| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Kanserin moleküler ve hücresel biyolojisi |
| ad-en | Molecular and cellular biology of cancer |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-09-29 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler |
“Kanser, çok sayıda farklı gendeki değişikliklere bağlı oluşan karmaşık bir hastalıktır. Hücrelerin tam olarak malign hale gelebilmesi için bir kısmı germline, çoğunluğu kazanılmış (somatik) çok sayıda mutasyon gereklidir.” (Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler, Bölüm 519 · Kristopher R. Bosse, Stephen P. Hunger · Çeviren: İnci Yaman Bajin)
“Bu mutasyonlar hücre proliferasyonu ve sağ kalımını içeren sinyal iletimi, hücre döngüsünün kontrolü, DNA onarımı, hücre büyümesi ve diferansiyasyonu, hücre yaşlanması ve apoptoz (programlı hücre ölümü) gibi normal hücresel işlemlerde değişimlere yol açar.”
💡 TUS ipucu — iki gen sınıfı“Kanser gelişiminde suçlanan iki temel gen sınıfı vardır: onkogenler ve tümör baskılayıcı genler.”
| Onkogen sınıfı | Nelson’ın tanımı |
|---|---|
| Büyüme faktörleri | “Bu normal hücre yapılarından herhangi birindeki değişiklikler kontrolsüz hücre büyümesine yol açabilir. Bazı onkogenler belli bir reseptöre bağlandığında protein sentezini başlatan büyüme faktörlerini kodlar.” |
| Büyüme faktörü reseptörü | “Diğer bir tip onkogen hücre yüzeyinde yer alan bir protein olan büyüme faktörü reseptörünü kodlar.” — “Büyüme faktörleri büyüme faktörü reseptörüne bağlandığında reseptör açık ya da kapalı konuma getirebilir. Reseptörlerin mutasyonel ya da posttranslasyonel modifikasyonları ya reseptörün daimi olarak açık kalmasına yol açarak kontrolsüz büyüme ile sonuçlanabilir.” |
| Sinyal dönüştürücüler | “hücre yüzeyindeki reseptörden alınan sinyalin hücre çekirdeğine iletilmesinden sorumludur.” |
| Transkripsiyon faktörleri | “DNA’nın spesifik bölgelerine bağlanan ve transkripsiyonu kontrol eden moleküllerdir.” — “MYC ve MYCN mutasyon ya da amplifikasyon sonucu aktive edildiğinde hücre bölünmesinin aşırı uyarımı ile sonuçlanan transkripsiyon faktörlerine örnektir.” |
| Apoptoza müdahale | “Onkogenlerin son sınıfı apoptoza müdahale eder. Kendini yok et sinyaline cevap vermeyen hücreler kontrolsüz proliferasyona yol açabilir.” |
💡 TUS ipucu — üç mekanizma“Protoonkogenlerin aktive edilme üç temel mekanizma ile aktive olurlar: amplifikasyon, mutasyon ya da translokasyon ya da intersitisyel silinme (Tablo 519.1).”
