| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Arboviral Enfeksiyonlar |
| ad-en | Arboviral infections |
| gen | — |
| kalitim | — |
| insidans | — |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-14 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları |
Eklembacaklılarla taşınan viral enfeksiyonlar (ARBOVİRUSLAR), klinik olarak ÇOĞU ZAMAN NÖROLOJİK ENFEKSİYONU, İNFLUENZA BENZERİ HASTALIKLAR veya AKUT VİRAL DERİ DÖKÜNTÜLERİ İLE KENDİNİ BELLİ EDEN; SİVRİSİNEK veya KENE TAŞIMAN PATOJENLERİ İÇEREN BİRKAÇ TAKSONDAN OLUŞAN BİR GRUPTUR (Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları, Bölüm 294).
ℹ️ İklim ve döngüIlıman ülkelerde arboviruslar DAHA SICAK HAVALARDA BULAŞIRLAR, fakat TROPİKAL ve SUBTROPİKAL ÜLKELERDE ARBOVİRUS YIL BOYUNCA bulaşabilir.
Bulaş ya KENTSEL DÖNGÜ İLE (İNSANDAN SİVRİSİNEĞE, SİVRİSİNEKTEN İNSANA) ya da DAHA ÖNCE DİĞER OMURGALI TÜRLERDEN SONRA DA İNSANLARDAN BESLENEN ARTROPODLAR İLE olabilir.
| Virus | Hastalık |
|---|---|
| WNE | Batı Nil ensefaliti → Batı Nil Ensefaliti |
| StLE | St. Louis ensefaliti |
| POW | Powassan ensefaliti |
| California ensefaliti grubu | Batı at ensefaliti (WEE), doğu at ensefaliti (EEE), Colorado kene ateşi |
Ayrıntılı karşılaştırma → Arboviral Ensefalitlerin Karşılaştırması.
| Bölge | Hastalıklar |
|---|---|
| Tüm subtropikal ve tropikal ülkeler | DENGUE (DENV) → ‣; Bölüm 295 |
| Kuzey, güney ve güneydoğu Asya | JAPON ENSEFALİTİ (JE) → Japon Ensefaliti |
| Avrupa ve kuzey ve güney Asya | KENE KAYNAKLI ENSEFALİT (TBE) → Kene Kaynaklı Ensefalit |
| Afrika zoonotik sirkülasyonlar ve Güney Amerika | ‣ (YF; Bölüm 296) |
| Güney ve Orta Amerika | VENEZUELA AT ENSEFALİTİ (VEE) |
| Aile | Cins | Üyeler |
|---|---|---|
| Togaviridae | ALFAVİRUSLAR | CHIK, EEE, VEE, WEE |
| Flaviviridae | FLAVİVİRUSLAR | DENV, JE, POW, STLE, TBE, WNE, YF, ZIKV |
| Bunyaviridae | — | California kompleksi (California ensefaliti) |
| Reoviridae | — | Colorado kene ateşi virusu |
| Grup | Yapı |
|---|---|
| Alfaviruslar | 69 nm, ZARFLI, POZİTİF POLARİTELİ RNA VİRUSLARIDIR |
| Alfavirus yayılımı | Bu gruptaki virusların DENİZ KÖKENLİ OLDUĞU (özellikle güney okyanusu) ve HEM ESKİ HEM DE YENİ DÜNYAYA YAYILDIĞI ÖNE SÜRÜLÜR |
| VEE varyantları | VEE doğada ALTI ALT TİP OLARAK DOLAŞMAKTADIR; TİP I ve III VİRUSLARIN BİRDEN ÇOK ANTİJENİK VARYANTI VARDIR |
| VEE epidemileri | IAB ve IC türleri HAYVANLARDA ve İNSANLARDA EPİDEMİLERE SEBEP OLMUŞTUR |
| Flaviviruslar | Ortak bir özelliği, 40-50 nm arasında ZARFLI, POZİTİF POLARİTELİ RNA VİRUSLARIDIR |
