| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Canavan hastalığı (N-asetilaspartik asidüri, aspartoaçilaz eksikliği) |
| ad-en | Canavan disease |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar |
Bölüm 103.15 — N-Asetilaspartik Asit (Reuben K. Matalon ve Joseph M. Trapasso) (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] NAA | ASPARTİK ASİDİN BİR TÜREVİ OLAN N-ASETİLASPARTİK ASİT (NAA) BEYİNDE SENTEZLENİR, GLUTAMİK ASİDE BENZER ŞEKİLDE YÜKSEK DÜZEYLERDE BULUNUR. Çalışmalar NAA’nın MİYELİN SENTEZİNE ASETAT REZERVUARI SAĞLAMAK veya SEREBRAL OSMOLALİTEYİ REGÜLE ETMEYE YARDIMCI ORGANİK OSMALİT OLMASI GİBİ PEK ÇOK İŞLEVİ OLDUĞUNU DÜŞÜNDÜRMEKTEDİR; ancak İŞLEVİ HENÜZ TAM OLARAK ANLAŞILMAMIŞTIR |
| > [!tip] Enzim | ASPARTOAÇİLAZ NAA’DAN N-ASETİL GRUBUNU AYIRIR. ASPARTOAÇİLAZ EKSİKLİĞİ NAA’NIN AŞIRI ATILIMI ve BEYİNDE BEYAZ CEVHERDE SÜNGERİMSİ DEJENERASYON ile KARAKTERİZE CİDDİ LÖKODİSTROFİYE (CANAVAN HASTALIĞINA) YOL AÇAR |
| > [!warning] Patoloji | BEYİN BİYOPSİLERİNDE MİYELİN LİFLERDE SÜNGERİMSİ DEJENERASYON, ASTROSİTİK ŞİŞME ve MİTOKONDRİDE UZAMA GÖRÜLÜR. BEYAZ CEVHERDE ŞİŞME ve ÇARPICI VAKUOLİZASYON VARDIR. ELEKTRON MİKROSKOPİSİNDE ŞEKİLLERİ BOZULMUŞ MİTOKONDRİLER GÖZLENİR. HASTALIK İLERLEDİKÇE SEREBRAL ATROFİ NEDENİYLE VENTRİKÜLLER GENİŞLER |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Klasik (infantil) şekil — TUS | BEBEKLER DOĞUMDA NORMAL GÖRÜNÜRLER; PROGRESİF ‣, CİDDİ HİPOTONİ, KALICI BAŞ TUTAMAMA, GECİKME ve GELİŞİM BASAMAKLARINDA GERİLEME 3-6 AYLIK DÖNEME KADAR HASTALIĞIN SEMPTOMLARINI GÖSTERMEYEBİLİRLER |
| > [!warning] Seyir | HASTALIK İLERLEDİKÇE ‣, EKLEM SERTLİĞİ ve KONTRAKTÜR OLUŞUR. ‣ ve NÖBETLER GELİŞİR. BESLENME ZORLUKLARI, ZAYIF KİLO ALMA, GASTROÖZOFAGEAL REFLÜ YAŞAMIN İLK BİR YILINDA GÖRÜLEBİLİR; YUTMA BOZULUR, NAZOGASTRİK BESLENME ve KALICI GASTROSTOMİ GEREKEBİLİR |
| > [!tip] Yaşam süresi | ESKİDEN HASTALARIN ÇOĞU YAŞAMIN İLK ON YILINDA ÖLÜRLERDİ; FAKAT GELİŞEN TIBBİ TEKNOLOJİ ve İYİLEŞEN DESTEK BAKIM İLE GÜNÜMÜZDE SIKLIKLA 20-30 YAŞINA KADAR HAYATTA KALABİLİRLER |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Kimde? | ÇOCUKLUK ÇAĞI veya HAFİF CANAVAN HASTALIĞI; BEBEKLİK DÖNEMİNDE GÖRÜLEN CANAVAN HASTALIĞINDAN DAHA AZ YAYGINDIR ve EN YAYGIN AŞKENAZİ YAHUDİLERİ DIŞINDAKİLERDE GÖRÜLÜR |
