Eşanlamlılar: Akdeniz Anemisi, Cooley Anemisi, Homozigot Beta Talasemi

Kategori: Hematoloji · Tür: hastalık

Özet

HBB geninde homozigot veya birleşik heterozigot mutasyonlarla (çoğunlukla β0) beta globin zincir yapımının tamamen yokluğuna bağlı, otozomal resesif, ağır hipokrom mikrositer hemolitik anemidir; 6-24. aylarda solukluk, İştahsızlık, sinirlilik ve abdominal distansiyonla ortaya çıkar. İnefektif eritropoez ve ilik genişlemesi frontal bossing (talasemik yüz), malokluzyon, kafa kemiğinde diploe artışı, Osteoporoz ve patolojik kırıklara; ekstramedüller hematopoez ve hemosideroz hepatosplenomegaliye ve hipersplenizme yol açar. Transfüzyonsuz Hb <5-7 g/dL’dir; retikülosit yanıtı yetersizdir, elektroforezde HbF yüksekliği, hedef hücre, ağır hipokromi, mikrositoz, poikilositoz, indirekt hiperbilirubinemi ile serum demir, ferritin ve transferrin saturasyonu yüksekliği saptanır. Yaşam boyu transfüzyon ve demir şelasyonu gerekir; ikincil demir yüklenmesi kalp (kardiyomiyopati, inatçı aritmi, konjestif kalp yetmezliği; terminal dönemde en sık ölüm nedeni), karaciğer ve endokrin organları (Hipotiroidi, hipogonadotropik Hipogonadizm İlişkili Uzun Boy, GH eksikliği, hipoparatiroidi, diyabet) etkiler; gerekirse splenektomi yapılır. Kesin tedavi HLA uyumlu kardeşten allojenik HKH transplantasyonu veya kemik iliği naklidir. Demir eksikliği anemisi ve Beta Talasemi İntermedia ayırıcı tanıdadır.

Bölümlerdeki özetler

• Beta globin zincir yapımının tamamen yokluğu ile otozomal resesif kalıtılan, 6 ay-1 yaş arası transfüzyon gerektiren ağır hemolitik anemidir; inefektif eritropoez, ilik genişlemesi ve transfüzyon demir yüküne bağlı komplikasyonlar gelişir. Tedavi transfüzyon, demir şelasyonu, gerekirse splenektomi; kesin tedavi kemik iliği naklidir. (Hematoloji-Onkoloji › Hemolitik Anemi Ve Hemoglobinopatiler; s.1578, s.1579, s.1580)
• HBB geninde homozigot veya birleşik heterozigot mutasyonlarla (çoğunlukla β0) gelişen, 6-24. aylarda semptom veren, yaşam boyu transfüzyon ve demir şelasyonu gerektiren otozomal resesif anemidir. Transfüzyonla ikincil demir yüklenmesi (kardiyomiyopati, karaciğer, endokrin) ana sorundur; kesin tedavi HLA uyumlu kardeşten allojenik HKH transplantasyonudur. (Genetik › Talasemiler; s.4123, s.4124, s.4126, s.4127)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Talasemiler: bir veya daha fazla globin zincirinin yapım azlığı/yokluğu veya aksaması sonucu oluşan otozomal resesif genetik hematolojik hastalıklardır; hasta doğması için iki ebeveyn taşıyıcı olmalı, her gebelikte hasta çocuk riski %25; en sık alfa ve beta zincir bozuklukları; Cooley ve Lee 1925’te 5 çocukta tanımlamış (Splenomegali, solukluk, kafatası ve uzun kemik değişiklikleri), Whipple ve Bradford 1936’da ‘Thalassemia’ adını vermiştir (s.1578, s.4121).
• β-globin yapımı ya tamamen yok (β0) ya da kısmen azalmış (β+); homozigot yokluk β-Talasemi majör (Cooley anemisi/Akdeniz anemisi; HBB’de homozigot veya bileşik heterozigot mutasyon), 6 ay-1 yaş arası transfüzyon gerektirecek ağır Anemi; kısmi azalma intermedia; tek β zinciri defektif ise minör (taşıyıcı) (s.1578, s.4123, s.4124).
• Ebeveynlerden alınan mutasyonlara göre (aynı mutasyon veya çift heterozigotluk) her iki gende ağır mutasyon varsa ilk 3 yaşta eritrosit ihtiyacı doğar ve hayat boyu transfüzyon bağımlılığı olur (Talasemi majör); klasik sınıflamada ömür boyu transfüzyon ve demir şelasyonu gerektiren şiddetli anemidir (s.1578, s.4123, s.4124).
• Yeni sınıflamada transfüzyon bağımlı Talasemi (TDT): β-talasemi majör (homozigot β0 / Cooley), şiddetli Hb E/β-talasemi, şiddetli non-delesyonel Hb H hastalığı, yaşayan Hb Bart Hidrops Fetalis (s.4125)

Epidemiyoloji

• Dünyada en yaygın tek gen hastalıkları; nüfusun %1-5’i taşıyıcı, yılda ~60.000 yeni hasta (WHO) (s.4121)
• Prevalans Akdeniz, Ortadoğu, Orta Asya, Hint alt kıtası, Güney Kafkasya ve Uzak Doğu’da yüksek; Akdeniz çevresi ülkelerde beta talasemiler daha sık, Uzak Doğu’da alfa talasemiler sık; P. falciparum sıtmasına karşı koruyuculuk nedeniyle seçilim baskısı sonucu sık olduğu düşünülür; göçlerle ABD, Kanada, Avustralya, Güney Amerika ve Kuzey Avrupa’da da görülür; Türkiye’de ilk yayın 1950’lerde Prof. Dr. Muzaffer Aksoy tarafından yapılmıştır (s.1578, s.4121).
• DNA düzeyinde genetik nedeni bilinen ilk hastalıklardan; 1981’de IVS1-110 G>A baz değişimi β-globin geninde ilk kez saptandı (s.4121)

Etiyoloji ve patogenez

• β-globin geni (HBB) 11. kromozom kısa kolunda, 1.608 baz, 3 ekzon 2 intron; mutasyonlar büyük delesyonlardan çok nokta mutasyonlarıdır (s.4123)