Eşanlamlılar: HS, Kalıtsal Sferositoz
Kategori: Neonatoloji · Tür: hastalık
Özet
Eritrosit zar iskeleti proteinlerini (ankirin, spektrin, band 3, protein 4.2) kodlayan genlerdeki mutasyonlarla, çoğunlukla otozomal dominant geçen, en sık eritrosit membran defektidir. Küre şeklindeki eritrositlerin dalakta yıkımıyla immün olmayan Hemolitik Anemi gelişir. Yenidoğanda klasik bulgu indirekt hiperbilirubinemidir (fototerapi veya kan değişimi gerekebilir); sarılık, Anemi (yenidoğanda 2-3. haftada) ve Splenomegali tipiktir, splenomegali yenidoğanda nadirdir. Anemi hafif formda Hb 11-15, orta formda 8-12, ağır formda 6-8 g/dL olabilir, çoğunda anemi yoktur, bir kısmında transfüzyon gerekir; retikülositoz hafifte %3-6, ortada >%6, ağırda >%10’dur. Parvovirüs B19 ile aplastik kriz, folat/B12 eksikliğinde megaloblastik kriz görülebilir; Kolelitiyazis 10 yaş öncesi pek görülmez. Periferik yaymada koyu boyalı, merkezi solukluğu kaybolmuş sferositler, direkt Coombs negatifliği (ABO uyuşmazlığından ayırır), MCHC ≥36 g/dL, RDW >14, LDH yüksekliği ve haptoglobin azalması bulunur. Doğrulama için EMA bağlama testi (yenidoğanda önerilen), ozmotik frajilite (yenidoğanda özgüllüğü düşük, inkübasyonlu testin duyarlılığı %81), ektasitometri, gliserol lizis testi ve membran elektroforezi kullanılır. Tedavi folik asit, gerektiğinde transfüzyon ve splenektomidir (>6 yaş). Ayırıcı tanıda ABO uyuşmazlığına bağlı hemolitik hastalık, Herediter Eliptositoz, Herediter Piropoikilositoz, konjenital diseritropoetik anemi, İmmün Hemolitik Anemi ve infantil piknositoz vardır.
Bölümlerdeki özetler
- En sık eritrosit membran defekti; çoğunlukla otozomal dominant. Küre şeklindeki eritrositlerin dalakta yıkımıyla hemolitik anemi gelişir; yenidoğanda klasik bulgu indirekt hiperbilirubinemidir. (Yenidoğan › Yenidoğan Sarılığı; s.1174)
- Spektrin, ankirin, band-3, protein 4.2 hasarına bağlı, çoğunlukla otozomal dominant membran defekti; yenidoğanda hiperbilirubinemi ve anemi yapar. (Yenidoğan › Yenidoğanda Hematolojik Bozukluklar Neonatal Anemi; s.1195)
- Eritrosit zar iskeleti proteinlerini (ankirin, spektrin, band 3, protein 4.2) kodlayan genlerdeki mutasyonlarla (çoğunlukla otozomal dominant) gelişen, sferositler nedeniyle immün olmayan hemolitik anemidir. Sarılık, anemi ve splenomegali tipiktir; tedavi folik asit, gerektiğinde transfüzyon ve splenektomidir (>6 yaş). (Hematoloji-Onkoloji › Herediter Sferositoz; s.1591, s.1592, s.1593)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Herediter sferositoz (HS): en sık görülen eritrosit membran defekti; eritrosit zar proteinlerindeki hasar sonucu gelişen, genetik geçişli, immün olmayan Hemolitik Anemi; ilk kez 1871’de tanımlanmıştır (s.1174, s.1591)
Epidemiyoloji
- Tüm popülasyonlarda görülür, Kuzey Avrupa’da daha sıktır; prevalans yaklaşık %0.02-0.05’tir (s.1591).
Etiyoloji ve patogenez
- Kalıtım otozomal dominant (olguların 2/3’ü) veya otozomal resesiftir; vakaların %25’i sporadik/spontan mutasyona bağlıdır (Kuzey Avrupa ve Japon ailelerde); spektrin, ankirin, band-3 ve protein 4.2 mutasyonları/yapısal hasarı hücreyi küreleştirir, dalakta tutulup yıkılır; en sık spektrin defekti (s.1174, s.1195, s.1591)
- Eritrosit zar/iskelet proteinlerini kodlayan genlerdeki kusurlarla oluşan heterojen bir grup; iç zar iskeletini dış lipit tabakaya bağlayan dikey protein bağları bozulur, lipit kaybı ve yüzey-hacim ilişkisi bozukluğu olur; esneklik ve deformabilite kaybı bikonkav hücrenin sferosite dönüşmesine, zar kırılganlığı artışına ve ozmotik direnç azalmasına yol açar; sferositler dalak sinüzoidlerinden geçerken zorlanır, sodyum geçirgenliği artar, asidik-anoksik-düşük ATP/glikozlu dalak ortamında yüzey kaybı artarak mikrosferosit olur ve makrofajlarca yıkılır (s.1591)
- Ankirin (ANK1 geni): zar-iskelet mekanik bağlantısını sağlar, en sık (%50-67) mutasyon; OD ve OR kalıtılır; 60’tan fazla mutasyon, çoğu aileye özgü; çoğu nonsense/frameshift ve OD; promotor bölgesinde çift heterozigot geçişle az sayıda olgu bildirilmiştir (s.1591).
- Spektrin: ankirini bağlayan alfa ve beta heterodimerli proteindir; SPTA1 ve SPTB ile kodlanır; beta spektrin mutasyonu %15-20 ve OD, alfa spektrin <%5 ve OR’dir (s.1591).
- Band 3 (SLC4A1): zar-iskelet kohezyonunu sağlar ve klorür-bikarbonat değişimiyle su içeriğini koruyup dehidratasyonu önler; mutasyon sıklığı %15-20, OD/OR (s.1591).