| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | karşılaştırma, nörogelişimsel |
| ad-tr | Yürütücü İşlev Kategorileri ve Müdahaleler |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-01 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 4 Öğrenme ve Gelişimsel Bozukluklar — Tablo 48.3 |
Nelson Tablo 48.3’ün tam aktarımı — başvuru şikayeti → şüpheli yürütücü işlev alanı → “gerçek dünya” müdahalesi zinciri.
| BELİRTİ/BAŞVURU ŞİKAYETİ | ŞÜPHELİ İŞLEV BOZUKLUĞU ALANI | OLASI “GERÇEK DÜNYA” MÜDAHALELERİ |
|---|---|---|
| Düşünmeden davranma · Sözü yarıda kesme · Kötü davranışsal ve/veya duygusal kontrol | Engellenme bozukluğu / Dürtüsellik | Engellenme problemlerine sınır koymak için ortamı uygun şekilde yapılandırın · Davranış ve iş beklentilerini net ve açık hale getirin; çocuk ile gözden geçirin · Kuralları görünür kılın; çocuk kuralı ihlal ettiğinde onlara işaret edin · Yanıt geciktirme tekniklerini öğretin (örn. harekete geçmeden önce 10’a kadar sayma) |
| Çok adımlı talimatları izleyememe · Unutkanlık | Çalışan bellek | Talimatları gerektikçe tekrarlayın · Talimatları açık ve kısa tutun · Somut kaynaklar sağlayın |
| Ödev/görev başlatma zorluğu · Girişimcilik/motivasyon eksikliği · Fikir/strateji geliştirme konusunda sorun yaşama | Başlatma | Görev yapısını artırın · Rutin kurun ve rutinlere dayanın · Görevleri daha küçük, yönetilebilir adımlara bölün · Akranlarından modelleme yapması ve harekete geçmesi için çocuğa eş bulun veya gruba dahil edin |
| İleriyi planlamıyor · Deneme yanılma yaklaşımını kullanır | Planlama | Önce sadece birkaç adımlık görevlerle çalışın · Planlama aracı olarak ikaz şemasını öğretin · Planlama görevleri ile pratik yapın (örn. labirentler) · Çocuğa işe başlamadan önce olası stratejiyi sözlü anlatmasını isteyin · İlk plan işe yaramazsa çocuktan ikinci planı sözlü olarak dile getirmesini isteyin · Başlamadan önce eylemlerin olası sonuçlarını sözlü olarak ifade etmesini isteyin · Çocukla beraber kötü planlama/beklenti olaylarını gözden geçirin |
| İş/eşyalar “dağınık” · Rasgele/gelişigüzel problem çözme · Görevleri erteler/tamamlamaz | Organizasyon | Sınıfın ve faaliyetlerinin organizasyonunu artırarak model olun ve çocuğun yeni bilgilerin yapısını kavramasına yardımcı olun · Başlangıçta öğrenilecek yeni bilgilerin yapısını sunun ve dersin sonunda tekrar gözden geçirin · Sadece birkaç adımlık görevlerle başlayın ve kademeli olarak artırın |
| Takılı kalır · Geçişte sorun · Değişime uyum sağlamaz | Esneklik/Değişen | Gününü rutin hale getirin · Programı net ve belirgin ve açık yapın · Zamanlamadaki değişiklikleri önceden haber verin · Değişim zamanlarında için “2 dakikalık uyarı” süresini verin · Bir görevden diğerine veya bir konudan diğerine, açık ve net değişiklikler yapın · Kaydırma bir engellenme sorunu olabilir, bu nedenle engellenme sorunlarına yönelik olan stratejileri uygulayın |
(Nelson - Bölüm 4 Öğrenme ve Gelişimsel Bozukluklar, Tablo 48.3)
💡 TUS ipucu — şikayetten alana hızlı eşleme“Sözü kesiyor, düşünmeden davranıyor” → engellenme/dürtüsellik“Üç adımlı talimatın sadece birini yapıyor” → çalışan bellek“Ödeve bir türlü başlayamıyor” → başlatma“Deneme yanılma ile çözüyor, ileriyi görmüyor” → planlama“Çantası dağınık, görevleri erteliyor” → organizasyon“Geçişlerde takılıyor, değişime uyum sağlayamıyor” → esneklik
⚠️ Esneklik sorunu aslında engellenme sorunu olabilir Tablo açıkça belirtir: “Kaydırma bir engellenme sorunu olabilir, bu nedenle engellenme sorunlarına yönelik olan stratejileri uygulayın.”
💡 TUS ipucu — müdahalenin ortak ilkesi Tablodaki müdahalelerin tamamı aynı mantığı izler: yapıyı artır, görevi küçük adımlara böl, beklentiyi görünür kıl, rutin kur, modelleme yap. Bu, “dış destek”ten “iç sürece” geçiş ilkesinin pratik karşılığıdır (Yürütücü İşlev Bozukluğu).