| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Bipolar ve ilişkili bozukluklar (bipolar I, bipolar II, siklotimi) |
| ad-en | Bipolar and related disorders |
| omim | 125480 |
| gen | Poligenik |
| lokus | - |
| kalitim | Kalıtsal değil; güçlü ailesel yatkınlık |
| insidans | Depresif ergenlerin %20’si bipolar bozukluk geliştirir |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-09-27 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar |
“Bipolar ve ilişkili bozukluklar arasında bipolar I, bipolar II, siklotimik ve diğer belirtilmiş/belirtilmemiş bipolar ve ilişkili bozukluklar ile birlikte başka bir tıbbi durumun neden olduğu bipolar ve ilişkili bozukluk yer alır.” (Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar, Bölüm 39.2)
💡 TUS ipucu — Şekil 39.1’in ilk sorusu“Mani veya hipomani belirtileri var mı (anormal artmış duygudurum)?”EVET → *Mani kriterleri karşılanıyor mu (1 haftadan daha uzun süre grandiyozite, dürtüsellik, aşırı hedefe yönelik aktivite ve azalmış uyku ihtiyacı ile ilişkili anormal artmış duygudurum)?*Evet → bipolar I bozukluk · Hayır → bipolar II bozukluk, madde ilişkili duygudurum bozukluğu, siklotimiHAYIR → majör depresif bozukluk kolu (bkz. Majör Depresif Bozukluk ve Duygudurum Bozuklukları Karşılaştırması)
“Manik atak, en az bir hafta, hemen her gün, günün çoğunda olan (veya hastaneye yatış gerekirse herhangi bir süre ile); anormal ve sürekli olarak yükselen, taşkın veya sinirli ruh hali ve anormal ve sürekli olarak artan hedefe yönelik aktivite veya enerji ile karakterizedir.”“Atak; özsaygı, konuşma, dikkat, düşünce, etkinlik, dürtüsellik ve uyku bozukluklarını da dahil olmak üzere karakteristik bilişsel ve davranışsal belirtilerle ilişkilidir (Tablo 39.5).”
A.”En az bir hafta süreyle ve günün çoğunda, neredeyse her gün (veya hastaneye yatış gerekirse herhangi bir süre); anormal ve sürekli olarak yükselen, taşkın veya sinirli bir ruh hali ve anormal ve sürekli olarak artan hedefe yönelik aktivite veya enerji.”B.”Duygudurum bozukluğu ve artan enerji veya aktivite döneminde, aşağıdaki belirtilerden üçü (veya daha fazlası) (ruh hali sadece sinirli ise dördü) önemli derecede bulunur ve olağan davranıştan fark edilebilir bir değişikliği yansıtır:“
| No | Belirti |
|---|---|
| 1 | “Şişirilmiş benlik saygısı veya grandiyozite (gerçekçi olmayan üstünlük duygusu)” |
| 2 | “Uyku ihtiyacının azalması (örn. sadece üç saatlik uykudan sonra dinlenmiş hissetmek)” |
| 3 | “Normalden daha konuşkan olma veya konuşmaya devam etme baskısı” |
| 4 | “Fikir uçuşması veya düşüncelerin yarıştığı öznel deneyimi” |
| 5 | “Bildirilen veya gözlemlenen dikkat dağınıklığı (yani önemsiz veya alakasız dış uyaranlara çok kolay dikkat vermesi)” |
| 6 | “Hedefe yönelik faaliyetlerde (sosyal, işte veya okulda veya cinsel olarak) veya psikomotor ajitasyonda (yani amaçsız hedefe yönelik olmayan faaliyetler) artış” |
| 7 | “Acı verici sonuçlar için yüksek potansiyele sahip faaliyetlere aşırı katılım (örn. sınırsız satın alma çılgınlıkları, cinsel kararsızlıklar veya aptalca iş yatırımları)” |
C.”Duygudurum bozukluğu, sosyal veya mesleki işlevsellikte belirgin bir bozulmaya neden olacak veya kendisine veya başkalarına zarar vermemek için hastaneye yatmayı gerektirecek kadar şiddetlidir veya psikotik özellikleri vardır.”D.”Atak bir maddenin (örn. madde kullanımı, ilaç, diğer tedavi) fizyolojik etkilerine veya başka bir tıbbi duruma atfedilemez.”
