Özellik	Değer
tags	sendrom
ad-tr	Ürtiker (kurdeşen) ve anjiyoödem
ad-en	Urticaria and angioedema
omim	-
gen	NLRP3, MVK, TNFRSF1A, PLCG2 (otoenflamatuar formlar)
lokus	-
kalitim	Edinsel; otoenflamatuar formlar OD/OR
insidans	Bireylerin %20’sini yaşamlarının bir noktasında etkiler (Nelson, Bölüm 173)
tus-onceligi	yüksek
guncelleme	2026-09-27
kaynaklar	Nelson - Bölüm 14 Alerjik Hastalıklar

Ürtiker ve Anjiyoödem

“Ürtiker ve anjiyoödem, bireylerin %20’sini yaşamlarının bir noktasında etkiler. <6 hafta süren ürtiker atakları akut kabul edilirken, >6 hafta boyunca haftanın çoğu gününde meydana gelenler kronik olarak adlandırılır.” (Nelson - Bölüm 14 Alerjik Hastalıklar, Bölüm 173 · Amy P. Stallings, Stephen C. Dreskin, Michael M. Frank ve Scott H. Sicherer)

💡 TUS ipucu — üç sayı

Akut ↔︎ kronik sınırı: 6 hafta

“Olguların yaklaşık yarısında, kronik ürtikere anjiyoödem eşlik eder.”

“Tek lezyonlar genellikle 20 dakika ila 3 saat sürer ve nadiren 24 saati geçer.” — 24 saati aşan lezyon ürtiker değil, ürtikeryal Vaskülitik Sendromlar düşündürür

Ürtiker ↔︎ anjiyoödem farkı

Ürtiker:“geçici, kaşıntılı, eritematöz, gergin ve ağrılı hale gelebilen kabarıklıktır. Lezyonlar birleşebilir ve polimorf, serpijinöz (yılanvari) veya dairesel lezyonları oluşturabilir.”
Anjiyoödem:“göz kapakları, dudaklar, dil, cinsel organlar, ellerin veya ayakların dorsumu veya gastrointestinal (Gİ) sistem duvarı gibi yerlerde daha derin subkutan dokuları içerir.”
“Nadiren, anjiyoödem ürtiker olmadan meydana gelir. Ürtiker içermeyen anjiyoödem genellikle alerjinin bir sonucudur, ancak tekrarlayan anjiyoödem diğer tanıları düşündürür.”

Tablo 173.1 — Akut ürtiker etiyolojisi

Kategori	Nedenler
Besinler	“Yumurta, süt, buğday, yerfıstığı, ağaç kuru yemişleri, soya, kabuklu deniz ürünleri, balık (doğrudan mast hücre degranülasyonu)”
İlaçlar	“Tüm ilaçlardan şüphelenin, reçetesiz veya homeopatik olsa bile”
Böcek sokmaları	“‣ (bal arısı, sarı ceket yaban arısı, sarı eşek arısı, sarıca arı, ateş karıncaları), ısırgan böcekler (‣)”
Enfeksiyonlar	“Bakteriyel (streptokokal farenjit, Mikoplazma, ‣); viral (hepatit, mononükleoz (Epstein-Barr virüsü), koksakivirüs A ve B); Parazitik (Ascaris, Ancylostoma, Echinococcus, Fasciola, Filaria, Schistosoma, Strongyloides, Toxocara, Trichinella); Mantar (dermatofitler, Candida)”
Temas alerjisi	“Lateks, polen, hayvan tükürüğü, ısırgan bitkiler, tırtıllar”
Transfüzyon reaksiyonları	“Kan, kan ürünleri veya IV immünglobülin uygulanması”

Tablo 173.2 — Kronik ürtiker etiyolojisi

Kategori	Nedenler
İdiyopatik/otoimmün	“Kronik ürtikerin yaklaşık %30’u fiziksel ürtikerdir ve %60-70’i idiopatiktir. İdiopatik vakaların yaklaşık %35-40’ında anti-IgE veya anti-FcεRI (yüksek afiniteli IgE reseptörü α zincir) otoantikorları (otoimmün kronik ürtiker) vardır.”
Fiziksel	“Dermatografizm · Kolinerjik ürtiker · Soğuk ürtiker · Gecikmiş basınç ürtikeri · Güneş ürtikeri · Titreşim ürtikeri · Akuajenik ürtiker”
Otoimmün hastalıklar	“‣ · Juvenil idiyopatik artrit · Tiroid hastalığı (Graves, Hashimoto) · ‣ · ‣ · Lökositoklastik vaskülit”
Otoenflamatuar/periyodik ateş sendromları	bkz. Tablo 173.3 ve 173.5
Neoplastik	“Lenfoma · ‣ · Lösemi”
Anjiyoödem	“Kalıtsal anjiyoödem (otozomal dominant kalıtsal C1-esteraz inhibitörü eksikliği) · Kazanılmış anjiyoödem · Anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörleri”

