ERKEN ÖLÜM | Normal ya da ↓ serbest karnitin, artmış açil:serbest karnitin oranı, ↑ serbest yağ asitleri, ↑ 2-trans, 4-cis-dekadienoilkarnitin |
| Kısa zincirli 2,3-enoil-KoA hidrataz | ECHS1 | Leigh Hastalığı · LAKTİK ASİDOZ · NÖBET · BEYAZ CEVHERİN KİSTİK DEJENERASYONU · MİKROSEFALİ · ‣ · EKSTRAPİRAMİDAL DİSTONİ · DİLATE KARDİYOMİYOPATİ | Anormal organik asitler: 2-metilakrilgilsin, 2-metil-2,3 dihidroksibütirat; S-(2-karboksipropilsistein), S-(2-karboksietil)sisteamin. Açilkarnitin ↑ C4OH gösterir (değişken) |
| Enzim eksikliği | Gen | Klinik fenotip | Laboratuvar bulguları |
|---|---|---|---|
| 2,4-Dienoil-KoA redüktaz | DECR1 | Sadece BİR HASTA bildirilmiştir; yenidoğan döneminde hipotoni, esas olarak CİDDİ İSKELET KASI MİYOPATİSİ ve SOLUNUM YETMEZLİĞİ. Nadiren hipoglisemi | Normal ya da ↓ serbest karnitin, ↑ açil:serbest karnitin oranı, normal idrar organik asitleri ve açilglisin |
| HMG KoA sentetaz | HMGCS2 | HİPOKETOZİS ve HİPOGLİSEMİ, nadiren miyopati | ↑ total plazma yağ asitleri; KARACİĞER BİYOPSİ MATERYALİNDEN YAPILAN ENZİM ÇALIŞMALARI TANISAL OLABİLİR, GENETİK TEST TERCİH EDİLİR |
| HMG KoA liyaz | HMGCL | Hipoketozis ve hipoglisemi, nadiren miyopati | Normal serbest karnitin, ↑ C₅-OH ve METİLGLUTARİL-KARNİTİN, fibroblast enzim çalışmaları tanısal olabilir |
| Monokarboksilat transporter (MCT1) | SCL16A1 | AÇLIK İLE TETİKLENEN CİDDİ KETOASİDOZ, nadiren hipoglisemi | Şiddetli ketoasidoz; HENÜZ GÖSTERİLMİŞ ÖZGÜN BİR BİYOMARKER YOK |
(Tablo 104.1, Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar; Shekhawat PS, Matern D, Strauss AW, Pediatr Res 57:78R-86R, 2005)
ℹ️ KısaltmalarAFLP gebeliğin akut yağlı karaciğeri · ETF elektron transport flavoprotein · HELLP hemoliz, yükselmiş karaciğer enzimleri, düşük trombositler · MTP mitokondriyal trifonksiyonel protein · NH₃ amonyak
💡 TUS ipucu — Yağ asidi oksidasyon bozuklukları
- ORTAK İMZA: AÇLIKLA TETİKLENEN HİPOKETOTİK HİPOGLİSEMİ. Hipoglisemi varken idrarda keton olmaması bu grubu işaret eder.
- EN SIK OLAN MCAD’dır — hipoglisemi, hepatik ensefalopati, ani ölüm. Bkz. MCAD Eksikliği
- İKİNCİ SIK VLCAD — dilate kardiyomiyopati, aritmi; geç formu stresle tetiklenen rabdomiyoliz. Bkz. VLCAD Eksikliği
- MATERNAL HELLP/AFLP + BEBEKTE HİPOKETOTİK HİPOGLİSEMİ → LCHAD/MTP EKSİKLİĞİ. Fetüsün hastalığının anneyi etkilediği klasik örnek. Bkz. LCHAD ve MTP Eksikliği · Preeklampsi
- MTP’nin AYIRT EDİCİSİ: RETİNOPATİ ve PERİFERİK NÖROPATİ.
- SCHAD TEK BAŞINA FARKLIDIR: HİPERİNSÜLİNEMİK HİPOGLİSEMİ yapar (diğerleri hipoinsülinemik).
- KARNİTİN TAŞIYICI (OCTN2) EKSİKLİĞİNDE TOTAL ve SERBEST KARNİTİN ÇOK DÜŞÜKTÜR; CPT-I eksikliğinde ise SERBEST KARNİTİN NORMAL ya da YÜKSEKTİR — bu ters ilişki ayırt edicidir.
- CPT-II’nin ERİŞKİN FORMU: EGZERSİZLE RABDOMİYOLİZ + MİYOGLOBİNÜRİ.
- ETF/ETF-DH = MADD = GLUTARİK ASİDÜRİ TİP II — konjenital anomaliler (polikistik böbrek, yüz dismorfizmi) eşlik eder.
- ECHS1 → LEIGH HASTALIĞI fenotipi yapar; yağ asidi oksidasyon kusurunun mitokondriyal ensefalopatiye yol açtığı örnektir.
- SCAD’ın KLİNİK ÖNEMİ BELİRSİZDİR — taramada çıkar ama çoğu hasta normaldir. Yenidoğan taraması tartışmalarının klasik örneği.