Eşanlamlılar: Akut Astım Atağı, Bronşiyal Astım, Çocukluk Çağı Astımı
Kategori: Çocuk Acil · Tür: hastalık
Özet
Astım, kronik havayolu inflamasyonu, geri dönüşümlü bronkokonstriksiyon ve artmış havayolu hipersensitivitesi ile karakterize, çocukluk çağının en sık kronik hastalığıdır (prevalans %1-18); hastaların %50’sinde semptomlar 5 yaşından önce başlar. Egzersiz, alerjen, irritan, koku, toz, duman, ağlama-gülme ve viral enfeksiyonlarla tetiklenir. Atak şeklinde tekrarlayan, bronkodilatöre yanıtlı hışıltı, nefes darlığı, göğüste sıkışma ve genellikle gece-sabaha karşı olan, balgamlı olabilen öksürük (peş peşe öksürük sonrası kusma) tipiktir; hastaların yaklaşık %90’ında egzersizle bronkospazm görülür ve tek bulgu olabilir. En yaygın bulgu ekspiryumda uzama ve hışıltıdır (şiddetli tıkanıklıkta duyulmayabilir); akut atakta takipne, interkostal çekilme, siyanoz, konfüzyon, hipoksemi ve sessiz akciğer ortaya çıkabilir, solunum yetmezliği SaO2 <%90 ve respiratuar asidozla belli olur. Altın standart test yoktur; tanı öykü, fizik muayene, spirometride geri dönüşümlü tıkanıklık veya tedaviye yanıta dayanır. Astım prediktif indeksi tekrarlayan hışıltıya ek olarak bir majör (ebeveyn astımı, egzama, aeroalerjen duyarlılığı) veya iki minör (soğuk algınlığı dışı hırıltı, Eozinofili ≥%4, besin alerjisi) kriteri arar; atak şiddeti pulmoner indeks skoruyla belirlenir (<7 hafif, 7-11 orta, ≥12 ağır). Tedavide kurtarıcı SABA ve koruyucu inhale kortikosteroid kullanılır; atakta SABA, ipratropium, sistemik kortikosteroid, ağırda IV magnezyum sülfat ve parenteral beta agonist eklenir. Ayırıcı tanıda kistik fibrozis, GÖR, bronkopulmoner displazi, Bronşiektazi, bronşiolitis obliterans, laringomalazi, Mediastinal Kitle, atipik Pnömoni ve bakteriyel trakeit bulunur.
Bölümlerdeki özetler
- Geri dönüşümlü bronkospazm ve bronşiyal aşırı duyarlılıkla karakterize, çocukluk çağının en sık kronik solunum yolu hastalığı; akut astım atağı en yaygın acil başvuru ve yatış nedenlerindendir. Atakta kısa etkili beta2 agonist, ipratropium, sistemik kortikosteroid, ağır olguda IV magnezyum sülfat ve parenteral beta agonist kullanılır. (Çocuk Acil › Acil Serviste Akut Astım Atağı Tedavisi Ve Epidemiyoloji; s.714, s.715)
- Kronik havayolu inflamasyonu ve değişken ekspiratuvar hava akımı kısıtlılığı ile giden hastalıktır; egzersiz, alerjen, irritan ve viral enfeksiyonlarla tetiklenir. Çocuklarda tanı öykü ve fizik muayeneye dayanır, tedavi kurtarıcı SABA ve koruyucu inhale kortikosteroiddir. (Alerji › Astım; s.1385, s.1386)
- Havayolu inflamasyonu, reversibl bronkokonstriksiyon ve artmış havayolu hipersensitivitesi ile karakterize, çocukluk çağının en sık kronik hastalığı; prevalans %1-18. Hastaların %50’sinde semptomlar 5 yaşından önce başlar. (Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon › Solunum Sıstemı Hastalıkları Rehabılıtasyonu; s.5294)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Kronik havayolu inflamasyonuyla karakterize alt solunum yollarının kronik inflamatuar hastalığı; geri dönüşümlü bronkospazm ve bronşiyal aşırı duyarlılık; hışıltı, nefes darlığı, göğüste sıkışma ve/veya öksürükle tanımlanır, genellikle gece/sabaha doğru ataklarla seyreder; semptom şiddeti ve değişken ekspiratuvar hava akımı kısıtlılığı zamanla değişir; egzersiz, alerjen/irritan, hava değişikliği, viral enfeksiyonla tetiklenir (s.714, s.1385)
- Hava yolu obstrüksiyonunun üç ayırt edici özelliği: havayolu inflamasyonu, reversibl bronkokonstriksiyon, çeşitli uyaranlara artmış hipersensitivite (s.5294)
- Ortak patofizyolojiye rağmen fenotip heterojendir (havayolu inflamasyon düzeyi, aşırı duyarlılık derecesi, çevresel maruziyet, genetik farklılıklar) (s.714)
- Okul öncesi hışıltı: çocuk >1 yaş, dinlemekle hışıltı duyuluyor, tekrarlayıcı-epizodik ve bronkodilatöre yanıtlıysa kabul edilir; erken başlangıçlı astım, hışıltılı çocuk, infantil astım, tekrarlayan bronşiyolit gibi adlarla anılır (s.1385)
- Okul öncesi hışıltı fenotipleri (Tablo 1): zamana dayalı geçici (<3 yaşta başlar-biter), persistan (<3 yaşta başlar, 6 yaşa kadar sürer), geç başlangıçlı (>3 yaş); semptoma dayalı epizodik (ÜSYE ile, epizodlar arası asemptomatik) ve çoklu tetikleyicili (epizodlar arasında da semptomlu, aktivite-gülme-ağlamayla); şiddete dayalı hafif, ağır atopik, ağır nonatopik. Grup en erken 6 yaşta belirlenebildiğinden ilk görüşmede fenotip sınıflaması yapılmaz (s.1385)
- Okul çağı fenotipleri: alerjik astım en yaygın, çocuklukta başlar, aeroallerjen duyarlılığı, özgeçmiş/soygeçmişte besin alerjisi-AD-AR, havayolunda eozinofilik inflamasyon, İKS’ye iyi yanıt; alerjik olmayan astım çocukta erişkinden az, nötrofilik inflamasyon olabilir, İKS yanıtı zayıf; Obezite ilişkili astım genellikle adölesanda, eozinofilik inflamasyon düşük; ağır astım obez ve alerjik fenotiplerde sık (s.1386)
Epidemiyoloji
- Çocukluğun en sık kronik solunum yolu hastalığı; prevalans ülkelere göre %1-18 (nüfusun %1-20’si, dünyada yaklaşık 300 milyon kişi), gelişmiş ülkelerde daha sık; ülke/bölge farkı genetik ve çevresel değişkenliğe bağlıdır; evrensel tanım yokluğu prevalans karşılaştırmasını güçleştirir (s.714, s.1385, s.5294)
- Türkiye: yaşam boyu hışıltı %10.2-31.4, son bir yıl hışıltı %3.1-15.8, doktor tanılı astım %0.7-21.2 (s.1385)