Eşanlamlılar: Alt Islatma, Enürezis Diurna, Enürezis Nokturna, Enürezis Noktürna, Gece İdrar Kaçırma, Noktürinal Enürezis, Yatak Islatma

Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık

Özet

Sfinkter kontrolü beklenen yaştan sonra (5 yaş üzeri) çocukta istemli veya istemsiz tekrarlayan idrar kaçırmadır; DSM-5’e göre en az 3 ardışık ay haftada en az 2 kez veya belirgin sıkıntı/işlev kaybı vardır ve madde ya da sağlık durumuna bağlı değildir; alt tipleri yalnız nokturnal, yalnız diurnal ve her ikisidir. Hiç kontrol kazanılmamışsa primer (%80), en az 6 ay kuruluk sonrası ise sekonderdir (%20); erkeklerde daha sık, en sık gece görülür. Multifaktöriyel olup genetik (otozomal dominant ağırlıklı), AVP salınımı, nokturnal poliüri (gece idrar miktarı beklenen mesane kapasitesinin %130’unu aşar), detrüsör aşırı aktivitesi, mesane kapasitesi, yüksek uyanma eşiği ve psikososyal etkenler rol oynar; çoğunlukla non-organiktir. Kabızlık (ultrasonda rektum çapı >30 mm), horlama, tik, Gelişimsel Kekemelik ve tırnak yeme eşlik edebilir; polisemptomatik tipte gündüz kaçırma, sık idrara çıkma, sıkışma ve Tekrarlayan İdrar Yolu Enfeksiyonu görülür. Kemik yaşı, motor ve dil gelişiminde gerilik ve boy kısalığı bildirilmiştir; okul başarısında düşme ve özgüven azalması sonuçlarıdır. Tedavide kayıt tutma, mesane eğitimi, davranışsal yaklaşım, alarm, desmopressin (hiponatremi/su intoksikasyonu riski), imipramin ve antikolinerjikler kullanılır. Ayırıcı tanıda Diabetes İnsipidus ve mellitus, ektopik üreter, Epilepsi, epispadias, Guillain-Barré, kabızlık, kronik böbrek yetmezliği ve obstrüktif uyku apnesi vardır.

Bölümlerdeki özetler

• Sfinkter kontrolü beklenen 4-5 yaş sonrası çocukta istem dışı idrar kaçırma; erkeklerde daha sık, en sık gece (noktürna). Hiç kontrol kazanılmamışsa primer, en az 6 ay kontrol sonrası ise sekonder. Duygusal etkenler ve hazır olmadan başlanan baskıcı tuvalet eğitimi ilişkili olabilir; aile danışmanlığı ve hekime yönlendirme. (Sosyal Pediatri › Tuvalet Eğitimi; s.289)
• 5 yaş üzerinde uyku sırasında tekrarlayan istem dışı idrar kaçırma (en az ayda bir, en az 3 ay). Gece poliürisi, detrüsör aşırı aktivitesi ve yüksek uyarılma eşiği rol oynar; kalıtım otozomal dominant ağırlıklıdır. Tedavi: davranış, desmopressin, alarm, antikolinerjik, imipramin. (Nefroloji › İşeme Bozuklukları; s.3389, s.3390)
• En az 5 yaşında çocukta, ilaç veya hastalığa bağlı olmaksızın en az 3 ardışık ay haftada en az 2 kez istemli ya da istemsiz idrar kaçırmadır. Multifaktöriyel (genetik, AVP salınımı, mesane kapasitesi, uyanma eşiği, psikososyal), çoğunlukla non-organiktir; primer %80, sekonder %20. Tedavide kayıt tutma, mesane eğitimi, alarm, desmopressin, imipramin ve antikolinerjikler kullanılır. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › Dışa Atım Bozuklukları; s.4327, s.4328, s.4329, s.4330)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Enürezis: mental-gelişimsel olarak en az 5 yaşında, mesane kontrolü beklenen çocukta istemli/istemsiz tekrarlayıcı idrar kaçırma; ICD-10 ve DSM-5’e göre en az ayda 1 kez ve en az 3 ay sürmesi gerekir (s.289, s.3384, s.3389); başka bölümde en az 3 ardışık ay haftada en az 2 kez tekrarlama ve kaçırmanın madde/ilaç (diüretik, antipsikotik) veya sağlık durumuna (diyabet, Spina Bifida) bağlı olmaması koşulu (s.4327); DSM-5’te yatağa/kıyafete kaçırma, haftada ≥2 yerine belirgin sıkıntı/işlevsellik düşüşü de yeterlidir (s.4327).
• Gece uykusunda kaçırma enürezis nokturna (en sık), gündüz uyanıkken kaçırma enürezis diurna, hem gece hem gündüz kaçırma enürezis kontinua/continue; DSM-5 alt tipleri: sadece nokturnal, sadece diurnal, nokturnal ve diurnal (s.289, s.4327).
• ICCS 2016: enürezis terimi yalnızca uykuda idrar kaçırma için kullanılmalı, gündüz kaçırma için kullanılmamalı; hem gündüz hem gece kaçırma eskiden ‘diürinal enürezis’ denirken artık gündüz inkontinansı + enürezis olarak iki ayrı tanı sayılır (s.3384).
• Primer enürezis: hiç 6 aylık kuruluk dönemi olmamış (bebeklikten beri); sekonder enürezis: tuvalet eğitiminden sonra en az 6 ay tam mesane kontrolü/kuruluk sağlanmış, sonra yeniden başlamıştır (s.289, s.3389, s.4327).
• Monosemptomatik enürezis (MSE): yalnızca uykuda kaçırma, gündüz kaçırma/aşırı aktif üriner sistem disfonksiyonu (AÜSD) bulgusu yok; non-/polisemptomatik enürezis (NMSE): gece kaçırmaya gündüz kaçırma veya AÜSD bulguları (sık İYE, Kabızlık, gündüz ani sıkışma, sık idrara çıkma, kaçırma) eşlik eder; NMSE, enürezis ve AÜSD’li gündüz inkontinansı olan iki ayrı bozukluktan oluşur (s.3389, s.4327).
• Sağlıklı gelişimde bağırsak/mesane kontrol sırası: gece bağırsak, gündüz bağırsak, gündüz mesane, en son gece mesane kontrolü (s.3383).

Epidemiyoloji

• Çok sık karşılaşılan sorun; erkek çocuklarda daha fazla (s.289)
• Aileler kanıksadığı ve başvurmadığı için gerçek prevalans bilinmez; kesitsel çalışmalarda 5 yaşta %15, yıllık spontan düzelme oranı %15 (s.3389).