| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | karşılaştırma |
| ad-tr | Kas glikojenozları ve egzersiz intoleransı |
| ad-en | Muscle glycogenoses and exercise intolerance |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar |
Bölüm 105 (Priya S. Kishnani ve Yuan-Tsong Chen) (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Hastalık | Enzim / gen | Kalıtım | Ayırt eden |
|---|---|---|---|
| > [!tip] McArdle Hastalığı | KAS FOSFORİLAZ (PYGM), 11q13 | OTOZOMAL RESESİF | “İKİNCİ RÜZGÂR (SECOND WIND)” FENOMENİ; egzersizle kramp + miyoglobinüri; iskemik egzersiz testinde laktat yükselmez ama amonyak aşırı yükselir |
| > [!tip] Tarui Hastalığı | KAS FOSFOFRUKTOKİNAZ (PFKM), 12q13.1 | OTOZOMAL RESESİF | “İKİNCİ RÜZGÂR YOKTUR”; kompanse hemoliz (bilirubin ve retikülosit ↑), hiperürisemi tip V’ten belirgin; karbonhidrattan zengin öğün sonrası egzersiz kötüleşir (“out of wind”); Japon ve Aşkenaz Yahudilerinde sık |
| Kasa özgü fosforilaz kinaz eksikliği | PHKA1 (Xq12, αM alt birimi) | X’E BAĞLI ya da OTOZOMAL RESESİF | KAS KRAMPLARI ve MİYOGLOBİNÜRİ ya da İLERLEYİCİ KAS GÜÇSÜZLÜĞÜ/ATROFİ; PhK aktivitesi kasta azalmış, karaciğer ve kan hücrelerinde NORMAL; HEPATOMEGALİ ya da KARDİYOMEGALİ YOKTUR |
| > [!warning] Kas glikojen sentaz eksikliği | GLİKOJEN SENTAZ I (GYS1), 19q13.3 | OTOZOMAL RESESİF | KASTA GLİKOJEN YOKLUĞU, OKSİDATİF LİFLERDE BASKINLIK ve MİTOKONDRİYAL PROLİFERASYON; glukoz toleransı normal; ‣, kalp hızı anormallikleri ve egzersiz sırasında hipotansiyondan ani ölüm; anne-babalar akrabalık ilişkisi |
| > [!tip] Geç başlangıçlı poliglukozan cisim miyopatisi | GLİKOJENİN-1 (GYG1) | OTOZOMAL RESESİF | YAVAŞ İLERLEYİCİ İSKELET KASI HASTALIĞI; kalça/omuz kavşakları, erişkin başlangıçlı proksimal kas güçsüzlüğü; kas biyopsisinde liflerin %30-40’ında PAS-pozitif poliglukozan cisimler; sinir sistemi tutulumu nadir (GDH IV-EPCH’ye kıyasla) |
| > [!warning] Danon Hastalığı | LAMP2 | X’E BAĞLI DOMİNANT | HİPERTROFİK KARDİYOMİYOPATİ + İSKELET KASI GÜÇSÜZLÜĞÜ + ZİHİNSEL ETKİLENME; 8-15 yaş; periferik pigmenter retinopati, lens değişiklikleri, anormal ERG; erkeklerde prognoz kötü |
| > [!warning] PRKAG2 eksikliği | AMP ile aktive protein kinaz γ₂ (PRKAG2), 7q36 | OTOZOMAL DOMİNANT | HİPERTROFİK KARDİYOMİYOPATİ + WPW SENDROMU + İLERLEYİCİ ATRİYOVENTRİKÜLER BLOK; kalp tutulumu değişken, SVT/AF/sinüs bradikardisi/ani kardiyak ölüm; Pompe hastalığını taklit eder |
💡 ALTI ENZİM BOZUKLUĞU DAHA — TERMİNAL GLİKOLİZ YOLAĞINDAKİ FOSFOGLİSERAT KİNAZ, FOSFOGLİSERAT MUTAZ, LAKTAT DEHİDROGENAZ, FRUKTOZ-1,6-BİSFOSFAT ALDOLAZ A, KAS PİRÜVAT KİNAZ ve β-ENOLAZ — GDH TİP V ve TİP VII’YE BENZEYEN BELİRTİLERE YOL AÇAR. EGZERSİZE YANIT OLARAK KAN LAKTATININ YÜKSELMEMESİ KULLANIŞLI BİR TANISAL TESTTİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
