Eşanlamlılar: Doğuştan Metabolizma Hatası, KMH

Kategori: Metabolizma · Tür: hastalık

Özet

Enzim, kofaktör, taşıyıcı protein veya reseptör eksikliğine bağlı toksik metabolit birikimi ya da son ürün eksikliğiyle ortaya çıkan, 500’ü aşkın hastalıktan oluşan, çoğu otozomal resesif geniş bir hastalık grubudur; Türkiye’de sıklık 1/5049 bildirilmiştir. Çoğu yenidoğan döneminde özgül olmayan belirtilerle başlar: emme ve İştahsızlık, tekrarlayan kusma, letarji veya koma, solunum sıkıntısı ve apne, Nöromüsküler Hipotoni, antikonvülzanlara dirençli konvülziyon, sarılık, hepatomegali ve hepatopati; doğum sonrası sağlıklı görünen semptomsuz latent dönem tipiktir. Büyüme ve gelişme geriliği (özellikle gelişim basamaklarında kayıp), kaba yüz, makroglossi, idrar veya terde anormal koku, anormal saç, miyopati, metabolik asidoz, Nötropeni, Trombositopeni, nonimmün hidrops fetalis ve İntrauterin Büyüme Geriliği görülebilir. Büyük çocukta protein ve karbohidrat tiksintisi, egzersiz sonrası kramp, epizodik karın ağrısı, erişkinde demans, depresyon, psikoz ve kişilik değişikliği ortaya çıkabilir. Ön tanıda GALAK yaklaşımı (glukoz, kan gazı, laktat, amonyak, keton), plazma amino asitleri, idrar organik asitleri (GC/MS) ve açilkarnitin profili (LC-MS/MS) kullanılır; kesin tanı özgül enzim aktivitesi ve/veya moleküler analizledir. Ayırıcı tanıda sepsis, kalp yetmezliği, konjenital immün yetmezlik, serebral palsi, çölyak hastalığı, İnek Sütü Protein Alerjisi ve Germinal Matriks Kanaması ve İntraventriküler Kanama bulunur.

Bölümlerdeki özetler

• Enzim, kofaktör, taşıyıcı protein veya reseptör eksikliğine bağlı toksik metabolit birikimi ya da son ürün eksikliğiyle ortaya çıkan, 500’ü aşkın hastalıktan oluşan, çoğu otozomal resesif geçişli geniş hastalık grubu; Türkiye’de sıklık 1/5049 bildirilmiştir. Çoğu yenidoğan döneminde özgül olmayan belirtilerle ortaya çıkar; tanıda GALAK yaklaşımı (glukoz, kan gazı, laktat, amonyak, keton), plazma amino asitleri, idrar organik asitleri, açilkarnitin profili, enzim ve moleküler analizler kullanılır. (Metabolizma › Kalıtsal Metabolizma Hastalıklarına Klinik Ve Laboratuvar Yaklaşım; s.2417, s.2418, s.2422, s.2426)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• KMH klasik olarak bir ya da birden çok enzim, kofaktör, taşıyıcı protein veya reseptör eksikliği sonucu ortaya çıkar; substrat/ara metabolit/yan yolak ürünleri birikip toksik etki yapar, bazı özgül son ürünlerin oluşturulamaması da belirtilerde rol oynar (metabolik blok modeli) (s.2413)
• Tanımlanmış KMH sayısı 500’ü aşkındır ve giderek artmaktadır (s.2413)
• KMH’ler tek tek seyrek görünse de topluca geniş bir grubu oluşturur (s.2413)
• Klinik sınıflama: intoksikasyon tipi, enerji eksikliği tipi, depo tipi (hücresel organellerde kompleks molekül katabolizma bozukluğuna bağlı kronik birikim; lizozomal depo hastalıkları, peroksizomal bozukluklar) (s.2415)
• Küçük molekül hastalıkları: aminoasidopatiler, üre döngüsü bozuklukları, organik asidemiler, yağ asidi oksidasyon bozuklukları, pürin-primidin ve metal metabolizması bozuklukları; intoksikasyon tipi ve enerji eksikliği tipi olarak ikiye ayrılır (s.2413)
• Büyük (kompleks) molekül hastalıkları: lizozomal depo hastalıkları, glikojen depo hastalıkları, peroksizomal hastalıklar, konjenital glikozilasyon bozuklukları; katabolizma, sentez, remodelling, processing, trafficking ve kalite kontrol bozukluklarını içerir (s.2416)
• Yeni nesil dizileme ile hücre içi vezikülasyon, trafik, kompleks molekül işlenmesi ve kalite kontrolü (protein katlanması, otofaji) bozuklukları ve ‘sinaptopati’ olarak adlandırılan sinaptik vezikül bozuklukları tanımlanmıştır (s.2416)
• Kompleks molekül hastalıkları (sentez/recycling bozuklukları, depolanmasız): glikojen sentezi (GSD 0a ketotik Hipoglisemi, GSD 0b miyopati/kardiyomiyopati), peroksizomal β/α oksidasyon ve yağ asidi elongasyon bozuklukları, TG sentezi/lipolitik bozukluklar, sfingolipid, GAG, fosfolipid sentez-remodelling, N/O-glikozilasyon-GPI (glikanopati), izoprenoid (kolesterol, safra asidi, steroid, dolikol-CDG, ubikinon) ve dislipidemiler (s.2417)
• SSIEM sınıflaması ana grupları: amino asit-peptid, karbohidrat, yağ asidi oksidasyonu-keton cismi, enerji metabolizması, pürin-pirimidin-nükleotid, sterol, porfirin-hem, lipid-lipoprotein, konjenital glikozilasyon/protein modifikasyonu, lizozomal, peroksizomal, nörotransmitter, vitamin-nonprotein kofaktör, eser element-metal, ksenobiyotik metabolizması varyantları (s.2418)
• Depolanma tipi bozukluklar: sfingolipidozlar (HSM, nörodeteriorasyon), lipopigmentler (seroid lipofuksinoz), GAG (mukopolisakkaridozlar), oligosakkaritler/glikoproteinler/sialik asit, glikojen (glikojenozlar, Pompe, Lafora), nötral lipid depo hastalığı (s.2415)
• KMH ortaya çıkış şekli açısından 4 grup: yenidoğanda akut semptomlar; sonradan akut tekrarlayan ataklar (kusma, ataksi, asidoz, koma); kronik ilerleyici genel (genellikle nörolojik) bulgular; özgül kalıcı semptomlar (kardiyomiyopati, hepatomegali) (s.2419)