Eşanlamlılar: Akut Hepatik Porfiri, ALADP, ALA Dehidrataz Porfiri

Kategori: Metabolizma · Tür: hastalık

Özet

Hem sentez yolağındaki enzim eksikliğine bağlıdır: Akut İntermitan Porfiri (AİP) en sık olup, kalıtsal koproporfiri ve variegate porfiri otozomal dominant, ALA dehidrataz porfiri otozomal resesiftir. İlaç, alkol, açlık, enfeksiyon ve hormon gibi tetikleyicilerle nörotoksik ALA ve PBG birikir; heterozigotların yalnızca %10-20’si semptomatik olur. Saatler-günler süren şiddetli, yaygın kolik tarzı karın ağrısı (semptomatiklerin %85-90’ı), bulantı, kusma ve Kabızlık başlıca bulgudur; ateş ve peritoneal irritasyon bulgusu yoktur, abdominal distansiyon ve psödo-obstrüksiyon görülebilir. Ekstremite, sırt ve göğüs ağrısı, irritabilite, İnsomni, ajitasyon, idrar retansiyonu ve bekleyen idrarda koyulaşan kırmızı-bordo idrar eşlik eder. Taşikardi ve Çocukluk Çağı Hipertansiyonu (%80), hiponatremi, transaminaz yüksekliği, duyu kaybı, proksimal flask parezi (Guillain-Barré benzeri, bulber paralizi), konvülziyon, konfüzyon, koma ve PRES görülebilir. Atakta ışıktan korunarak alınan spot idrarda PBG yüksekliği (normal <1,5 mmol/mol kreatinin) tanı koydurur; tip ayrımı plazma/dışkı porfirinleri ve genetik panelle yapılır. Tedavi tetikleyici ilaçların kesilmesi, yüksek karbonhidrat, IV hemin ve givosirandır. Apandisit, Guillain-Barré, Kronik Pankreatit, kurşun zehirlenmesi, tirozinemi tip 1 ve idrar yolu enfeksiyonu ayırıcı tanıdadır.

Bölümlerdeki özetler

• Hem sentez yolağı enzim eksikliği (AİP en sık; HKP, VP otozomal dominant, ALADP otozomal resesif); tetikleyicilerle (ilaç, alkol, açlık, enfeksiyon, hormon) ALA ve PBG birikir, nörotoksik. Heterozigotların yalnızca %10-20’si semptomatik olur. Tedavi: tetikleyici ilaçları kesme, yüksek karbonhidrat, IV hemin, givosiran. (Metabolizma › Akut Porfiriler Ve Tanımlama; s.2675, s.2676, s.2677)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Porfiriler: porfirin ve öncüllerinin birikmesiyle seyreden kalıtsal/edinsel hastalıklar; kutanöz (PKT, KEP, EPP, XLP) ve akut porfiriler (AİP, HKP, VP, ALADP) olarak ayrılır (s.2675)
• Akut porfiriler öncüllerin nörotoksisitesiyle ciddi GİS, psikiyatrik, nörolojik ve kardiyovasküler bulgular yapar; klinik olarak dört tip birbirinden ayrılamaz (s.2675–2676)
• ALADP otozomal resesif ve çok nadir, diğerleri otozomal dominant; en sık tip AİP (s.2676)

Epidemiyoloji

• Patojenik varyantı heterozigot taşıyanların çoğu asemptomatik kalır, yalnızca %10-20’si akut atak geçirir (s.2676)
• Ataklar sıklıkla 2.-5. dekatta ve kadınlarda; pediatrik vakaların çoğu erkektir (s.2676)

Etiyoloji ve patogenez

• Hem sentezi 8 basamaklı; ilk ve son 3 reaksiyon mitokondride, diğerleri sitozolde; ALA sentaz hız kısıtlayıcıdır ve hem ile inhibe olur (s.2676)
• Tetikleyiciler: sitokrom P450’yi aktive eden ilaçlar, alkol, uzamış açlık, yetersiz kalori, enfeksiyon (çocuklarda en sık), hormonal nedenler; karaciğerde hem yolağı aktive olur, enzim blokajı nedeniyle ALA ve PBG birikir (s.2676)
• ALA nörotoksiktir ve GABA’ya benzerliği nedeniyle GABA reseptörlerini etkileyebilir; tirozinemi tip 1 (süksinil aseton) ve kurşun zehirlenmesi ALA dehidrataz inhibisyonuyla ALA artırır, PBG artmaz, asıl nörotoksik madde ALA düşünülür (s.2676)

Klinik bulgular ve seyir