⚠️ KAS GLİKOJENOZLARINI YİNE KAS KRAMPLARI ve MİYOGLOBİNÜRİ İLE SEYREDEN KARNİTİN PALMİTOİLTRANSFERAZ II EKSİKLİĞİ ve ÇOK UZUN ZİNCİRLİ AÇİL-KoA DEHİDROGENAZ EKSİKLİĞİ GİBİ YAĞ METABOLİZMASI BOZUKLUKLARINDAN AYIRT ETMEK İÇİN KULLANILABİLİR. TERMİNAL GLİKOLİZİ ETKİLEYEN BOZUKLUKLARDA KAS GLİKOJEN DÜZEYLERİ NORMAL OLABİLİR; KESİN TANI İÇİN KASTA ENZİM ETKİNLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ GEREKİR. ÖZGÜL BİR TEDAVİ YOKTUR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Prototip | KAS FOSFORİLAZ EKSİKLİĞİ, GLİKOJENİN DÜZ ZİNCİRİNDEKİ GLUKOZİL MOLEKÜLLERİNİN KIRPILMASINI BOZAR; KASTA GLİKOJENOLİZ İLE ATP OLUŞUMUNU SINIRLANDIRIR. KASA ENERJİ EKSİKLİĞİ HASTALIKLARININ PROTOTİPİDİR |
| > [!warning] Geniş yaş aralığı | BELİRTİLER GENELLİKLE GEÇ ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE ya da YAŞAMIN İKİNCİ DEKADINDA GELİŞMEYE BAŞLAR; ancak 74’E VARAN İLERİ YAŞLARDA ORTAYA ÇIKABİLDİĞİ GİBİ, HİPOTONİ, YAYGIN KAS GÜÇSÜZLÜĞÜ ve SOLUNUM KOMPLİKASYONLARI İLE KARAKTERİZE, ÖLÜMCÜL ve ERKEN BAŞLANGIÇLI FORMU BEBEKLİKTE DE BAŞLAYABİLİR |
| > [!tip] İki tetikleyici — TUS | BELİRTİLER İKİ TÜR ETKİNLİK İLE TETİKLENİR: SÜRAT KOŞUSU ya da AĞIR YÜK TAŞIMA GİBİ KISA SÜRELİ, YÜKSEK YOĞUNLUKLU EGZERSİZ ve MERDİVEN ya da DA YOKUŞ ÇIKMA GİBİ YOĞUNLUĞU DAHA AZ, ANCAK UZUN SÜRELİ ETKİNLİKLER |
| > [!tip] “İkinci rüzgâr” | HASTALARIN ÇOĞU, DÜZ YOLDA YÜRÜME GİBİ DÜŞÜK YOĞUNLUKLU EGZERSİZLERİ UZUN SÜRE YAPABİLİRLER. BİRÇOK HASTA, KISA SÜRELİ DİNLENME SONRASI KAS AĞRISI ve YORGUNLUĞUN GEÇMESİ İLE KARAKTERİZE SONRADAN “SECOND WIND” FENOMENİNİ YAŞAR |
| > [!warning] Statin uyarısı | ALTTA YATAN MİYOPATİ NEDENİYLE BU HASTALAR STATİNLERİN TETİKLEYECEĞİ MİYOPATİ ve RABDOMİYOLİZ AÇISINDAN RİSK ALTINDADIRLAR |
| > [!warning] Rabdomiyoliz | HASTALARIN YAKLAŞIK %50’Sİ EGZERSİZLE TETİKLENEN RABDOMİYOLİZE İKİNCİL MİYOGLOBİNÜRİ İLE OLUŞAN BORDO RENKLİ İDRAR TARİF EDER. YOĞUN EGZERSİZ SONRASI AŞIRI MİYOGLOBİNÜRİ, AKUT BÖBREK YETMEZLİĞİNİ BAŞLATABİLİR |
| Laboratuvar | İSTİRAHATTA YÜKSEK, EGZERSİZLE DAHA DA YÜKSELEN SERUM CK DÜZEYLERİ. EGZERSİZ AYNI ZAMANDA YETERSİZ ATP ÜRETİMİ NEDENİYLE KASTAKİ PÜRİN NÜKLEOTİDLERİNİN DÖNÜŞÜMÜNÜN HIZLANMASINA BAĞLANAN KAN AMONYAK, İNOZİN, HİPOKSANTİN ve ÜRİK ASİT YÜKSEKLİKLERİNE DE YOL AÇAR |
| > [!tip] İskemik ‣ | METABOLİK MİYOPATİLERİN TANISI İÇİN HIZLI BİR TANISAL TARAMA SAĞLAR. KANDA AMONYAĞIN AŞIRI YÜKSELMESİ İLE BİRLİKTE LAKTAT YÜKSELİŞİNİN İZLENMEMESİ, KAS GLİKOJENOZUNA İŞARET EDER. Fakat GLİKOJENİN LAKTATA DÖNÜŞÜMÜNDE BİR BOZUKLUK OLDUĞUNU DÜŞÜNDÜRÜR; TİP V’E ÖZGÜL DEĞİLDİR |