| Mekanizma | Örnek |
|---|---|
| Amplifikasyon | “Transkripsiyonu kontrol eden proteinleri kodlayan MYC ve MYCN amplifikasyonu ile aktive olan protoonkogenlere örnektir.” — “‣ hastalarında MYCN geni 10-300 kat kopyalanır ve bu hastalarda prognozu çok daha kötüdür.” |
| Nokta mutasyonu | “Nokta mutasyonları da protoonkogenleri aktive edebilir. NOTCH1 protoonkogeni, nörokrin kaderini ve diferansiyasyon yollarını belirleyen normal hücre gelişimi sırasında ligand ilişkili aktivasyon ile proteolitik ayrılma sonucu hücre içine girerek hedef gen transkripsiyonunu aktive eden mekana yarışık reseptörü kodlar.” — “NOTCH1, T-hücreli akut lenfoblastik lenfomaların en az %50’sinde mutasyona uğramıştır bunun sonucunda lökomogenezis için önemli olan protein aktive olur.” |
| Translokasyon / interstisyel silinme | “Bazı lösemi ve lefomalarda transkripsiyon faktörü kontrollü sekanslar T-hücre reseptörlerinin ya da immünoglobulin genlerinin önünde yeniden yerleşir, bunun sonucunda genlerin kontrolsüz transkripsiyonu ve lokomogenezi gelişir.” |
💡 TUS ipucu — üç klasik translokasyonNon-Hodgkin Lenfoma:“c-MYC’in immünoglobulin ağır zincir geni (IGH) ya da kappa (IGK) ya da lambda (IGL) hafif zincir genlerinin kontrolünü ele almasını sağlayan transkripsiyonlardır.”Ewing Sarkomu: t(11;22) · Alveoler Rabdomiyosarkom: t(2;13)ya da t(1;13)Philadelphia kromozomu t(9;22):“kronik myeloid lösemi ve akut lenfoblastik loseminin spesifik alt tiplerinde bulunan BCR-ABL1 proteinin oluşmasını sağlayan” — “BCR-ABL1 gen yoluyla aktive olan bir tirozin kinazdır.”
| Mekanizma | Kromozom | Genler | Protein fonksiyonu | Tümör |
|---|---|---|---|---|
| Kromozomal translokasyon | t(9;22) | BCR-ABL1 | “Kimerik tirozin kinaz” | KML, ALL |
| t(1;19) | TCF3 (E2A)-PBX1 | “Kimerik transkripsiyon faktörü” | ALL | |
| t(8;14) | MYC/IGH | “Transkripsiyon faktörü” | Burkitt lenfoma | |
| t(15;17) | PML-RARB | “Kimerik transkripsiyon faktörü” | APML | |
| 11q23 ve diğerleri (50’den fazla füzyon partneri) | KMT2A (MLL) | “Gen ekspresyonunun düzenlenmesi” | “İnfant lösemi, ALL, AML, tedaviye bağlı lösemiler” | |
| t(12;21) | ETV6-RUNX1 | “Kimerik protein” | ALL | |
| t(2;13) veya t(1;13) | PAX3 veya 7-FOXO1 | “Transkripsiyon faktörü” | Rabdomyosarkom | |
| t(11;22) | EWS-FLI1 | “Transkripsiyon faktörü” | Ewing sarkomu | |
| Gen amplifikasyonu | 2p | MYCN | “Transkripsiyon faktörü” | Nöroblastom |
| 7p | EGFR | “Büyüme faktörü reseptörü, tirozin kinaz” | “‣, akciğer kanseri” | |
| Nokta mutasyonu | 1p veya 12p AML | NRAS veya KRAS | “Guanozin trifosfataz” | “ALL, JMML, rabdomyosarkom, nöroblastom” |
| 10q | RET | “Tirozin kinaz” | MEN2 | |
| 2p | ALK | “Tirozin kinaz” | Nöroblastom | |
| 9q | NOTCH1 | “Transmembran reseptörü” | ALL |
(ALL, Akut Lenfoblastik Lösemi; AML, akut miyeloid lösemi; APML, akut promyelositik lösemi; KML, kronik miyelojenik lösemi; JMML, genç miyelomonositik lösemi; MEN2, çoklu endokrin neoplazi tip 2)
💡 TUS ipucu — Knudson’un iki vuruş hipotezi“Tümör-baskılayıcı genler hücre büyümesi ve apoptozisin diferansiyelidirler. Malign fenotip oluşabilmesi için tümör-baskılayıcı genin her iki allelinin de inaktive olması gereklidir; işte bunun için kanser gelişim modelinin temelinde göz tümörü retinoblastomanın”iki vuruş” hipotezi vardır.”“Knudson, sporadik Retinoblastom vakalarında genin her iki kopyasını da inaktive etmek için somatik mutasyonlar gerekirken, familyal vakalarda çocuklarda inaktive allelin bir tanesini bile anne-babadan birinden alınmasının yeterli olduğunu belirtmiştir. Bu hipotez 15 yıl sonra RB tümör-baskılayıcı geninin keşfi ile kanıtlanmıştır.”