| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom, mitokondriyal |
| ad-tr | Mitokondriyal ensefalomiyopatiler |
| ad-en | Mitochondrial encephalomyopathies |
| kalitim | maternal (mtDNA) / mendelyan (nDNA) |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 26 Sinir Sistemi |
Bölüm 616.2 (Michael V. Johnston), Tablo 616.4 (Nelson - Bölüm 26 Sinir Sistemi).
💡 TanımMİTOKONDRİYAL ENSEFALOMİYOPATİLER OKSİDATİF FOSFORİLASYON ve MİTOKONDRİYAL FONKSİYON ÜZERİNDEN ENERJİ ÜRETİMİNDE BOZUKLUĞA YOL AÇAN GENETİK LEZYONLARIN NEDEN OLDUĞU HETEROJEN BİR GRUP KLİNİK SENDROMDUR.BU HASTALIKLARIN BELİRTİ ve BULGULARI; SİNİR SİSTEMİ, KAS ve DİĞER ORGANLARIN ENERJİ EKSİKLİĞİNE HASSASİYETLERİNİ YANSITMAKTADIR.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Beyin ve kas işlev bozukluğu | NÖBETLER, GÜÇSÜZLÜK, PİTOZ, EKSTERNAL OFTALMOPLEJİ, PSİKOMOTOR REGRESYON, İŞİTME KAYBI, HAREKET BOZUKLUKLARI ve ATAKSİ |
| Başlıca özellik | BERABERİNDE OLAN LAKTİK ASİDOZ MİTOKONDRİYAL HASTALIKLARIN BAŞLICA ÖZELLİĞİDİR |
| Diğer sistemler | KARDİYOMİYOPATİ ve DİYABETES MELLİTUS DA MİTOKONDRİYAL HASTALIK SONUCU OLUŞABİLİR |
| Seyir | MİTOKONDRİYAL HASTALIKLI ÇOCUKLARDA, SIKLIKLA ARAYA GİREN ENFEKSİYONLA İLİŞKİLİ, ARALIKLI veya ATAKLAR ve İYİLEŞMELERLE GİDEN MULTİFOKAL BELİRTİLER GÖRÜLÜR |
| Tanısal zorluk | BU HASTALIKLARIN ÇOĞU, GENETİKLERİ ANLAŞILMADAN ÖNCE KLİNİK SENDROMLAR OLARAK TANIMLANMIŞTIR. MİTOKONDRİYAL HASTALIKLARIN TANISININ KONULMASININ ZOR OLDUĞU AKILDA TUTULMALIDIR |
| Fenotip değişkenliği | mtDNA’NIN YÜKSEK MUTASYON HIZI NEDENİYLE, SIKLIKLA YENİ SEMPTOM ve BULGU KOMBİNASYONLARI İLE GELİRLER ve HASTALIK ŞİDDETİ KİŞİDEN KİŞİYE DEĞİŞİKLİK GÖSTERİR |
| Nükleer gen mutasyonları | NÜKLEER GEN MUTASYONLARI (400’ÜN ÜZERİNDE OLASI GEN) ÇOCUKLUK ÇAĞI HASTALIKLARINDA DAHA SIK GÖRÜLMEKLE BİRLİKTE, MİTOKONDRİYAL GEN ANORMALLİKLERİ DE GÖRÜLMEKTEDİR |
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Nokta mutasyonu hastalıkları | mtDNA DEFEKTLERİ NEDENİYLE OLUŞAN HASTALIKLAR MATERNAL YOLLA KALITILAN NOKTA MUTASYONLARI İLE İLİŞKİLİ OLANLAR (örn. LHON, MELAS, MERRF** ve NARP/mtLeigh sendromları) ve mtDNA’NIN DELESYON veya DUPLİKASYONU SONUCU OLAN ve BÖYLELİKLE NUKLEUS İLE MİTOKONDRİA ARASINDAKİ BAĞLANTININ BOZULDUĞU HASTALIKLAR ŞEKLİNDE AYRILIR** |