| Non-iskemik test | UYGULAMASI KOLAY, MALİYET-ETKİN ve DUYARLILIĞI YÜKSEK OLAN BİR NON-İSKEMİK EGZERSİZ TESTİNİN KAS GLİKOJENOZLARININ TANISALDABİLİĞİ BELİRLENMİŞTİR |
| > [!tip] Tedavi | YORUCU EGZERSİZDEN KAÇINMAK BELİRTİLERİ ÖNLER; EGZERSİZ KAPASİTESİNİ ARTTIRMAK İÇİN DÜZENLİ ve ORTA YOĞUNLUKTA EGZERSİZ ÖNERİLİR. BAZI HASTALARDA EGZERSİZ ÖNCESİ GLUKOZ ya da SUKROZ VERİLMESİ, YA DA GLUKAGON ENJEKSİYONU TOLERANSI BÜYÜK ORANDA ARTTIRMAKTADIR. YÜKSEK PROTEİNLİ DİYET KAS DAYANIKLILIĞINI ARTTIRABİLİR. KREATİNE KLİNİK YANIT DOZ BAĞIMLIDIR; YÜKSEK DOZ KREATİN SUPLEMENTASYONU KAS AĞRISINI ARTIRABİLİR. VİTAMİN B₆ SUPLEMENTASYONU EGZERSİZ İNTOLERANSINI ve KAS KRAMPLARINI AZALTIR. YAŞAM SÜRESİ GENELLİKLE ETKİLENMEZ |
| # | Fark |
|---|---|
| 1 | GENELLİKLE ÇOCUKLUKTA BAŞLAYAN EGZERSİZ İNTOLERANSI TİP V’TEKİNDEN DAHA ŞİDDETLİDİR ve BULANTI, KUSMA ya da DA ŞİDDETLİ KAS AĞRISI İLE İLİŞKİLİ OLABİLİR; yoğun egzersiz şiddetli kas kramplarına ve miyoglobinüriye yol açar |
| > [!tip] 2 | ARTMIŞ SERUM BİLİRUBİN DÜZEYLERİ ve RETİKÜLOSİT SAYISI İLE TESPİT EDİLEBİLEN KOMPANSE HEMOLİZ OLUŞUR |
| > [!tip] 3 | HİPERÜRİSEMİ SIKTIR ve KAS EGZERSİZİ İLE AŞIRI ARTIŞ, GDH TİP V ya da TİP III’TE İZLENENDEN DAHA BELİRGİNDİR |
| 4 | KAS LİFLERİNDE ANORMAL BİR POLİSAKKARİT VARDIR; PAS-POZİTİFTİR, ANCAK DİASTAZLA SİNDİRİME DİRENÇLİDİR |
| > [!warning] 5 | ALINAN GLUKOZ LİPOLİZİ İNHİBE EDİP KASI YAĞ ASİT ve KETON SUBSTRATLARINDAN YOKSUN BIRAKTIĞINDAN, EGZERSİZ ÖNCESİNDE KARBONHİDRATTAN ZENGİN ÖĞÜNLER SONRASI ÖZELLİKLE KÖTÜLEŞİR. BU DURUM TİP V HASTALARININ TERSİDİR |
| > [!tip] 6 | KAN GLUKOZU PARÇALANMADIĞI İÇİN SOLUKLANMA (“SECOND WIND”) FENOMENİ YOKTUR |
⚠️ BİR VARYANT, BEBEKLİKTE HİPOTONİ ve EKSTREMİTE GÜÇSÜZLÜĞÜNE YOL AÇARAK DÖRT YAŞINDAN ÖNCE ÖLÜME GÖTÜREN HIZLI İLERLEYİCİ BİR MİYOPATİYE EVRİLİR. İKİNCİ BİR VARYANT DA BEBEKLİKTE GÖRÜLÜR ve ÖLÜM İLE SONUÇLANAN KONJENİTAL MİYOPATİ ve Artrogripozis YOL AÇAR. ÜÇÜNCÜ VARYANT BEBEKLİKTE HİPOTONİ, HAFİF GELİŞME GERİLİĞİ ve NÖBETLER İLE ORTAYA ÇIKAR. DİĞER BİR BAŞVURU ŞEKLİ, SFEROSİTİK OLMAYAN KALITSAL HEMOLİTİK ANEMİDİR. GLİKOJEN BİRİKİMİ NEDENİYLE MİTRAL KAPAK KALINLAŞMASINA DA NEDEN OLABİLİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
💡 Tarui tedavisi: ÖZGÜN BİR TEDAVİSİ YOKTUR. KETOJENİK DİYETİN İNFANTİL GDH VII’Lİ İKİ HASTADA KLİNİK DÜZELME SAĞLADIĞI BİLDİRİLMİŞTİR. STATİNLER GİBİ İLAÇLARDAN KAÇINILMALIDIR. ANESTEZİ SIRASINDA HİPERTERMİDEN KAÇINMAK İÇİN ÖNLEMLER ALINMALIDIR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).