| Flavivirus vektörleri | SİVRİSİNEK (WNE, STLE, JE, YF, DENV, ZIKV) ve KENE (POW, TBE) tarafından taşınır |
| Flavivirus yayılımı | KÜRESEL OLARAK YAYILMIŞ ve BİRÇOK ÖNEMLİ VİRAL İNSAN HASTALIĞINDAN SORUMLU AJANLARDIR |
| California altgrubu | BUNYAVIRUS GRUPLARININ 16’DA BİRİ, ÜÇ SEGMENTLİ, NEGATİF POLARİTELİ GENOMA SAHİP 75-115 nm ARASINDA ZARFLI VİRUSLARDIR |
| Reoviruslar | 60-80 nm ARASINDA ÇİFT ZİNCİRLİ RNA VİRUSLARIDIR |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| İki yol | Arboviral enfeksiyonlar için (ayrı olarak tanımlanmamış) ETİYOLOJİK TANI, ya AKUT DÖNEMDE ALINAN SERUM ÖRNEĞİNİN VİRUS, VİRAL ANTİJEN veya VİRAL RNA’YI SAPTAMAK İÇİN TEST EDİLMESİ ya da SSS DOKUSUNDA veya BOS’TA VİRUSUN ELDE EDİLMESİ İLE KONUR |
| Deri döküntüsü | İnfluenza benzeri hastalıkta VİRAL DERİ DÖKÜNTÜSÜ de kullanılabilir |
| Seroloji | Daha yaygın olarak SEROLOJİK OLARAK KONUR; HASTALIK BAŞLANGICINDAN 5 GÜN veya DAHA UZUN SÜRE SONRA ALINAN SERUM ÖRNEĞİ, VİRUSA ÖZGÜN İMMÜNGLOBULİN (Ig) M ANTİKORLARININ VARLIĞI AÇISINDAN ELISA IgM YAKALAMA TESTİ, İNDİREKT İMMÜNFLORESAN TESTİ veya PRESİPİTİN TESTİ KULLANILARAK TEST EDİLİR |
| Dört kat artış | Alternatif olarak, AKUT veya İYİLEŞME DÖNEMİNDEKİ SERUMLAR ELISA, HEMAGLUTİNASYON İNHİBİSYONU veya NÖTRALİZAN ANTİKOR TİTRELERİNDE DÖRT KAT veya DAHA FAZLA ARTIŞ AÇISINDAN TEST EDİLEBİLİR |
| Ticari testler | Ticari ‣ kitleri DENV, CHIK, JE, TBE, WN, YF veya ZIKV viral enfeksiyonları için PAZARLANMAKTADIR |
| BOS | Serum ve BOS, JE veya WN viruslarına özgün IgM için TEST EDİLMELİDİR |
| IgM tuzağı | IgM geçirilmiş enfeksiyonu yansıtabilir; çünkü ENFEKSİYONUN SONRA 12 AYA KADAR KALABİLİR |
| Zika özel durumu | ZİKA VİRUS DAHİL, ŞÜPHELİ BİR FLAVİVİRUS ENFEKSİYONU İÇİN NÖTRALİZAN ANTİKORLARIN ÖZGÜLÜĞÜ NEDENİ İLE SEROLOJİK TEST KULLANILARAK ENFEKSİYONU GÖSTERMEK MÜMKÜN OLABİLİR |
| PRNT | Bunların en yaygın olanı PLAK VEYA FOKUS-REDÜKSİYON NÖTRALİZASYON TESTİDİR |
| Referans lab | Referans laboratuvarları TÜM PATOJENİK FLAVİVİRUSLAR İÇİN TEST SAĞLAR |
| Doku | Tanı aynı zamanda BEYİN BİYOPSİSİ veya OTOPSİ İLE ELDE EDİLEN DOKUDAN ve KANDAN HÜCRE KÜLTÜRLERİNDE VİRUSUN ELDE EDİLMESİ, VİRAL RNA’NIN BELİRLENMESİ veya VİRAL PROTEİNLERİN TESPİT EDİLMESİ İLE KONABİLİR |
| Aşı | İçerik |
|---|---|
| Mevcut olanlar | JAPON ENSEFALİTİ ve KENE KAYNAKLI ENSEFALİT İÇİN BİRKAÇ AŞI ENDEMİK ve ENDEMİK OLMAYAN ÜLKELERDE LİSANS ALMIŞTIR |
| VEE | Laboratuvar çalışanlarını korumak için DENEYSEL BİR VEE AŞISI BULUNMAKTADIR |
| JE aşısı kimde | Beklenen mevsimsel bulaş döneminde ASYA’NIN KIRSAL BÖLGELERİNDE OLMAYI PLANLAYAN TURİSTLERE JE AŞISI YAPILMALIDIR |
