Eşanlamlılar: Geçici Neonatal Diyabet, Kalıcı Neonatal Diyabet, NDM

Kategori: Endokrinoloji · Tür: hastalık

Özet

Yaşamın ilk 6 (bazen 12) ayında başlayan, çoğunlukla insülin sentez ve salgı genetik kusurlarına bağlı nadir bir diyabettir; geçici (6q24 metilasyon, K-ATP) ve kalıcı (KCNJ11, ABCC8, INS, GCK) formları vardır. Poliüri, şiddetli dehidratasyon, İntrauterin Büyüme Geriliği ve gelişme geriliği görülür; bazı olgularda makroglossi ve Umbilikal Herni, nadiren hidronefroz ve vezikoüreteral reflü eşlik eder. Tanı Neonatal Hiperglisemi ve glikozüri ile konur; 6 aydan küçük bebekte kan şekeri sürekli >250 mg/dL’dir, HbA1c HbF nedeniyle güvenilir değildir. Diyabetik ketoasidoz tanı anında olabilir, 6q24 formunda ise ketotik olmayan hiperglisemi görülür. Tüm olgulara moleküler tanı yapılır; K-ATP mutasyonlarında sülfonilüre, diğerlerinde insülin kullanılır. Tip 1 Diyabetes Mellitus ayırıcı tanıdadır.

Bölümlerdeki özetler

• Yaşamın ilk 6 (bazen 12) ayında başlayan, çoğunlukla insülin sentez/salgı genetik kusurlarına bağlı nadir diyabet; geçici (6q24 metilasyon, K-ATP) ve kalıcı (KCNJ11, ABCC8, INS, GCK) formları vardır. Tüm olgulara moleküler tanı yapılır; K-ATP mutasyonlarında sülfonilüre, diğerlerinde insülin kullanılır. (Endokrinoloji › Monogenik Diyabetler Monogenık Dıyabet; s.2368, s.2369, s.2370, s.2371)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Yaşamın ilk 6 ayında (6-12 ay arası da bildirilmiş) ortaya çıkan, çoğu insülin sekresyon/sentez genetik kusuruna bağlı nadir diyabet; geçici veya kalıcı; sendromik olabilir (s.2368)
• Mekanizma: pankreas malformasyonu, β hücre tahribatı veya yetersiz fonksiyon (s.2368)

Epidemiyoloji

• 1/90.000-1/260.000 canlı doğum; ~%50 geçici, ~%50 kalıcı (s.2368)

Etiyoloji ve patogenez

• Geçici NDM: ~%70 kromozom 6q24 imprinting bölgesinde ZAC ve HYMAI aşırı ekspresyonu (paternal UPD (sporadik, ~%50), paternal duplikasyon (babadan geçiş riski %50), maternal alel anormal metilasyonu) (s.2369, s.4062)
• Geçici NDM’nin kalanı: ABCC8 (%15) ve KCNJ11 (%11) aktive edici mutasyonlar; INS homozigot fonksiyon kaybı (genellikle 12 ay sonra relaps) (s.2370)
• Kalıcı NDM: %40-45 K-ATP (KCNJ11 %31 Kir6.2, ABCC8 %13 SUR1); INS dominant mutasyonlar ikinci sık neden (%16) (s.2370)
• K-ATP mekanizması: ADP/ATP Kir6.2’ye bağlanınca kanal kapanır (SUR1’e bağlanınca açılır); ATP/ADP artışı → kanal kapanması → depolarizasyon → voltaj duyarlı Ca kanalı → ekzositozla insülin salgısı; aktive edici mutasyonlar kanalı açık tutup insülin salgısını engeller (s.2370)
• INS mutasyonu preproinsülini yanlış katlar, ER’de birikim, ER stresi ve β hücre apoptozu; kalıtım OD ancak %80 de novo; homozigotta fenotip daha şiddetli; MODY fenotipi hafif heterozigotlarda ileri yaşta (s.2370, s.2371)
• GCK homozigot/bileşik heterozigot mutasyonu kalıcı NDM’nin ~%3’ü, OR, akraba evliliğinde düşünülür (s.2371)