| Klinik | ETKİLENEN HASTALAR GENELLİKLE HAFİF KONUŞMA ve MOTOR BECERİDE GECİKME İLE KLİNİĞE BAŞVURURLAR ve RETİNİTİS PİGMENTOZALARI OLABİLİR. CANAVAN HASTALIĞININ DİĞER TİPİK BULGULARI GENELLİKLE YOKTUR |
| > [!warning] Mitokondriyal taklidi | BU ÇOCUKLARDA CANAVAN HASTALIĞININ DÜŞÜNÜLECEK ORTA DERECEDE ARTMIŞ İDRAR NAA ATILIMI VARDIR. BEYİN MRG’DE BAZAL GANGLİYONLARDA ARTMIŞ SİNYAL İNTENSİTESİ YAYGIN BEYAZ CEVHER HASTALIĞINDAN DAHA FAZLA GÖRÜLÜR; BAZEN MİTOKONDRİYAL HASTALIKLA KARIŞMASINA YOL AÇAR |
| Yöntem | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Görüntüleme | BT TARAMASI ve MRG’DE İLK OLARAK SEREBRAL HEMİSFERLERDE, DAHA AZ TUTULUM İLE SEREBELLUM ve BEYİN SAPINDA YAYGIN BEYAZ CEVHER DEJENERASYONU GÖZLENİR (Şekil 103.15). TEKRARLAYAN DEĞERLENDİRMELER GEREKEBİLİR |
| > [!tip] MR spektroskopisi — TUS | MRG İLE EŞ ZAMANLI YAPILABİLEN MRS YÜKSEK NAA PİKİ GÖSTERMEK İÇİN YAPILIR |
| > [!tip] İdrar NAA | TANI AYRICA İDRARDA veya KANDA YÜKSEK MİKTARDA NAA BULUNARAK SAPTANABİLİR. NAA ETKİLENMEMİŞ KİŞİLERİN İDRARINDA ESER MİKTARDA (24 ± 16 μmol/mmol KREATİNİN) BULUNURKEN, CANAVAN HASTALIĞI OLAN HASTALARDA BU DÜZEY 1.440 ± 873 μmol/mmol KREATİNİN ARALIĞINDADIR |
| Diğer | NAA’NIN YÜKSEK DÜZEYLERİ AYRICA PLAZMA BOS ve BEYİN DOKUSUNDA DA TESPİT EDİLEBİLİR. FİBROBLASTLARDAKİ ASPARTOAÇİLAZ SIKLIKLA TANIYI DOĞRULAMAK İÇİN KULLANILIR, FAKAT GEREKLİ DEĞİLDİR. TAŞIYICILARIN FİBROBLASTLARINDAKİ ASPARTOAÇİLAZ AKTİVİTESİ NORMAL BİREYLERDE BULUNAN AKTİVİTENİN YARISI veya DAHA AZIDIR |
| > [!warning] Ayırıcı tanı | CANAVAN HASTALIĞININ AYIRICI TANISI İLE İLİŞKİLİ DİĞER BİR LÖKODİSTROFİ OLAN ALEXANDER HASTALIĞINI İÇERMELİDİR. ALEXANDER HASTALIĞI GLİAL FİBRİLER ASİDİK PROTEİN SENTEZİNDEKİ KUSURDAN KAYNAKLANIR; TANI KAN LENFOSİTLERİNDE MOLEKÜLER TANI İLE YAPILANABİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Kalıtım | OTOZOMAL RESESİF; AŞKENAZİ YAHUDİ KÖKENLİ BİREYLERDE DİĞER ETNİK GRUPLARA GÖRE DAHA YAYGIN GÖRÜLÜR. GEN (ASPA) KROMOZOM 17 BÖLGESİNDEDİR |