| Delesyon hastalıkları | KSS, PEARSON SENDROMU, ANEMİ ve PANKREATİK DİSFONKSİYONUN OLDUĞU NADİR AĞIR BİR ENSEFALOPATİ; ve PROGRESİF EKSTERNAL OFTALMOPLEJİ. mtDNA DELESYONLARI GENELLİKLE SPORADİK, OTOZOMAL DOMİNANT veya RESESİF MEKANİZMALARLA KALITILABİLİR |
| > [!warning] POLG mutasyonları | mtDNA POLİMERAZ γ KATALİTİK SUBUNİTE (POLG) DAHİL ÇOK SAYIDA GENDE MUTASYON TANIMLANMIŞTIR. POLG MUTASYONLARI OTOZOMAL DOMİNANT veya RESESİF PROGRESİF EKSTERNAL OFTALMOPLEJİ, ÇOCUKLUK ÇAĞI MİYOSEREBROHEPATOPATİ SPEKTRUMU HASTALIKLAR, MİYOKLONİK EPİLEPSİ MİYOPATİ DUYUSAL ATAKSİ SENDROMU ve POLG İLİŞKİLİ ATAKSİ NÖROPATİ SPEKTRUMU** YANI SIRA AYRICA DİRENÇLİ NÖBET ve HEPATİK YETMEZLİĞE YOL AÇAN ‣-HUTTENLOCHER SENDROMUNA NEDEN OLUR** |
| Diğer nükleer genler | mtDNA SENTEZİ İÇİN NÜKLEOTİD DESTEĞİNİ DÜZENLEYEN DİĞER GENLER, AĞIR ENSEFALOPATİ ve KARACİĞER HASTALIĞI İLE İLİŞKİLİDİR ve MİTOKONDRİA ve MİTOKONDRİ İLE HÜCREDEKİ MİKROÇEVRESİ ARASINDAKİ İLİŞKİDEKİ DEFEKTLER SONUCU OLUŞAN YENİ HASTALIKLAR TANIMLANMAKTADIR. |
💡 TUS ipucu — POLGPOLG = mtDNA POLİMERAZ γ. TEK GEN, ÇOK FENOTİP: PEO, ALPERS-HUTTENLOCHER (dirençli nöbet + hepatik yetmezlik), MEMSA, MIRAS/SANDO.POLG MUTASYONU OLAN HASTADA VALPROAT KONTRENDİKEDİR** — ölümcül hepatik yetmezliği tetikler.**
| Sendrom | Klinik |
|---|---|
| MELAS | GELİŞİM GERİLİĞİ, GÜÇSÜZLÜK, BAŞ AĞRISI ve İNMEYİ TAKLİT EDEN FOKAL BULGULAR İLE GELİR. BEYİN GÖRÜNTÜLEMESİ, HASARIN BİLİNEN HERHANGİ BİR DAMAR SULAMA SAHASINA UYMADIĞINI GÖSTERİR |
| MERRF | MİYOKLONİK EPİLEPSİ ve RAGGED RED FIBER (DÜZENSİZ KIRMIZI LİF) HASTALIĞI OLAN ÇOCUKLAR MİYOKLONUS ve MİYOKLONİK NÖBETLER, ARALIKLI BAŞ GÜÇSÜZLÜĞÜ İLE BAŞVURUR. RAGGED RED LİFLER GOMORI TRİKROM BOYA İLE BOYANMIŞ KAS BİYOPSİSİ KESİTLERİNDE KAS LİFLERİ İÇİNDE GÖRÜLEN ANORMAL MİTOKONDRİA KÜMELERİDİR |
| NARP | NÖROPATİ, ATAKSİ ve ‣ |
| KEARNS-SAYRE SENDROMU (KSS) | PİTOZ, OFTALMOPLEJİ, KALP BLOĞU |
| LEIGH HASTALIĞI | SUBAKUT NEKROTİZAN ENSEFALOMİYELOPATİ |
| LHON (Leber’in herediter optik nöropatisi) | BAŞLANGIÇ/TAM YAŞLARI DEĞİŞKEN OLSA DA GÖRECELİ OLARAK HOMOJEN OLAN KLİNİK ALT GRUPLARDIR |
| Doku | Semptomlar/bulgular | MELAS | MERRF | NARP | KSS | LEIGH | LHON |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SSS | Regresyon | + | + | + | |||
| Nöbetler | + | + | |||||
| Ataksi | + | + | + | + | |||
| Kortikal körlük | + | ||||||
| Sağırlık | + | + | |||||
| ‣ | + | ||||||
| Hemiparezi | + | ||||||
| Miyoklonus | + | + | |||||
| Hareket bozukluğu | + | + | |||||