⚠️ Antidepresanla tetiklenen mani“Antidepresan tedavisi sırasında ortaya çıkan ancak bu tedavinin fizyolojik etkisinin ötesinde tamamen sendromlik bir seviyede devam eden tam bir manik atak (örn. ilaç, elektrokonvülsif tedavi), bir manik atak için yeterli delildir ve bu nedenle bipolar I tanısı için yeterli kanıttır.”“A-D kriterleri manik bir atağı teşkil eder. Bipolar I bozukluk tanısı için ömür boyu en az bir manik dönem gereklidir.”
(Kaynak: Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar, Tablo 39.5; DSM-5, s.124)
| Bozukluk | Tanım |
|---|---|
| Bipolar I bozukluk | “Bipolar I bozukluk tanısı koymak için en az bir manik atak için kriterler karşılanmalıdır ve atak psikotik bir bozuklukla daha iyi açıklanmamalıdır.” · “Manik dönemden önce ya da manik dönemi takiben hipomanik veya majör depresif dönemler izlenebilir.” · “depresif bozukluklarla aynı şekilde hafif, orta veya şiddetli olarak derecelendirilir” |
| Bipolar II bozukluk | “Bipolar II bozukluğu tanısı koymak için en az bir hipomanik atak ve en az bir majör depresif atak için kriterler karşılanmalıdır.” · “Bipolar II bozuklukta asla manik bir bozukluk olmamalı, aksi takdirde psikotik bir bozukluk daha iyi açıklanmamalı veya depresyon belirtileri veya depresyon ve hipomani arasındaki dalgalanmayı … klinik olarak önemli sıkıntılara veya fonksiyonel bozukluklara neden olmalıdır.” |
| Hipomanik atak | “manik ataklara benzer ancak daha kısa (en az dört gün) ve daha az şiddetlidir (işleyişte daha az bozulmaya neden olur, psikozla ilişkili değildir veya hastaneye yatmayı gerektirmez)” (Tablo 39.6) |
| Siklotimik bozukluk | “hipomanik atak veya majör depresif atak için kriterleri karşılamayan, hipomanik ve depresif belirtileri olan çok sayıda dönemin olduğu en az 1 yıllık (çocuklarda ve ergenlerde) bir süre ile karakterizedir” |
| Belirtilmiş/belirtilmemiş (subsendromal) bipolar bozukluk | “bipolar ve ilişkili bozukluğun karakteristik belirtilerinin bulunduğu ve sıkıntı veya fonksiyonel bozukluğa neden olan sunumları gösterir, ancak bu tanı sınıfındaki herhangi bir bozukluk için tam kriterleri karşılamamaktadır” |
⚠️ “Geniş fenotip” tartışması“Bu tanı (eski adıyla ‘bipolar bozukluk, aksi belirtilmedikçe’) geçmişte tam kategorilerine tam olarak uymayan, şiddetli ve kronik ruh hali ve davranış bozukluğu olan çocuklara sıklıkla uygulanmış olsa da, bu uygulamanın geçerliliği için ampirik destek seyrek olmuştur.”
| Durum | Ayırt eden özellik |
|---|---|
| Yıkıcı Duygudurum Düzensizliği Bozukluğu | “Bir kişi manik veya hipomanik bir atak geçirdiyse, yıkıcı duygudurum düzensizliği bozukluğu tanısı konulmamalıdır.” — kronik sinirlilik ↔︎ epizodik mani |
| Majör Depresif Bozukluk | “Hiç manik bir atak ya da hipomanik bir atak olmamıştır” (Ölçüt E) |
| ‣ | Dikkat dağınıklığı ve hiperaktivite kronik, epizodik değil; grandiyozite ve uyku ihtiyacında azalma yok |
| Madde ilişkili duygudurum bozukluğu | “Madde kullanımı var mı?” — Şekil 39.1’in sağ kolu |
| Çocukluk Psikozları | “atak psikotik bir bozuklukla daha iyi açıklanmamalıdır” |
| Karşı gelme bozukluğu / aralıklı patlayıcı bozukluk | “Yıkıcı duygudurum bozukluğunun belirtileri DSM-5’e göre bipolar bozukluk, karşı gelme bozukluğu ve aralıklı taşkınlık rahatsızlığı belirtileriyle kısmen çakışır.” |
| Antidepresanla tetiklenen mani | “tedavinin fizyolojik etkisinin ötesinde tamamen sendromik bir seviyede devam eden” mani → bipolar I sayılır |
“Depresif ergenlerin %20’si bipolar bozukluk geliştirir ve bu risk, bipolar bozukluk için aile öyküsü, psikotik depresyonu olanlar, farmakolojik olarak tetiklenmiş manisi olanlar için daha yüksektir.” → Majör Depresif Bozukluk