| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Şokun tanınması ve yönetimi |
| ad-en | Recognition and management of shock |
| konu | Bölüm 81 — kompanse ↔︎ dekompanse şok, dört şok tipi, tedavi ilkeleri |
| tus-onceligi | çok yüksek |
| guncelleme | 2026-09-30 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 8 Acil Tıp ve Kritik Bakım |
“Basit terimlerle şok, oksijen ve besinin dokulara dağıtımının metabolik ihtiyaçları karşılayamamasıdır.” (Nelson - Bölüm 8 Acil Tıp ve Kritik Bakım, Bölüm 81)
⚠️ Şokun tanımı hipotansiyon İÇERMEZ“Şok tanımı, hipotansiyonu içermemektedir, bu ayrımı anlamak önemlidir: şok kan basıncı düştüğünde başlamaz, sadece daha kötüleşir ve kan basıncı anormale tedavi etmek çok daha zor (dirençli) hale gelir.”
| Evre | Tanım |
|---|---|
| Erken (kompanse) şok | “oksijen sunumunun çoğunlukla kompensatuvar mekanizmalar ile korunduğu dönem, kan basıncının normal olması ile tanımlanır.” |
| Dekompanse şok | “Kompensatuvar mekanizmalar yetmediğinde, yani hipotansiyon ve organ fonksiyon bozukluğu ile tanımlanan dekompanse şoka ilerler.” |
| Geri dönüşümsüz şok | “organ fonksiyon bozukluğuna ilerler ve ölüm gerçekleşir.” |
💡 TUS ipucu — patofizyolojiye göre isimlendirme“Şok sıklıkla tedavi yanıtını belirlediği için altta yatan patofizyolojiye göre adlandırılır.”
| Tip | Mekanizma ve nedenler |
|---|---|
| Hipovolemik şok | “tüm dünyadaki çocuklarda en sık şok tipidir, genellikle ağır kusma ya da ishal kaynaklı sıvı kaybından kaynaklanır.” · “Kanama, travma veya intestinal kanamalar sonrası, hipovolemik şok sebebidir.” · “Damar içi sıvıların damar dışı kompartmana, üçüncü boşluğa çıkması sonucu oluşan hipovolemi olduğunda” |
| Distribütif şok | “enflamatuar sitokinlerin salınımı sonucu ciddi kapiller sıvı ve protein kaçağının neden olduğu düşük onkotik basınç ve damar içi volümün olduğu sepsis, ‣ ve yanıklardır.” |
| ‣ | “Miyokard fonksiyonu bozulduğunda, çocukta kardiyojenik şoktan dolayı doku dolaşımı bozulur.” · “Kardiyojenik şokun en sık sebepleri: ‣, kardiyomiyopati ve genellikle operasyon sonrası dönemde konjenital kalp hastalıklarıdır.” |
| Obstrüktif şok | “duktus bağımlı sistemik kan dolaşımı olan bir çocukta duktus arteriosus kapanması, perikardiyal tamponad, ‣ ve masif ‣ olduğu gibi vücuda kan akışındaki bir obstrüksiyon sonucu kardiyak debinin azalmasıyla oluşur.” |
💡 TUS ipucu — sıralı değerlendirme“Şoktaki çocuğun değerlendirmesi, önceki bölümlerde de anlatıldığı gibi birincil, ikincil, üçüncül değerlendirme şeklinde ilerlemelidir.”“Çocuk hastane şartlarında ise, santral venöz kateter takılarak damar yolu güvenle sağlanmalı ve devamlı kan basıncı takibi yapılabilmek ve böbrek ve karaciğer fonksiyonları, asit-baz dengesi ve laktik asidoz varlığı, hipoksemi ve/veya hiperkapni, koagülopati ya da yaygın damar içi pıhtılaşma gibi organ sistemlerinin ayrıntılı laboratuvar kanıtları için arteryel kateter takılmalıdır.”“Akciğer grafisi hem akciğerleri hem kalbi değerlendirmek için kullanışlıdır, ancak kardiyak debi ve kalp fonksiyonları ile ilgili ayrıntılı tahminler Ekokardiyografi ile yapılabilir.”“Solunum ve kardiyovasküler destek klinik gereklilik halinde sağlanmalıdır.”
