| Özellik |
Değer |
| tags |
kavram |
| ad-tr |
Demir metabolizması ve hepsidin |
| ad-en |
Iron metabolism and hepcidin |
| gen |
HAMP (hepsidin), SLC40A1 (ferroportin) |
| tus-onceligi |
yüksek |
| guncelleme |
2026-10-03 |
| kaynaklar |
Nelson - Bölüm 20 Kan |
Demir Metabolizması ve Hepsidin
Hepsidin, demirin bağırsaktan emilmesini ve dokuda dağılımını kontrol eden merkezi düzenleyici peptit hormondur (Nelson - Bölüm 20 Kan).
Hepsidinin temel rolü (Şekil 478.1)
Hepatositler tarafından üretilen hepsidin, ferroportinin hücre içine alınmasını ve lizozomal degradasyonu düzenleyerek demir “vericisi” hücrelerden (hepatositler, makrofajlar ve duodenal enterositler) dolaşımdaki transferrine demir taşınmasını azaltır (Nelson - Bölüm 20 Kan).
| Hücre |
Demiri nereden alır |
Ferroportinin rolü |
| Makrofaj |
Yaşlanmış eritrositlerden (hem → lizozom → Fe) |
Fe’yi dolaşıma verir |
| Enterosit |
Barsak lümeninden |
Fe’yi dolaşıma (transferrine bağlı Fe) verir |
| Hepatosit |
Diferrik transferrin, NTBI, Hb-haptoglobin, Hb-hemopeksin |
Fe’yi dolaşıma verir |
Hepatositler, demiri çeşitli şekillerde hücre içine alabilirler; enterositler demiri daha çok barsak lümeninden alır ve makrofajlar, yaşlanmış eritrositlerden kaynaklanan artmış demir birikimi nedeniyle farklılaşırlar.
Hepsidin transkripsiyonunun düzenleyicileri
| Etki |
Uyaran |
| ⊖ Azaltan |
Demir eksikliği, inefektif eritropoez, hipoksi/anemi |
| ⊕ Artıran |
Demir depoları, enflamasyon |
Hepsidin–ferroportin ekseni: iki uç
| Durum |
Hepsidin |
Ferroportin |
Sonuç |
| Kronik Hastalık Anemisi |
↑↑ (enflamasyon/IL-6) |
↓↓ (yıkılır) |
Serum Fe ↓, ferritin ↑, makrofajda Fe birikir, işlevsel demir eksikliği |
| Demir Eksikliği Anemisi |
↓↓ |
↑ |
Emilim ve mobilizasyon artar; ferritin ↓ |
| Hemokromatoz |
↓ (uygunsuz düşük) |
↑ |
Aşırı emilim → demir yüklenmesi |
| İnefektif eritropoez (‣) |
↓ |
↑ |
Transfüzyondan bağımsız demir yüklenmesi |
💡 TUS ipucu
“Hepsidin = demir kapısını kapatan hormon.” Enflamasyonda artar (demiri hücre içinde hapseder → mikroorganizmadan demiri saklar, “nutrisyonel immünite”), demir eksikliğinde ve hipoksi/anemide azalır.
Demir taşıyıcıları ve depoları
| Molekül |
Rol |
| Transferrin |
Dolaşımda demir taşıyan protein; demir eksikliğinde artar |
| Ferritin |
Depo proteini; enflamasyonda akut faz reaktanı olarak artar |
| Hemosiderin |
Kemik iliği makrofaj depo formu |
| Çözünür transferrin reseptörü (sTfR) |
DEA’da yüksek, KHA’da normal → ayırımda değerli |
| Ferroportin (SLC40A1) |
Tek bilinen hücre dışına demir atıcı; hepsidinin hedefi |
Bağlantılar