| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | karşılaştırma |
| ad-tr | İlaç etkileşimlerinin mekanizmaları |
| ad-en | Mechanisms of drug interactions |
| tus-onceligi | çok yüksek |
| guncelleme | 2026-10-09 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 7 Çocuklarda İlaç Tedavisi |
Tablo 73.6 (Nelson - Bölüm 7 Çocuklarda İlaç Tedavisi, Bölüm 73).
| Tip | İLAÇ BİRLİKTELİĞİNE ÖRNEK | SONUÇ |
|---|---|---|
| Artmış | — | “Benzer beklenmeyen etki profillerine sahip birden fazla ilacın kullanılması, ilave etkilere yol açabilir.” |
| Fentanil + Midazolam | Artmış sedasyon | |
| Sınıf 1A Antiaritmikler + Eritromisin†* | QT uzamasında artış | |
| Vankomisin + ‣‡ | Nefrotoksisite için artmış risk | |
| Sinerjistik | Penisilin + Aminoglikozid‡ | “Bazı gram-pozitif organizmalara karşı artmış bakterisidal etkinlik; penisilin, bazı gram pozitif organizmalar için bakteriyel hücre duvarı sentezini inhibe ederek aminoglikozidin hücre içine girişini artırabilir.” |
| Antagonizma | Opioid + Nalokson | “Rekabetçi reseptör antagonizması; opioidin etkinliğinin azalması, sedasyonun tersine çevrilmesi, solunum baskılanması ve hipotansiyon.” |
| Donezepil + Aminoglikozid | “Karşıt etkiler; donepezil gibi asetilkolinesteraz inhibitörleri, asetilkolinin yıkımını yavaşlatarak asetilkolin düzeyini artırır ve antikolinerjik ilaçlar asetilkolinin etkisini antagonize eder.” |
| Aşama | İLAÇ BİRLİKTELİĞİNE ÖRNEK | SONUÇ |
|---|---|---|
| Emilim | P-gp inhibisyonu§: Amiodaron + Digoksin | “Artan digoksin düzeyi; bağırsakta bulunan P-gp, ilacı hücre sitoplazmasından bağırsak lümenine geri taşıyarak biyoyararlanımı sınırlayan bir taşıyıcıdır.” → İlaç Taşıyıcılarının Farmakogenetiği |
| Bileşik oluşumu: Oral kinolon ve ‣ antibiyotikler + divalan/trivalan katyonlar (Ca²⁺, Mg²⁺, Fe³⁺, Al³⁺) | “Bağırsakta bağlanma nedeniyle azalan antibiyotik düzeyleri.” | |
| Dağılım | Seftriakson + endojen bilirubin | “Bilirubinin albümindeki bağlanma bölgesinden yer değiştirmesi, yenidoğanlarda artmış KERNİKTERUS riski.” |
| Metabolizma | CYP izoenzimlerinin indüksiyonu: Rifampin + Proteaz inhibitörleri | “CYP3A4 aracılı metabolizmanın indüklenmesi nedeniyle CYP3A4 tarafından metabolize edilen proteaz inhibitörlerinin serum düzeylerinin azalması; terapötik düzeyin altındaki ilaç düzeylerine ve dirence neden olabilir.” |
| CYP izoenzimlerinin inhibisyonu: Azol antifungaller + CYP3A4 substratları | “CYP3A4 aracılı metabolizmanın inhibisyonuna bağlı olarak artan CYP3A4 substrat düzeyi; ilaç toksisitesine neden olabilir.” | |
| Ortadan kaldırma | Penisilin + Probenesid | “Serum düzeyinin artmasına neden olacak şekilde penisilinin tübüler sekresyonunda azalma.” |
| Metotreksat + Aspirin | “Metotreksat düzeyinin artmasına neden olacak şekilde metotreksatın tübüler sekresyonunun inhibisyonu.” |
**“Bu tablo, ilaç etkileşimlerinin her şey dahil bir listesi değildir. İlaç reçete edilirken reçeteyi düzenleyen kişi, ilaç etkileşimi olasılığını değerlendirmeye teşvik edilmektedir.”“Bu tablo ilaçların kimyasal uyumluluğunu ele almamaktadır (örn. intravenöz hat uyumluluğu).”**Kaynak: Rizack M, Hillman C: The Medical Letter Handbook of Adverse Drug Interactions, New Rochelle, NY, The Medical Letter, 1989.
