Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık
Özet
Çok sayıda olay veya etkinlik hakkında en az 6 ay boyunca neredeyse her gün süren, kontrol edilemeyen aşırı kaygı ve endişedir; geç ergenlik ve genç erişkinlikte ortaya çıkar. DSM-5 ölçütleri altı belirtiden (huzursuzluk veya diken üstünde olma, kolay yorulma, konsantrasyon güçlüğü, irritabilite, kas gerginliği, uyku bozukluğu) üçünü (çocukta biri yeterli) ve işlev bozukluğunu arar; madde, tıbbi durum veya başka ruhsal bozuklukla açıklanamamalıdır. Ayırıcı tanıda anoreksiya nervoza, Hipertiroidi, obsesif kompulsif bozukluk, Panik Bozukluk, Sosyal Anksiyete Bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğu vardır. Tedavi SSRI ve bilişsel davranışçı terapidir.
Bölümlerdeki özetler
- Çok sayıda olay veya etkinlik hakkında en az 6 ay boyunca neredeyse her gün süren, kontrol edilemeyen aşırı kaygı ve endişe; geç ergenlik ve genç erişkinlikte ortaya çıkar. SSRI ve BDT ile tedavi edilir. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › Anksiyete Bozuklukları; s.4289, s.4292, s.4293)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Korku: belirli nesne/olaya karşı ani, kaynağı belli, şiddetli ve kısa süren duygu; anksiyete: kaynağı belirsiz, daha zayıf ama geniş ve uzun süren tehdit beklentisi duygusu (s.4289)
- Normal anksiyete tehdide verilen, ısrarcı olmayan ve fazla sıkıntı yapmayan yanıttır (gelişimsel normal korkular: bebekte ürkme/yabancı, küçük çocukta ayrılma, okul öncesinde doğaüstü yaratıklar, okul çağında fiziksel iyilik ve doğal afet, ergende sosyal/varoluşsal kaygı); patolojik anksiyete uyarana şiddet/süre açısından uygunsuz, kalıcı-aşırı, kaçınmaya ve belirgin sıkıntı/bozulmaya yol açar (s.4289)
- DSM-5 anksiyete bozuklukları: ayrılma anksiyetesi, yaygın anksiyete, sosyal anksiyete, Panik Bozukluk, Agorafobi, selektif mutizm, Özgül Fobi, madde/ilaç ilişkili, tıbbi duruma bağlı, tanımlanmış diğer, tanımlanmamış; ayrılma, yaygın ve sosyal anksiyete ortak komorbidite, risk faktörü, nörobiyoloji ve tedavi yanıtı nedeniyle ‘anksiyete triadı’ sayılır; OKB ve TSSB DSM-5’te ayrı kategorilere taşınmıştır (s.4289)
- DSM-5’e göre yaygın anksiyete, çok sayıda günlük durum/etkinlikle ilgili aşırı, kontrol edilemeyen endişelerle karakterizedir (s.4292)
- DSM-5 tanı: iş/okul performansı gibi olaylarla ilgili en az 6 ay boyunca neredeyse her gün aşırı kaygı ve endişe, kontrol güçlüğü; (6 belirtiden 3’ü, çocuklarda yalnız 1’i yeterli) huzursuzluk/gerginlik/diken üstünde olma, kolay yorulma, odaklanma güçlüğü/zihin boşalması, irritabilite, kas gerginliği, uyku bozukluğu; klinik sıkıntı/işlev kaybı; madde veya tıbbi duruma (örn. Hipertiroidi) bağlı olmama; başka ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanmama (panik, sosyal anksiyete, OKB, ayrılma, TSSB, anoreksiya, somatik belirti, beden algısı, hastalık kaygısı, şizofreni/sanrılı bozukluk) (s.4292–4293)
Epidemiyoloji
- Anksiyete bozuklukları çocukluk çağının en sık psikiyatrik bozukluklarıdır; çocuk ve ergenlerin %15-30’u yaşamın bir döneminde ölçütleri karşılar (s.4289)
- 27 ülke 41 çalışmalık metaanalizde son 1-12 ayda yaygınlık %6,5, Türkiye’de %13,9; kızlarda daha sık, düşük sosyoekonomik düzeyde daha yüksek (s.4289–4290)
- Ortanca başlangıç yaşı yaklaşık 11; ayrılma anksiyetesi okul öncesi/erken okul, Özgül Fobi okul çağı, sosyal anksiyete geç okul çağı-erken ergenlik, yaygın anksiyete/panik/Agorafobi ergen-genç erişkin yıllarda başlar (s.4289–4290)
Etiyoloji ve patogenez
- Biyolojik (genetik, nörokimya, nöroanatomi), mizaç ve çevresel faktörlerin etkileşimiyle gelişir; risk faktörlerinin nasıl etkileştiği belirsizdir (s.4290)
- Genetik: anksiyeteli ebeveynlerin çocuklarında ve anksiyeteli erişkinlerin çocuklarında sık; çocuk anksiyete semptomları için kalıtım %25-50; özel gen yok, çok sayıda küçük etkili aday gen (s.4290)