| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Ergen sağlık hizmetlerinin sunumu |
| ad-en | Delivery of adolescent health care |
| konu | Bölüm 137 — Tablo 137.1 koruyucu sağlık önerileri, 137.2 tarama önerileri, 137.3 onam kuralları |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-09-30 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı |
“Ergenlerde önde gelen ölüm ve sakatlık nedenleri önlenebildiğinden dolayı, sağlık hizmeti sunucuları ergenlerde sağlık davranışlarının şekillenmesi ile ilgili önemli bir rol oynarlar.” (Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı, Bölüm 137)
ℹ️ Bölgesel bağlam Bu bölümün sigorta, yasal onam ve program bilgileri ABD sistemine özgüdür; Türkiye uygulaması farklıdır. TUS açısından değerli olan tarama içeriği, periyodisite ve gizlilik ilkeleridir.
| Nitelik | İçerik |
|---|---|
| Uygunluk | “Her toplumdaki sağlık sistemleri, ergenlere kapsamlı ve kaliteli bakım sunabilecek uygunlukta olmalı. Satın alınabilir, devamlı olan, güvenilir ve daha önce varolan durumların hariç tutulmaması” |
| Kapsam | “sağlık sigortası kapsamı tüm ergenler ve genç yetişkinler için mevcut olmalıdır. Kapsamlı, düzenlenmiş faydalar özellikle üreme sağlığı, ruhsal sağlık, dental gelişim, madde bağımlılığı alanlarında bilgilendirme gibi gelişimsel ihtiyaçlarının karşılanmalıdır” |
| Erişilebilirlik | “Okul tabanlı sağlık merkezleri, federal nitelikli sağlık merkezleri, aile planlama hizmetleri ve ergenlerde ve genç yetişkinlerde ‣ (CYBE) tedavi klinikleri gibi gizli hizmetler sağlayan güvenlik ağı sağlayıcıları ve programları yaşayabilirlik ve sürdürebilirlik için finansman sağlanmasını güvence altına almalıdır” |
| Kalite | “Bakım kalitesi verileri yaşa göre toplanmalı ve analiz edilmelidir ki ergenlerin yaşa uygun sağlık bakımı ihtiyaçlarına performans ölçümleri izlenebilsin” |
| Maliyet | “Önleyici hizmetlere erişim için uygun maliyet önemlidir. Ailenin katılımı teşvik edilmelidir, ancak gizlilik ve yasal onay kritik öneme sahiptir” |
| Sunucu yetkinliği | “Ergen bakımı konusunda ilgili ve deneyimli sağlık hizmeti sunucuları tüm topluluklarda bulunmalıdır” |
| Görünürlük ve erişilebilirlik | “Ergenin gereksinimlerinin tanınmasının kolaylığı veya irdelenebileceği beklentisi” — “Bu ortamlardaki personel ulaşılabilir, lisan olarak yeterli ve kültürel olarak yetkin olmalıdır” |
| Koordinasyon | “Sağlık hizmetleri yerel, bölgesel ve ulusal düzeylerde ergen sağlığı amaçlarına yanıt verecek şekilde koordine edilmelidir. Koordinasyon, hizmetin finansmanını ve sunumunu bakımdaki eşitsizlikleri azaltacak bir şekilde ele almalıdır” |
💡 TUS ipucu — koruyucu bakım açığı“Amerika Birleşik Devletleri’ndeki ergenlerin çoğu geçen bir yıl sağlık hizmeti sunucusu tarafından görülmiş ve olağan bir sağlık hizmeti verileri bildirmiş olsa da ergenlerin koruyucu bakım hizmetleri alma oranları erişkinlere göre daha düşüktür.”“2011 Ulusal Sağlık Mülakat Araştırması’na göre 12-17 yaş arası ABD’li ergenlerin yaklaşık %90’ının geçtiğimiz yıl bir sağlık uzmanı ile bir veya daha fazla görüşmesi vardı; %98’i bir doktor ofisinde veya klinikte ve %17’si geçen yıl en az birkez acil polikliniğe görüldü. Sigortası ergenlerin bakım alma ihtimali düşüktür.”“Önleyici olmayan muayene hizmetleri tüm yaş gruplarında daha sıktı ve 11 yaşında yılda ortalama 1, 17 yaşında yılda ortalama 1.5e çıkıyordu. Daha ileri yaş ergenler kızlar erkeklere göre hem koruyucu bakım hem de koruyucu olmayan bakım muayeneleri daha fazla kapsamıştır.”