⚠️ En yaygın mekanizma metabolizmadır“Etkileşimler büyük ölçüde ilaç metabolizması düzeyinde gerçekleşir; ancak emilim (örn. Greyfurt suyu veya ‘St. John’s wort’ tarafından bağırsak CYP3A4 aktivitesinin inhibisyonu ve bunun sonucunda CYP3A4 substratlarının presistemik uzaklaştırmasında azalma), düzenlenme (örn. ibuprofenin varfarin ile yer değiştirerek plazma proteinlerine bağlanmasının azalması ve bunun sonucunda artan kanama riski) veya ortadan kaldırılma (örn. ß-laktam antibiyotiklerin probenesid tarafından aktif tübüler sekresyonunun inhibisyonu) düzeyinde de meydana gelebilir.”
💡 Reseptör düzeyinde etkileşim yararlı da olabilir“Ayrıca ilaç etkileşimleri reseptör düzeyinde meydana gelebilir (rekabetçi antagonizm yoluyla); birçoğu bilinçli olarak uygulanır ve çocuk hastalarda tedavide fayda sağlar (örn. histamin etkilerinin antihistaminler ile tersine çevrilmesi, opiatların yan etkilerinin nalokson ile tersine çevrilmesi).”
⚠️ Fizikokimyasal uyumsuzluk — farmasötik düzeyde“İlaç etkileşimleri, iki ilaç beraber kullanıldığında fizyokimyasal uyumsuzluğun bir sonucu olarak farmasötik düzeyde de ortaya çıkabilir.”“Akciğerlerde ve böbreklerde çökelti kaynaklı birikintilerden kaynaklanan yenidoğan ölümlerinin raporları nedeniyle, 28 günden küçük bebeklerde kalsiyum içeren intravenöz ürünler kullanılıyorsa veya kullanılacaksa beraberinde seftriaksondan kaçınılmalıdır.”
💡 Reçetesiz ilaçlar ve bitkisel ürünler unutulur“Reçetesiz satılan preparatlar, bitkisel takviyeler ve bazı gıdalar da ilaçlarla etkileşime girme olasılığına sahiptir.”“Birçok hasta ve anne-baba alternatif tedavileri (nutrisidaller dahil) ‘ilaç’ olarak görmemektedir (ve sonuç olarak rutin bir ilaç öyküsü sırasında kullanımlarından bahsetmezler), ve hatta test edilmeleri yönünde gerekli düzenlemeler olmamasına rağmen bunları güvenli ‘Çocuklarda Sık Kullanılan Besin Takviyeleri’ olarak düşünmektedir.”“Bu nedenle değerlendirme, reçetesiz satılan ilaçların ve bitkisel ürünlerin de dahil edildiği ve ayrıca bunların kullanımlarının düzenliliğini içeren kapsamlı bir ilaç geçmişi ile başlamalıdır.”
💡 TUS ipucuSeftriakson + yenidoğan = iki ayrı tehlike: bilirübini albüminden ayırır (kernikterus) ve kalsiyum içeren İV ürünlerle çökelti yapar (28 gün altında kontrendike). Probenesid penisilinin tübüler sekresyonunu bloke eder → düzeyi artar (bu bazen kasıtlı kullanılır). Aspirin + metotreksat → metotreksat toksisitesi.Kinolon/tetrasiklin + Ca/Mg/Fe/Al → şelasyon, antibiyotik emilmez.Azoller CYP3A4’ü inhibe eder (en güçlüleri itrakonazol, ketokonazol, posakonazol, vorikonazol); rifampin indükler.