Eşanlamlılar: PK Eksikliği

Kategori: Neonatoloji · Tür: hastalık

Özet

PK-LR gen mutasyonuyla otozomal resesif kalıtılan, glikolizde ATP üretimini bozan eritrosit enzim defektidir; yenidoğanda ikinci en sık eritrosit enzim defekti ve kalıtsal sferositik olmayan Hemolitik Anemi nedenidir. Klinik hafif kompanse anemiden hidrops fetalise ve transfüzyon bağımlılığına kadar değişir. Yenidoğanda ağır olguda ilk 24 saatte hızlı artan hiperbilirubinemi (fototerapi veya kan değişimi gerekebilir), Anemi (Hb genellikle 6.5-11 g/dL; ilk haftada derinleşir), karaciğer yetmezliği ve hidrops fetalis görülür; daha büyük çocuk ve erişkinlerde halsizlik, yorgunluk, sarılık, Splenomegali (%80-85), Kolelitiyazis (%30-75), aplastik kriz (%2-14; parvovirüs B19), kemik deformitesi, ekstramedüller hematopoez, puberte gecikmesi, hiperpigmentasyon, bacak ülseri ve pulmoner hipertansiyon bildirilir; bebeklerde emerken çabuk yorulma olur. Laboratuvarda retikülositoz (splenektomi sonrası %20-70), LDH yüksekliği, düşük haptoglobin, poikilositoz ve splenektomi sonrası ekinositler görülür. Tanı transfüzyon öncesi eritrosit PK aktivitesinin spektrofotometrik ölçümüyle (yanlış normal olabilir) ve PK-LR mutasyon analiziyle, diğer kronik hemolitik anemi nedenleri dışlanarak konur. Tedavi destek, splenektomi ve folik asittir. Ayırıcı tanıda ABO-Rh uyuşmazlığı, Glukoz-6-Fosfat Dehidrogenaz Eksikliği ve Herediter Sferositoz vardır.

Bölümlerdeki özetler

• Yenidoğanda ikinci en sık eritrosit enzim defekti, otozomal resesif. Hafif hiperbilirubinemiden hidrops fetalise kadar değişir; tanı transfüzyon öncesi enzim aktivitesinin azlığıyla konur. (Yenidoğan › Yenidoğan Sarılığı; s.1174)
• Otozomal resesif eritrosit enzim defekti; enerji eksikliğine bağlı hemoliz yapar, yenidoğanda kan değişimi gerektiren hiperbilirubinemiye yol açabilir. (Yenidoğan › Yenidoğanda Hematolojik Bozukluklar Neonatal Anemi; s.1196)
• PK-LR gen mutasyonuyla otozomal resesif kalıtılan, glikolizde ATP üretimini bozan, kalıtsal sferositik olmayan hemolitik anemi nedenidir. Klinik hafif kompanse anemiden hidrops fetalise ve transfüzyon bağımlılığına kadar değişir; tedavi destek, splenektomi ve folik asittir. (Hematoloji-Onkoloji › Piruvat Kinaz Eksikliği -epıdemıyolojı-etıyolojı; s.1589, s.1590)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Kalıtsal sferositik olmayan hemolitik aneminin nedeni, Embden-Meyerhof yolağının en sık enzim anormalliğidir; hemoliz hafif formlardan hayatı tehdit eden yenidoğan anemisine ve kan değişimi gerektiren sarılığa kadar değişir; Yenidoğanda en sık görülen ikinci eritrosit enzim defekti (s.1589, s.1174)

Epidemiyoloji

• İlk kez 1961’de Valentine tanımladı; gerçek prevalans bilinmiyor (tanı zorluğu ve klinik spektrum), 3/1.000.000 ile 1/20.000 arasında; Pensilvanya, Amish ve Roman topluluklarında belirli mutasyonlar daha sık (s.1589)

Etiyoloji ve patogenez

• PK ekspresyonu 1q21’deki PK-LR geni ile kontrol edilir; otozomal resesif; homozigot ve bileşik heterozigotlar etkilenir; >300 mutasyon tanımlanmıştır; Otozomal resesif kalıtılır; G6PD’den az sık, otozomal resesif; eritrositte ATP sentezinden sorumlu iki enzimden biridir, eksiklikte enerji eksikliğine bağlı hemoliz olur (s.1589, s.1174, s.1196)
• Olgun eritrositte mitokondri olmadığından ATP üretimi glikolize bağımlıdır; PK, aktivasyon için K+, Mg2+ veya Mn2+ gerektiren, fosfoenolpiruvatın piruvata dönüşümünü katalizleyen glikolizin son irreversibl enzimidir; eksiklikte ATP yetersizliği, membran stabilite kaybı, hücresel dehidratasyon, membran defektleri ve RES’te yıkım ile hepatosplenomegali olur; 2,3-DPG birikimi Hb-O2 eğrisini sağa kaydırdığı için aneminin şiddetine göre egzersiz toleransı daha iyidir (s.1589)

Klinik bulgular ve seyir

• Kronik hemolize bağlı değişken klinik; en sık Anemi (%90-95), Splenomegali (%80-85), sarılık (%40-75), safra taşı (%30-75); nadir: aplastik kriz (%2-14), kemik deformiteleri (%9), ekstramedüller eritropoez (%9), gecikmiş puberte (%8), hiperpigmentasyon (%6), bacak ülseri ve pulmoner hipertansiyon (%2-3) (s.1589)
• Antenatal başlayıp hidrops fetalise yol açan anemiden hafif kompanse anemiye veya transfüzyon bağımlı anemiye değişir; fototerapi/exchange gerektiren yenidoğan sarılığı ve anemisi sık, Anemi birinci haftada derinleşir; emerken yorulma, letarji, kilo alımı yavaşlığı, ağır anemide kalp yetmezliği; ekstramedüller hematopoezle blueberry muffin döküntüsü; yenidoğanda diğer PK izoenzim defekti karaciğer yetmezliğine yol açabilir; frontal bombeleşme; Hafif hiperbilirubinemiden hidrops fetalise yol açan ciddi anemiye kadar değişir; ağır olguda bilirubin ilk 24 saatte hızla artar; Yenidoğanda hemoliz ve kan değişimi gerektirebilecek hiperbilirubinemi yapabilir (s.1589, s.1174, s.1196)