Eşanlamlılar: Mitokondriyal Hastalık, Mitokondriyal Miyopati, Oksidatif Fosforilasyon Bozukluğu
Kategori: Metabolizma · Tür: hastalık
Özet
Mitokondriyal DNA veya nükleer genlerdeki mutasyonlarla ortaya çıkan, izole miyopatiden ölümcül infantil ensefalomiyopatiye uzanan geniş spektrumlu, çok sistemli bir hastalıktır (insidans yaklaşık 1/4300); mtDNA kaynaklı olanlarda kalıtım maternaldir ve her yaşta başlayabilir. Primer ciddi Laktik Asidoz, en ağır metabolik Nöromüsküler Hipotoni nedenlerinden olan hipotoni, kardiyomiyopati, apne, Hipoglisemi ve nonimmün hidrops fetalis görülebilir; mitokondriyal deplesyon sendromlarında karaciğer yetmezliği ve Kolestaz, erken başlangıçlı multisistemik formda ortostatik Akrosiyanoz vardır. Tekrarlayan miyalji, miyoglobinüri, egzersiz intoleransı, yorgunluk, egzersizle tetiklenen bulantı-kusma, proksimal kas güçsüzlüğü ve kreatin kinaz yüksekliği; ayrıca konvülziyon, ataksi, baş ağrısı, katarakt, retinopati, ilerleyici oftalmopleji, optik atrofi, Sensörinöral İşitme Kaybı ve ishal bildirilir. Laktat/piruvat oranı >30 ve MR’de simetrik putaminal tutulum tanıya yardımcıdır; tanı MR/MRS, biyopsiyle enzim analizi ve moleküler analizle konur.
Bölümlerdeki özetler
- Enerji eksikliği tipi KMH’lerin önemli bir grubu; primer laktik asidoz, hipotoni, kardiyomiyopati, karaciğer yetmezliği ve çok sistemli tutulumla herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir, mitokondriyal DNA kaynaklı olanlarda kalıtım maternaldir. Laktat/piruvat oranı >30, MR’de simetrik putaminal tutulum tanıya yardımcıdır. (Metabolizma › Kalıtsal Metabolizma Hastalıklarına Klinik Ve Laboratuvar Yaklaşım; s.2418, s.2420, s.2421, s.2422)
- Mitokondriyal fonksiyon genlerindeki (mtDNA veya nükleer) mutasyonlarla ortaya çıkan, izole miyopatiden ölümcül infantil ensefalomiyopatiye değişen geniş spektrumlu çoklu sistem hastalığı; insidans yaklaşık 1/4300. (Nöroloji › İnflamatuvar Ve Metabolik Miyopatiler İnflamatuvar Miyopatiler; s.4009, s.4010)
- Mitokondriyal disfonksiyona bağlı, yaklaşık 1/5000 sıklıkta, yenidoğandan erişkinliğe her yaşta görülebilen multisistemik hastalık grubu; nükleer genler (mendeliyen) veya mtDNA (maternal) mutasyonlarıyla oluşur. SSS ve kas tutulumu ile birlikte iki veya daha fazla organ sistemi etkilendiğinde düşünülür; tanı biyokimyasal tetkik, beyin MR/MRS, kas biyopsisi ve genetik çalışmalarla konur. (Genetik › Mitokondriyal Hastalıklar -epıdemıyolojı-patogenezetyolojı; s.4178, s.4179, s.4180)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Mitokondriyal hastalıklar 200’den fazla nükleer gendeki (AR, AD, X-bağımlı) mutasyon ve 37 mtDNA geni mutasyonlarıyla ortaya çıkar (başka bölümde 1200’den fazla gendeki mutasyonlara bağlı yüzlerce bozukluk); mitokondriyal miyopatiler metabolik miyopatilerin en sık grubudur (~1/8000); primer mitokondriyal hastalık insidansı ~1/4300 (s.4006, 4009, 4178)
- Çoğu yetersiz enerji veya aşırı serbest radikal üretimi sonucudur; olgun eritrosit dışında tüm hücrelerde mitokondri vardır, çoklu sistem tutulumu tipiktir; iskelet kası tek başına veya SSS ile etkilendiğinde mitokondriyal miyopati denir (s.4009).
- İki genomun (nükleer ve mitokondriyal; ikili genetik kontrol) katkısı nedeniyle klinik genetiğin zorlu alanıdır; ilk kez 1962’de non-tiroid kökenli hipermetabolizmalı bir bireyde tanımlanmıştır (s.4177).
Epidemiyoloji
- Sıklık yaklaşık 1/5000; yenidoğan, çocukluk ve erişkin dönemde görülebilir (s.4178).
Etiyoloji ve patogenez
- mtDNA küçük sirküler çift zincirli, 16569 baz çifti, 37 gen: 13 solunum zinciri (oksidatif fosforilasyon) alt ünitesi, 2 rRNA (12S, 16S), 22 tRNA (s.4177).
- MitoCarta3.0’a göre mitokondri fonksiyonu için 1136 protein; yalnızca ~150’si doğrudan oksidatif fosforilasyon ve ATP üretiminde görevlidir, diğerleri kompleks oluşumu, mtDNA ekspresyonu/kontrolü, intraorganel protein sentezi ve füzyon-fisyonda rol alır (s.4177).
- mtDNA’da intron yok; yalnızca 1.1 kb D-loop (2 transkripsiyon promoteri, 1 replikasyon orijini) vardır (s.4178).