| > [!tip] E285A — TUS | AŞKENAZİ YAHUDİ TOPLUMUNDA CANAVAN HASTALIĞINA YOL AÇAN İLK BASKIN PATOJENİK VARYANT, 285. GLUTAMİK ASİDİN ALANİNE YER DEĞİŞTİRDİĞİ AMİNO ASİT DEĞİŞİKLİĞİDİR (E285A). BU MUTASYON AŞKENAZİ YAHUDİ HASTALARINDA EN SIK OLANDIR; 100 MUTANT ALELİN %83’ÜNÜ KAPSAR |
| İkinci varyant | İKİNCİ YAYGIN MUTASYON PATOJENİK VARYANT NONSENSE MUTASYONLA TİROZİNDE DEĞİŞİKLİK YAPIP STOP KODON SEKANSI OLUŞMASINA YOL AÇAR (Y231X). Bu, MUTANT ALELLERİN %13’ÜNÜ OLUŞTURUR |
| Yahudi olmayanlarda | FARKLI PATOJENİK VARYANTLAR GÖZLENMEKTEDİR; YAHUDİLERDE YAYGIN GÖRÜLEN İKİ VARYANT SEYREKTİR. ALANİNİN GLUTAMİK ASİT İLE YER DEĞİŞTİRDİĞİ FARKLI BİR MUTASYON (A305E) OLUŞTURUR. YAHUDİ OLMAYAN HASTALARDA 62 MUTANT ALELİN %40’INI OLUŞTURUR. YAHUDİ OLMAYAN TOPLUMLARDA 50’DEN FAZLA PATOJENİK VARYANT TANIMLANMIŞTIR. HAFİF OLANLARDA 50’DEN FAZLA PATOJENİK VARYANT TANIMLANMIŞTIR |
| > [!tip] Hafif şekil genotipi | CANAVAN HASTALIĞININ ÇOCUKLUK ÇAĞI ve HAFİF ŞEKLİ OLAN HASTALAR BİR ALELDE HAFİF PATOJENİK VARYANT, DİĞER ALELDE CİDDİ VARYANT İLE BİLEŞİK HETEROZİGOTTUR. HAFİF VARYANT p.Tyr288Cys ve p.Arg71His’dir |
| Prenatal tanı | MUTASYONLAR BİLİNMİYORSA, PRENATAL TANI AMNİYOTİK SIVIDAKİ NAA DÜZEYİNE DAYANIR. AŞKENAZİ YAHUDİ HASTALARINDA TAŞIYICI FREKANSI TAY-SACHS HASTALIĞINA YAKINDIR; 1:40 KADAR YÜKSEK OLABİLİR. YAHUDİ BİREYLER İÇİN CANAVAN HASTALIĞI TAŞIYICI TARAMASI ÖNERİLİR |
⚠️ ÖZGÜL BİR TEDAVİSİ HENÜZ YOKTUR. REKOMBİNANT ADENO-İLİŞKİLİ VİRUSLARIN (rAAV’LAR) KULLANILDIĞI SON GEN TERAPİSİ ÇALIŞMALARINDA KNOCKOUT FARELERDE BAZI OLUMLU SONUÇLAR GÖZLENMİŞTİR; ANCAK HENÜZ İNSANLARDA TEST EDİLMEMİŞTİR. BESLENME SORUNLARI ve NÖBETLER BİREYSEL OLARAK ELE ALINMALIDIR. ÖNLEYİCİ YÖNTEMLER SADECE Genetik Danışmanlık, TAŞIYICI TESTİ ve PRENATAL TANIDIR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
💡 CANAVAN HASTALIĞI OLAN ÇOCUKLARDA GEN TEDAVİSİ GİRİŞİMLERİNDE UZUN DÖNEMDE YAN ETKİLERDE BELİRSİZLİK, BEYİN N-ASETİLASPARTİK ASİT YÜKSEKLİĞİNDE BİR MİKTAR AZALMA, NÖBET SIKLIĞINDA DÜZELME ve TÜM KLİNİK DURUMDA DENGELENME GÖZLENMEKTEDİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).