| Sinir | Periferik nöropati | + | + | + | + | ||
| Kas | Oftalmopleji | + | |||||
| Güçsüzlük | + | + | + | + | + | ||
| Kas biyopsisinde RRF | + | + | + | ||||
| Pitoz | + | ||||||
| Göz | Pigmenter retinopati | + | + | + | |||
| ‣ | + | + | + | ||||
| ‣ | + | ||||||
| Kalp | İletim bloğu | + | + | ||||
| Kardiyomiyopati | + | + | |||||
| Kan | Anemi | + | + | ||||
| Laktik asidoz | + | + | + | + | |||
| Endokrin | Diyabetes mellitus | + | + | + | |||
| Boy kısalığı | + | + | + | ||||
| Böbrek | Fanconi sendromu | + | + | + |
Kısaltmalar: KSS, KEARNS-SAYRE SENDROMU · LHON, LEBER’İN HEREDİTER OPTİK NÖROPATİSİ · MELAS, MİTOKONDRİYAL MİYOPATİ, ENSEFALOPATİ, LAKTİK ASİDOZ ve İNME BENZERİ ATAKLAR · MERRF, MİYOKLONİK EPİLEPSİ ve RAGGED RED LİF · NARP, NÖROPATİ, ATAKSİ ve RETİNİTİS PİGMENTOZA · RRF, RAGGED RED LİF
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Solunum zinciri | MİTOKONDRİ İÇİNDEKİ OKSİDATİF FOSFORİLASYON, NORMAL HÜCRE FONKSİYONU İÇİN GEREKLİ OLAN ATP’Yİ OLUŞTURMAK İÇİN DÖRT İNTRAMİTOKONDRİYAL ENZİM KOMPLEKSİ (KOMPLEKS I-IV) ve HAREKETLİ İKİ ELEKTRON TAŞIYICISI (KOENZİM Q ve SİTOKROM c) ARACILIĞI İLE GERÇEKLEŞİR; ATP SENTAZ = KOMPLEKS V |
| İdame | OKSİDATİF FOSFORİLASYONUN İDAMESİ, NÜKLEER DNA ve mtDNA GENLERİNİN DÜZENLENMESİNE GEREKSİNİM DUYAR |
| mtDNA yapısı | İNSANDA mtDNA KÜÇÜK (16.6 kb), SİRKÜLER, TAMAMEN DİZİLENMİŞ ÇİFT ZİNCİRLİ BİR MOLEKÜLDÜR ve HEPSİ SOLUNUM ZİNCİRİ KOMPLEKSLERİNİN ALT ÜNİTELERİNİ OLUŞTURAN 13 YAPISAL PROTEİNİ** ve TRANSLASYON İÇİN GEREKLİ OLAN İKİ RİBOZOMAL RNA ve 22 TRANSFER RNA’Yİ (tRNA) KAPSAYAN 37 ADET GENİ KODLAR** |
| nDNA katkısı | NÜKLEER DNA YAKLAŞIK 70 ADET ALT ÜNİTEYİ** SENTEZLEMEK, BU ALT ÜNİTELERİ ŞAPERON PROTEİNLER ARACILIĞI İLE MİTOKONDRİYAYA TAŞIMAK, İÇ MİTOKONDRİ ZARINDAN GEÇİŞLERİNİ SAĞLAMAK ve DOĞRU BİR ŞEKİLDE İŞLENMESİ ve BİRLEŞTİRİLMESİNDEN SORUMLUDUR** |
💡 mtDNA’nın nükleer DNA’dan beş farkı(1) GENETİK KODU nDNA’DAN FARKLIDIR(2) İNTRON İÇERMEDİĞİ İÇİN DAHA YOĞUN VERİ İÇERİR(3) nDNA’DAN DAHA HIZLI SPONTAN MUTASYONA UĞRAR(4) DAHA AZ VERİMLİ TAMİR MEKANİZMALARINA SAHİPTİR(5) MATERNAL KALITIM İLE İLETİLİR
ℹ️ Mitokondriyal oksidatif fosforilasyon hastalıkları(1) mtDNA BOZUKLUKLARI · (2) nDNA BOZUKLUKLARI · (3) NÜKLEER ve MİTOKONDRİYAL GENOM ARASINDAKİ İLETİŞİMİN BOZUKLUKLARInDNA BOZUKLUKLARINA BAĞLI ORTAYA ÇIKAN MİTOKONDRİYAL HASTALIKLAR MENDELİAN KALITIMA UYAR.