Eşanlamlılar: Çocukluk Çağı Obezitesi, Eksojen Obezite, Ergen Obezitesi, Primer Obezite

Kategori: Endokrinoloji · Tür: hastalık

Özet

Enerji alımı ile harcanması arasındaki uyumsuzluk sonucu vücut yağının aşırı artmasıyla giden kronik metabolik hastalıktır; çocuk obezitesinin %90’ından fazlası ekzojendir. Prenatal ve postnatal çevresel etkenler ve genetik yatkınlık rol oynar; yüksek yağ ve kalorili beslenme, ekran bağımlılığı ve yetersiz fiziksel aktivite risk faktörleridir. Tanı için 2 yaş altında boya göre ağırlık, 2 yaş üstünde yaş ve cinse göre BKİ persentili kullanılır: ≥85. persentil aşırı ağırlıklı/fazla kilolu, ≥95. persentil (SDS >+2) obez, >95. persentilin %120’si veya VKİ >35 ağır obezitedir. Santral obezite 16 yaş altında bel çevresi ≥90. persentil ile tanımlanır. Fizik muayenede akantozis nigrikans (insülin direnci göstergesi), stria (Cushing açısından değerlendirilir), İntertrigo, hidradenitis süpürativa ve Fronkül görülebilir. Komorbiditeler arasında Çocukluk Çağı Hipertansiyonu, insülin direnci, Dislipidemi, Alkolik Olmayan Yağlı Karaciğer Hastalığı (obez çocukların yaklaşık %40’ı; ALT erkeklerde >25, kızlarda >22 U/L), uyku apnesi ve horlama, Astım, tibia vara, femur başı epifiz kayması, proteinüri, adet düzensizliği (PKOS açısından), idiyopatik intrakraniyal hipertansiyona bağlı baş ağrısı ve depresyon, anksiyete, benlik saygısında azalma gibi psikososyal sorunlar yer alır. Metabolik Sendrom (>16 yaş) bel çevresi >90. persentil, trigliserit >150, HDL <40, kan basıncı >95. persentil ve açlık glukozu >100 mg/dL ile tanımlanır; OGTT’de 120. dk glukoz 140-199 bozulmuş tolerans, >200 tip 2 diyabettir. Tedavi yaşam tarzı değişikliği, beslenme düzenlemesi ve fiziksel aktivite artırımıdır; gerekirse orlistat/metformin gibi farmakoterapi veya bariatrik cerrahi uygulanır. Ayırıcı tanıda Hipotiroidi, Cushing sendromu, Büyüme Hormonu Eksikliği, Hipotalamik Obezite, MC4R mutasyonu, Prader-Willi, Bardet-Biedl sendromları ve psödohipoparatiroidizm yer alır.

Bölümlerdeki özetler

• Ergenlerde BKİ’nin yaş ve cinsiyete göre ≥85 p aşırı ağırlıklı, ≥95 p obez olarak tanımlanmasıdır. Yüksek yağ ve kalorili beslenme, ekran bağımlılığı ve yetersiz fiziksel aktivite risk faktörleridir; tedavide yaşam tarzı değişiklikleri, gerekirse farmakoterapi veya cerrahi uygulanır. (Ergen Sağlığı › Obezıte Ve Metabolık Sendrom; s.434, s.435)
• Yağ dokusu artışıyla karakterize kronik metabolik hastalık; çoğunlukla ekzojen (enerji dengesizliği). Tedavi beslenme düzenlemesi ve fiziksel aktivite artırımıdır. (Beslenme ve Diyetetik › Pediatri Uygulamalarında Sık Rastlanan Beslenme İle İlişkili Sorunlar Ve Tedavi Yaklaşımları; s.579, s.580)
• Enerji alımı ile harcanması arasındaki uyumsuzluk sonucu vücut yağının aşırı artışı; çocuk obezitesinin >%90’ını oluşturur. VKİ yaş-cinsiyete göre 95. persentil üzeri (SDS >+2) obezite, 85-95 fazla kilolu tanımlanır. Prenatal ve postnatal çevresel etkenler ve genetik yatkınlık rol oynar; tedavi yaşam tarzı, diyet, fiziksel aktivite, gerekirse orlistat/metformin/bariatrik cerrahidir. (Endokrinoloji › Primer (eksojen) Obezite; s.2329, s.2330, s.2331, s.2332)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Enerji alımı-harcaması dengesizliği (enerji fazlalığı, düşük fiziksel aktivite) sonucu vücut yağının aşırı artışıyla karakterize metabolik, endokrin, kronik hastalıktır; yağ ölçümü pahalı/zor olduğundan ağırlık/boy² olarak hesaplanan VKİ ile tanımlanır, VKİ yağ dokusuyla güçlü ilişkilidir (s.579, s.2329)
• VKİ aşırı kaslı çocuklarda yanlış yüksek çıkabilir; bel çevresi abdominal yağlanma için önemli ek göstergedir (s.2329)
• DSÖ erişkinde VKİ 25-30 kg/m2 fazla kilolu, ≥30 obez; çocukta yaş-cinse göre persentil kullanılır (s.2329)
• Çocuk ve ergende yaş-cinse özgü BKİ/VKİ persentili kullanılır: 85 p ≤ BKİ <95 p fazla kilolu/aşırı ağırlıklı/hafif şişman (≥+1 SD ve ≤+2 SD); ≥95 p veya VKİ-SDS >+2 SD obezite; 2 yaşından küçüklerde boya göre ağırlık, 2 yaş ve üzerinde yaş-cinse göre BKİ kullanılır (s.434, s.579–580, s.2329, s.2333)
• Ağır obezite: VKİ, 95. persentil değerinin %120’sinden fazla (Z-skoru >2.3) veya VKİ >35 kg/m2; Z-skoru >+3 SD morbid obezite (s.2329, s.2333, s.579–580)

Epidemiyoloji

• Prevalansı giderek artan küresel sorundur; DSÖ verilerine göre gelişmiş ülkelerin en önemli sağlık sorunudur (s.434)
• 2016 verisine göre 5 yaş altında 40 milyon, 5-19 yaşta 330 milyon obez çocuk tahmin edilir; sıklık gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde artmaktadır (s.2329)
• Obezite yılda yaklaşık 30 bin erken ölüme yol açar; İngiltere’de 20 yılda sıklık üç katına çıkmış, yıllık sağlık maliyeti 3.3-3.7 milyar sterline ulaşmıştır (s.2329)