| TBE aşısı kimde | Avrupa ve Doğu Asya’nın kırsal bölgelerine SEYAHAT ETMEYİ, KAMP YAPMAYI veya PİKNİK YAPMAYI PLANLAYANLAR YERLİ SAĞLIK YETKİLİLERİNE TBE’YE KARŞI AŞILANMA GEREKLİLİĞİ AÇISINDAN BAŞVURMALIDIR |
| Geri çekilen JE aşısı | Japonya’da GENÇ FARELERE İNTRASEREBRAL ENJEKSİYON İLE ÜRETİLMİŞ İNAKTİVE ve DÜNYA ÇAPINDA ULAŞILABİLİR OLAN BİR AŞI, YÜKSEK YAN ETKİ İNSİDANSI NEDENİ İLE PİYASADAN ÇEKİLMİŞTİR |
| Ixiaro | 2008-2009 yıllarında Avrupa, Avustralya ve Amerika Birleşik Devletleri’nde DOKU KÜLTÜRÜ TEMELLİ JE AŞISI (IXIARO) LİSANS ALMIŞTIR; ÇOCUKLAR ve ERİŞKİNLERDE KULLANILMAK ÜZERE LİSANS ALMIŞTIR |
| Ixiaro şeması | İNTRAMUSKÜLER OLARAK 28 GÜN ARA İLE HER BİRİ 0.5 ml, İKİ DOZ ŞEKLİNDE UYGULANIR |
| Zamanlama | Hastanın JE endemik bölgeye beklenen varış tarihinden EN AZ 1 HAFTA ÖNCE SON DOZUN TAMAMLANMIŞ OLMASI GEREKİR |
| İçerik | Aşının içerisinde ALÜMİNYUM SÜLFAT ve PROTAMİN SÜLFAT BULUNUR ve SADECE HAFİF YAN ETKİLER GÖRÜLMÜŞTÜR |
| Çin’de | Çin’de çocuklar için geliştirilmiş oldukça ETKİLİ CANLI-ATENÜE, TEK DOZ JE AŞISI LİSANS ALMIŞTIR ve ASYA ÜLKELERİNDE PAZARLANMAKTADIR |
| Eş zamanlı | Bu aşı CANLI-ATENÜE ‣ AŞISI İLE EŞ ZAMANLI UYGULANABİLİR ve AŞILARDAN HERHANGİ BİRİNE İMMÜN CEVABI DEĞİŞTİRMEZ |
| Dang çapraz | İnsanlarda, GEÇİRİLMİŞ DANG VİRUS ENFEKSİYONU KLİNİK JE’DEN KISMİ KORUNMA SAĞLAR |
| TBE aşıları (ABD) | ABD’de lisans almış veya kullanılabilir TBE aşısı BULUNMAMAKTADIR |
| TBE aşıları (Avrupa) | Avrupa’da erişkin ve çocuk formülasyonlarında İKİ TANE HÜCRE KÜLTÜRLERİNDEN ELDE EDİLMİŞ İNAKTİF TBE AŞISI VARDIR: FSME-IMMUN (Baxter, Avusturya) ve ENCEPUR (Novartis, Almanya) |
| Rusya | Rusya’da başka iki inaktif TBE aşısı bulunur: TBE-MOSCOW (Chumakow Enstitüsü, Rusya) ve ENCEVIR (Microgen, Rusya) |
| Çapraz koruma | İmmünojenisite çalışmaları Avrupa’ya ve Rusya’ya ait aşıların ÜÇ TBE ALT TÜRÜNÜN HEPSİNE KARŞI ÇAPRAZ KORUMA SAĞLAMASI GEREKTİĞİNİ ÖNE SÜRER |
| Şema | FSME-IMMUN ve ENCEPUR’un her ikisi için de İLK AŞILAMA SERİLERİ ÜÇ DOZDAN OLUŞUR; dozlar arasında ÜLKEYE ve AŞIYA GÖRE DEĞİŞKENLİK GÖSTERMEKTEDİR |
| Süre | Rutin birincil aşılama serisinin tamamlanması için 6 AY veya DAHA UZUN BİR SÜRE GEREKTİĞİ İÇİN, TBE-ENDEMİK BÖLGEYE SEYAHAT EDENLERİN ÇOĞU KENE ISIRIKLARINI ENGELLEMEYİ AŞILANMAKTAN DAHA PRATİK BULUR |
💡 Sivrisinek ve kene ısırıklarından korunmaBu bölümde ele alınan TÜM VİRAL HASTALIKLAR için, özellikle ENDEMİK BÖLGELERDE BULUNANLAR SİVRİSİNEK ve KENE MARUZİYETİNİ AZALTMAK İÇİN KİŞİSEL ÖNLEMLER ALMALIDIR.
