Eşanlamlılar: Ani Tip İlaç Alerjisi, IgE Aracılı İlaç Alerjisi
Kategori: Alerji · Tür: hastalık
Özet
İlaç alımından dakikalar ile 6 saat (tipik ilk 1 saat) içinde, IgE aracılı mast hücre degranülasyonuyla gelişen reaksiyonlardır. Çocuklarda en sık beta-laktam antibiyotikler, NSAİİ ve beta-laktam dışı antibiyotikler sorumludur. Kaşıntı, ürtiker, Anjiyoödem (NSAİİ ile adolesanlarda %20 kadar), rinit ve burun akıntısı, bronkospazm, hışıltı, ronküs, gastrointestinal semptomlar, taşikardi, aritmi, hipotansiyon, terleme, anafilaksi ve akut reaksiyonda bilinç kaybı görülebilir. Tanıda öykü, fizik muayene, deri testleri (prick testte kabarıklık çapında negatif kontrole göre ≥3 mm artış), penisilin ve aminopenisilinler için ilaç spesifik IgE (deri testinden düşük duyarlılıkta) ve reaksiyondan sonra 3 saat içinde ölçülen serum triptaz kullanılır; altın standart ilaç provokasyon testidir. Pozitifse ilaç elimine edilir. Ayırıcı tanıda Kronik Spontan Ürtiker yer alır.
Bölümlerdeki özetler
- İlaç alımından dakikalar-6 saat (tipik ilk 1 saat) içinde, IgE aracılı mast hücre degranülasyonuyla gelişen reaksiyonlar. Çocuklarda en sık beta-laktam antibiyotikler, NSAİİ ve beta-laktam dışı antibiyotikler sorumludur. Tanıda öykü, deri testleri ve ilaç provokasyon testi kullanılır; pozitifse ilaç elimine edilir. (Alerji › İlaç Alerjisi; s.1408, s.1411)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- DSÖ istenmeyen ilaç reaksiyonunu (İİR), tanı-önlem-tedavi dozunda ortaya çıkan zararlı ve istenmeyen yanıt olarak tanımlar (s.1407).
- Rawlins-Thompson: Tip A reaksiyonlar öngörülebilir, doza bağımlı, tüm İİR’lerin yaklaşık %80’i (aşırı doz, yan etki, ikincil etki, ilaç etkileşimi). Tip B normal dozda yalnız duyarlı kişide farmakolojik etkiden bağımsız yanıt; ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonu (İADR) Tip B’nin büyük kısmıdır ve İİR’nin %15-20’sini oluşturur (s.1407).
- İADR alerjik (IgE aracılı mast hücre/bazofil mediyatör salınımı) ve alerjik olmayan (ilacın doğrudan mast hücre uyarması, metabolizma-atılım-biyoyararlanım anormalliği veya farmakolojik etki) olarak ayrılır; abakavir ve allopurinol gibi bazı alerjiler HLA allelleriyle ilişkilidir (s.1407).
- Kronolojik sınıflama: son dozdan dakikalar-6 saat içinde olan erken/ani tip (ürtiker, Anjiyoödem, rinit, bronkospazm, GİS semptomları, anafilaksi; mast hücre degranülasyonu, çoğunlukla sIgE aracılı); erken olmayan reaksiyonlar saatler-günler sonra (MPE, FİE, Vaskülit, TEN, SJS; T hücre aracılı). Süre veriliş yolu, metabolit oluşumu, besin, egzersiz, ilaç etkileşimiyle değişebilir (s.1408).
- Gell-Coombs: Tip 1 IgE aracılı, genellikle doz sonrası 1 saat içinde; Tip 2 IgG aracılı hücre yıkımı (dakika-saat); Tip 3 immün kompleks (yüksek doz uzun süreli tedavi); Tip 4 T hücre aracılı (günler-haftalar); ayrıca immünolojik olmayan doğrudan mast hücre aktivasyonu (s.1408).
- Tip 4 alt tipleri: 4a Th1 (IFN-gama, TNF-alfa; makrofaj aktivasyonu; tüberkülin reaksiyonu, Kontakt Dermatit); 4b Th2 (IL-4, IL-13, IL-5; eozinofil; DRESS/eozinofilli MPE); 4c sitotoksik T hücre (perforin, granzim B, granülizin; SJS/TEN, FİE); 4d CXCL8 ve GM-CSF üreten T hücreler, nötrofil (AGEP). Tip 1 ve 4 tipleri için duyarlanma 1-2 hafta, tip 3 için 10-21 gün; tip 4’te tekrar karşılaşmada belirti 1-3 günde (14 güne kadar) (s.1408–1409).
- Non-immünolojik mast hücre aktivasyonu (nöropeptid, sitokin, kemokin; IgE reseptörü dışı): erken dönemde IgE benzeri klinik, bazen yüksek triptaz; örnek: Aspirin ile Alevlenen Solunum Yolu Hastalığı, aspirin ile alevlenen ürtiker, opiatlarla ürtiker (s.1409).
- PRACTALL sınıflaması: fenotip (6 saat içinde erken, günler-haftalar geç tip), endotip (IgE aracılı, T hücre aracılı, farmakolojik etkileşim, genetik yatkınlık) ve biyobelirteç (DPT, sIgE, bazofil aktivasyon/histamin salınım testi, yama testi, HLA) (s.1409).
- Tip 2 örnekleri: penisilin, kinidin, alfa-metildopa ile Hemolitik Anemi; vankomisin ve sülfonamidle Trombositopeni; antikonvülsan, vankomisin, sülfonamidle granülositopeni. Tip 3: ateş, nefrit, eklem ağrısı, kutanöz Vaskülit ile klasik serum hastalığı (s.1408).
Epidemiyoloji
- Ebeveynlerce çocukta ilaç alerjisi bildirimi yaklaşık %10 iken çok azında alerji tetkikiyle doğrulanır; gerçek İİR insidansı çocukta yetişkinlere göre düşüktür (s.1409).