| Alan | Sıklık ve endikasyonlar |
|---|---|
| ÖYKÜ | Yıllık |
| ÖLÇÜMLER — vücut kitle indeksi | Yıllık |
| ÖLÇÜMLER — kan basıncı | Yıllık |
| DUYUSAL TARAMA — görme | “12 ve 15 yaş muayenelerinde veya risk değerlendirmesi olumluysa” |
| DUYUSAL TARAMA — işitme | “Bir kez 11-14 yaş, bir kez 15-17 yaş ve bir kez 18-21 yaşta 6.000-8.000 Hz yüksek frekansları içeren odyometri taraması” |
| GELİŞİMSEL/DAVRANIŞSAL — gelişimsel gözetim | Yıllık |
| — psikososyal/davranışsal değerlendirme | Yıllık |
| — depresyon taraması | “12 yaş ve büyükler için yıllık” |
| — tütün, alkol veya ilaç kullanımının değerlendirilmesi | “Risk değerlendirmesi olumluysa” |
| FİZİK MUAYENE | Yıllık |
| İŞLEMLER — aşılama | Yıllık |
| — hematokrit veya hemoglobin | “Risk değerlendirmesi olumluysa” |
| — tüberkülin testi | “9-11 yaşta 1 kez ve 17-21 yaşta bir kez” |
| — dislipidemi taraması | “Cinsel aktifse” (metindeki ifade; genel öneri yaşa dayalıdır → bkz. Tablo 137.2) |
| — CYBE taraması | “15 ve 18 yaşları arasında birkez” |
| — ‣ taraması | “Erken yaşlarda yıllık risk değerlendirmesi olumluysa tartışılır ve sunulur” |
| — servikal displazi taraması | “21 yaşından itibaren” |
| — diş hastanesine başvuru | Yıllık |
| ÖNGÖRÜCÜ REHBERLİK | Yıllık |
(Kaynak: Tablo 137.1 — Hagan JF ve ark., Bright Futures, 4. baskı, AAP 2017)
| Konu | 11-14 yaş | 15-17 yaş | 18-21 yaş |
|---|---|---|---|
| Servikal displazi* | N/A | N/A | “Tüm 21 yaşındaki kadınlarda pap-smear” |
| Depresyon | “12 yaşında ergen depresyon taramasına başlanır” | “Ergen depresyon taraması” | “Ergen depresyon taraması” |
| Dislipidemi | “9-11 yaş arası birkez lipid taraması” | “17-21 yaş arası birkez lipid taraması” | “17-21 yaş arası birkez lipid taraması” |
| İşitme | “11-14 yaş arası 1 kez 6.000 ve 8.000 Hz yüksek frekans içeren odyometri” | “15-17 yaş arası 1 kez 6.000 ve 8.000 Hz” | “18-21 yaş arası 1 kez 6.000 ve 8.000 Hz” |
| HIV† | “Seçerek tarama” | “15-18 yaş arası birkez HIV test” | “15-18 yaş arası birkez HIV test” |
| Tütün, alkol veya madde kullanımı | “Tütün, alkol veya drug kullanım taraması” | aynı | aynı |
| Görme | “12 yaş muayenesinde HOTV veya Lea sembolleri, Sloan harfleri veya Snellen harflerini kullanarak yaşa uygun görme keskinliği ölçümü ile objektif ölçüm” | “15 yaş muayenesinde” aynı | N/A |
| Konu | Risk değerlendirmesi (RD) | RD(+) ise işlem |
|---|---|---|
| Anemi | “Risk hakkında tarama soruları” | “Hemoglobin ya da hematokrit” (üç yaş bandında da) |
| Dislipidemi | “Risk hakkında tarama soruları (+) ve öncedenki bakımı normal sonuçları yoksa” | “Lipid profili” |
| HIV† | “Risk hakkında tarama soruları (+)” | “HIV test” (evrensel tarama yoksa) |
| Ağız sağlığı (16 yaşa kadar muayene) | “Öncelikle su kaynağında florür eksikliği” | “Oral florür takviyesi” |
| CYBE — klamidya / ‣ | “Cinsel aktif kadınlar · Cinsel aktif erkekler ve (+) risk tarama soruları” | “Klamidya ve gonore NAAT (popülasyon ve klinik ortama uygun testleri kullanın)” |
| CYBE — ‣ | “Cinsel aktif ve (+) risk tarama soruları” | “Sifiliz testi” |
| ‣ | “(+) Risk tarama soruları” | “‣” |
| Diğer yaşlarda görme | “11, 13 ve 14 yaş muayenelerinde (+) risk tarama soruları” | “HOTV veya Lea sembolleri, Sloan harfleri veya Snellen harflerini kullanarak yaşa uygun görme keskinliği ölçümü ile objektif ölçüm” |
💡 TUS ipucu — 11-12 yaş üçlüsü“Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) Bağışıklama Uygulamaları Danışma Komitesi (ACIP), halihazırda evrensel yaklaşımlarla 11-12 yaş vizitlerinde veya bu dönemde mümkün olan en kısa zamanda başlatıldığı 3 rutin ergen aşısını tavsiye eder:”
- “tetanoz-Difteriaselüler Boğmaca aşısı (Tdap)”
- “16 yaşında bir rapel doz ile meningokoksik konjüge aşı (MCV4)”
- “insan papillomavirus (İnsan Papillomavirus Enfeksiyonu) serisi”“ACIP, yıllık İnfluenza aşılaması ve daha önce hepatit A virüs (HAV) aşı serisini olmayan, HAV’a karşı bağışıklık isteyen veya erkeklerle cinsel ilişkisi olan erkekler (MSM), enjeksiyon yoluyla madde kullananlar (IDU) ve kronik karaciğer hastalığı veya pıhtılaşma faktörü bozuklukları gibi enfeksiyon riski yüksek olanlar ya da HAV aşısı için büyük çocukların hedeflendiği bölgelerde yaşayan ergenler ve genç erişkinler için HAV aşılaması önerir.”