Bu önlemler AKŞAMLARI AÇIK HAVA MARUZİYETİNDEN KAÇINMA, BÖCEKSAVAR KULLANIMI, VÜCUDU GİYSİLERLE ÖRTME ve CİBİNLİK veya SERA KULLANMAYI İÇERİR.
PİRİNÇ ÇİFTÇİLERİ TARAFINDAN YAYGIN OLARAK KULLANILAN TİCARİ PESTİSİTLER, VEKTÖR SİVRİSİNEK ve KENELERİN NÜFUSUNU AZALTMAKTA KULLANIŞLI OLABİLİR.
FENTİON, FENİTROTİON ve FENOTAT ETKİN BÖCEK ve LARVA ÖLDÜRÜCÜLERDİR; böcek ilaçları TAŞINABİLİR SPREY, HELİKOPTER veya HAFİF UÇAKLARLA UYGULANABİLİR.
💡 TUS ipucu — Arboviruslar
- ARBOVİRUS = ARtropod-BOrne VİRUS; EKLEMBACAKLILARLA (sivrisinek, kene) TAŞINIR.
- DÖRT AİLE: TOGAVIRIDAE (alfaviruslar — CHIK, EEE, VEE, WEE) · FLAVIVIRIDAE (DENV, JE, POW, STLE, TBE, WNE, YF, ZIKV) · BUNYAVIRIDAE (California kompleksi) · REOVIRIDAE (Colorado kene ateşi).
- Flaviviruslar 40-50 nm, ZARFLI, POZİTİF POLARİTELİ RNA; alfaviruslar 69 nm, aynı tip genom.
- KENE İLE TAŞINAN FLAVİVİRUSLAR: POW ve TBE.Diğer flaviviruslar SİVRİSİNEKLE.
- BUNYAVIRUS: ÜÇ SEGMENTLİ NEGATİF POLARİTELİ genom.REOVIRUS: ÇİFT ZİNCİRLİ RNA.
- TANIDA İLK BASAMAK SEROLOJİDİR (IgM, hastalığın ≥5. gününden sonra).
- IgM 12 AYA KADAR POZİTİF KALABİLİR → akut enfeksiyonu kanıtlamaz.
- FLAVİVİRUSLAR ARASINDA ÇAPRAZ REAKSİYON NEDENİYLE ZİKA TANISINDA PRNT (plak redüksiyon nötralizasyon testi) GEREKİR.
- AŞISI OLAN ARBOVİRUSLAR: JAPON ENSEFALİTİ, KENE KAYNAKLI ENSEFALİT, SARIHUMMA, DENGUE (Dengvaxia).
- GEÇİRİLMİŞ DANG ENFEKSİYONU, KLİNİK JAPON ENSEFALİTİNE KARŞI KISMİ KORUMA SAĞLAR.
- JE aşısı (Ixiaro) ENDEMİK BÖLGEYE VARIŞTAN EN AZ 1 HAFTA ÖNCE tamamlanmalıdır.
- TBE aşı serisi 6 AY+ sürdüğü için seyahat edenlerin çoğu KENE ISIRIĞINDAN KORUNMAYI tercih eder.