📝 Klinik bilgi — yalnızca eğitim amaçlı“Şok tedavisi, oksijen sunumu ve ihtiyacı arasındaki dengesizliği azaltmak oksijen sunumunun değiştirilebilir bileşenlerine odaklanır.”“Arteryel oksijen içeriğini en uygun hale getirmeyi, kardiyak debinin dağılımını ve volümünü iyileştirmeyi, metabolik gereksinimleri ve oksijen ihtiyacını azaltmayı içeren çok yönlü yaklaşım önerilir.”“Kan oksijen içeriği, hemoglobin değerleri normal ve mevcut hemoglobinin %100’ü oksijene doymuşsa en yüksektir.”“Hemorajik ve distribütif şok gibi kristaloid sıvı resüsitasyonunun hemodilusyona ve anemiye yol açtığı durumlarda transfüzyon düşünülebilir.”“Uygun SO₂ değerine Oksijen Verme Cihazları ve Entübasyon Malzemeleri ya da maske ile oksijen desteği gibi basit yöntemlerle erişilebilir. Destekleyici tedbirler (örn. HFNC, CPAP, BiPAP) ve invaziv Mekanik Ventilasyon da gerekebilir.”“Kardiyak debiyi artırmak için yapılan tedaviler, altta yatan patofizyolojiye göre seçilmelidir.”
| Şok tipi | Tedavi vurgusu |
|---|---|
| Hipovolemik ve distribütif şok | “arteryel ve venöz basınçların rehberliğinde agresif sıvı resüsitasyonu tedavinin mihenk taşını taşır” |
| Obstrüktif şok | “obstrüksiyonun kaldırılması kritiktir” · “Duktus arteriosus prostaglandin uygulaması ile açılabilir ve tamponad fizyolojisi uygun boşaltım ile rahatlatılabilir” |
💡 TUS ipucu — tanım ve epidemiyoloji“Şok; vücudun, hayati organ ve dokuların metabolik gereksinimlerini karşılamak için yeterli oksijen ulaştıramaması ile karakterize akut bir süreçtir.” (Nelson - Bölüm 8 Acil Tıp ve Kritik Bakım, Bölüm 88) “Şok gelişmiş ülkelerdeki tüm hastanede yatan bebeklerin, çocukların ve yetişkinlerin yaklaşık %2’sinde görülür ve ölüm oranı etiyolojiye ve klinik koşullara bağlı olarak önemli ölçüde değişir.”“Hayatta kalan hastaların çoğu, akut hipotansif şok aşamasında ölmez, daha çok ilişkili komplikasyonlar ve çoklu organ disfonksiyon sendromu (ÇODS) sonucu ölür.”“Dünya çapında çocuklarda en yaygın şok nedeni olan hipovolemik şok, en sık ishal, kusma veya kanamadan kaynaklanır.”
| Hipovolemik | Kardiyojenik | Distribütif | Septik | Obstrüktif | |
|---|---|---|---|---|---|
| Mekanizma | “İç ve dış kayıplara ikincil azalmış ön yük” | “Kötü miyokard işlevine ikincil kardiyak pompa yetersizliği” | “Venöz ve arteriyel kapasitans bozulmasına ikincil vazomotor ton bozukluğu” | “Şokun birçok çeşidini içerir” — “Hipovolemik: sıvıların hücre dışı, interstisyel boşluğa üçüncül aralığı” · “Distribütif: azalmış ard yükle birlikte erken şok” · “Kardiyojenik: miyokardiyal işlevin endotoksinlerle baskılanması” | “Sağ veya sol tarafı kalp çıkışının doğrudan engellenmesine veya tüm kalp boşluklarının kısıtlanmasına ikincil olarak azalmış kardiyak debi” |
| Olası etiyolojiler | “Kan kaybı: kanama” · “Plazma kaybı: yanıklar, ‣” · “Su/elektrolit kaybı: kusma, ishal” | “Konjenital kalp hastalığı” · “Kardiyomiyopati: enfeksiyöz veya kazanılmış, dilate veya restriktif” · “İskemi” · “Aritmiler” | “Anafilaksi” · “Nörolojik: Omurilik veya beyin sapı yaralanmasına bağlı sempatik vasküler ton kaybı” · “İlaçlar” | “Bakteriyel” · “Viral” · “Fungal (immün yetmezliği olan hastalar yüksek riskli)” | “Tansiyon ‣” · “Perikardiyal tamponad” · “Pulmoner emboli” · “Ön mediastinal kitleler” · “Kritik ‣” |
(Kaynak: Tablo 88.1)