Fiziksel ürtikerler

Tip	Özellikler
Dermatografizm	“deri üzerine yazabilme”; “izole bir bozukluk olarak ortaya çıkabilir ve kronik ürtiker veya fiziksel ürtikere eşlik edebilir. Bir dil depresörü ile çizildikten sonra cildi gözlemleyerek teşhis edilebilir.”
Soğuk ürtiker	“soğuk bir uyarana maruz kaldıktan sonra lokal kaşıntı, eritem ve ürtiker/anjiyoödem gelişimi”; “Soğuk suda yüzerken görüldüğü gibi tüm vücut maruziyeti, vazoaktif mediatörlerin fazlaca salınmasına neden olarak hipotansiyon, bilinç kaybı ve hatta derhal tedavi edilmezse ölüm ile sonuçlanır.” · Tanı: “buz küpünü tutarak izomorfik soğuk reaksiyonu”; “buz küpünün kaldırılması ve soğumuş cildin tekrar ısıtılmasından yaklaşık 10 dakika sonra ürtiker ile lezyon gelişir” · Kriyoproteinler, kriyoglobülinler, ‣ antikorunun varlığı ile birlikte sekonder olabilir
Kolinerjik ürtiker	“belirgin bir eritematöz halka ile çevrili küçük noktasal kaşıntılı kabarıklıkların ortaya çıkışıyla karakterizedir ve egzersiz, sıcak duşlar ve terleme ile ilişkilidir. Hasta soğuduğunda, dökümlü genellikle 30-60 dakika içinde azalır.” · “Bazen lakrimasyon, hırıltılı solunum, tükürük salgılama ve ‣ gibi daha yaygın kolinerjik uyarılmaya bağlı semptomlar gözlenir.”
Basınçla uyarılan ürtiker ve anjiyoödem	“çoğu ürtiker veya anjiyoödem tipinden farklıdır, çünkü semptomlar genellikle basınç uygulandıktan 4-6 saat sonra ortaya çıkar”; “hastanın kolunun üzerine 20 dakika boyunca yerleştirilen askıya bağlı 4.5 kg ağırlık ile yapılır”
Güneş ürtikeri	“ürtikerin doğrudan güneş ışığına maruz kalınan birkaç dakika içinde geliştiği nadir bir hastalıktır”; “genellikle güneşe maruziyet sona erdikten 1-3 saat içinde kaybolur”; “eritropoietik porfiria güneş ürtikeri ile karıştırılabilir”
Akuajenik ürtiker	“sıcaklıktan bağımsız, suyla temas sonrası küçük kabarıklar ve bu nedenle soğuk ürtiker veya kolinerjik ürtiker hastalarından ayırt edilebilirler”; test: “cilde suyun kompresinin doğrudan uygulanması”
Titreşim ürtikeri	“4 dakika titreşim testi” (Tablo 173.6)

Kronik idiyopatik ürtiker ve anjiyoödem

“Nedeni bilinmeyen sık karşılaşılan kronik idiopatik ürtiker ve anjiyoödem, sıklıkla normal rutin laboratuvar değerleri ve sistemik hastalık kanıtı olmaması ile ilişkilidir.”
“Kronik ürtiker alerjik reaksiyonundan kaynaklanıyor gibi gözükmemektedir.”
“Histolojik çalışmalarla ağırlıklı olarak küçük venüller etrafında hücresel infiltrasyonu ortaya konarak, alerjenin neden olduğu deri reaksiyonlarından ve fiziksel olarak uyarılmış ürtikerden ayrılır.”
“Deri muayenesi palpe edilecek yüksek sınırlara sahip, bazen boyut ve şekil bakımından büyük ölçüde değişen, ancak genellikle yuvarlak olan infiltratif ürtikerleri gösterir.”
“Deride birçok değişik histopatolojik süreç meydana gelir ve ürtiker olarak kendini gösterir. Hipokomplemanemi ve kutanöz vaskülit olan hastalarda ürtiker ve/veya anjiyoödem olabilir.”