Özellik	Değer
tags	kavram
ad-tr	Toplumsal cinsiyet ve cinsel kimlik
ad-en	Gender and sexual identity
konu	Bölüm 133 — terimler, cinsel kimlik gelişimi, trans kimlikler ve LGBTQ dostu hizmet ilkeleri
tus-onceligi	orta
guncelleme	2026-09-30
kaynaklar	Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı

Toplumsal Cinsiyet ve Cinsel Kimlik

Kaynak: Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı, Bölüm 133.

Terimler ve tanımlar

💡 TUS ipucu — cinsiyetin 9 bileşeni“Cinsiyet çok yönlü olup en az 9 bileşeni bulunmaktadır: kromozomal cinsiyet, gonadal cinsiyet, fetal hormonal cinsiyet (gonadlar tarafından üretilen prenatal hormonlar), iç morfolojik cinsiyet (iç genitalya), dış morfolojik cinsiyet (dış genitalya), hipotalamik cinsiyet (beyin cinsiyeti), atanan ve yetiştirme cinsiyeti, pubertal hormonal cinsiyet ve cinsiyet kimliği ve rolü.”“Cinsel kimlik, cinselliğin herhangi bir ya da tüm yönlerinden damıtılmış kendiliğinden algılanan kimliktir ve en az 4 bileşeni vardır: doğumda tayin edilen cinsiyet, cinsiyet kimliği, cinsiyet ifadesi ve Gey, Lezbiyen ve Biseksüel Ergenler.”

Terim	Tanım
Doğumda atanan cinsiyet (natal cinsiyet)	“Bir yeni doğanın cinsiyeti doğumdan önce (sıklıkla ultrason yoluyla) ya da doğumda dış genitalyaya dayanarak atanır.”
Cinsiyet gelişim bozukluğu (interseks)	“durumunda ise genitalyalar muğlak olup görünebilir ve cinsiyetin ek bileşenleri (örn. kromozomal, gonadal, hormonal cinsiyet) değerlendirilir.” → Cinsiyet Gelişim Bozuklukları
Cinsiyet kimliği	“bir kişinin kendini oğlan/erkek, kız/kadın ya da diğer cinsiyetten (örneğin”trans”: cinsiyet kimlikleri doğumda tayin edilen cinsiyetin tipik özellikleri ile örtüşmeyen kişilerin tamamını kapsayan bir şemsiye terim) olarak tayin etmesidir.”
“Genderqueer”	“cinsiyet kimliği inkili cinsiyet sistemi sınırları içindeki bir cinsiyetle ifade edilemeyen kişiler”
“Nonbinary”	“cinsiyetin iki kategoriden oluştuğu düşüncesine uymayanlar”
“Gender fluid”	“(akışkan cinsiyet) olduğunu hissetmesidir”
Cinsiyet rolü	“kişinin toplumdaki erkek ya da kadın rolü anlamına gelir. Cinsiyet kimliğini cinsiyet ifadesinden ayırt etmek gerekir.”
Cinsiyet ifadesi	“verilen cinsiyet rolü içinde kişinin nasıl sunulması hakkındayken, cinsiyet ifadesi verilen cinsiyet rolü içinde kişinin nasıl sunulması hakkındadır” — “Hem oğlanlar erkekler hem de kızlar/kadınlar ve”trans”, “genderqueer” ya da “nonbinary” kişiler değişen düzeylerde maskülen ve/veya feminen olabilirler”
Cinsel yönelim	“erkeğe, kadına ya da her ikisine yönelik çekimi, davranışları, fantezileri ve duygusal bağlanmaları ifade etmektedir.”
Cinsel davranış	“kendine ya da diğer kişiye cinsel olarak zevk verecek herhangi bir tensel aktiviteyi ifade etmektedir.”
Trans	“bireyler cinsiyet kimlikleri doğumda tayin edilen cinsiyetten farklılaşan çeşitli bir gruptur.” — transseksüeller (“tipik olarak diğer cinsiyet rolünde yaşayan ve birincil ya da ikincil cinsiyet özelliklerini değiştirmek için hormonal ve/veya cerrahi müdahaleler arayan kişi”), “cross-dressers”, “drag” kraliçe ve kralları, “genderqueer”, “nonbinary”, “gender fluid”

⚠️ Cinsiyet kimliği ≠ cinsel yönelim“Bir çocuk ya da ergen toplumsal cinsiyet normlarına uymayan bir olabilir bu da baskın olarak feminen oğlan ya da baskın olarak maskülen kız demektir.” — bu, cinsel yönelimden bağımsız bir kavramdır. “Trans kişiler erkeğe, kadına ya da diğer trans kişilere çekim duyabilirler.”

Cinsel kimlik gelişimini etkileyen etmenler

“Prenatal cinsel gelişim sırasında Y kromozomunda bulunan bir gen (XY) testislerin gelişimini başlatır. Testislerden üretilen hormonlar cinsiyet farklılaşmasını erkek yönüne yönlendirerek erkek iç ve dış genitalya gelişimini ortaya çıkarırlar.”
“Bu genin yokluğunda XX kromozomal dişilerde yumurtalıklar gelişir ve cinsiyet farklılaşması kadın yönünde ilerler, kadın iç ve dış genitalya ortaya çıkar. Bu hormonlar beynin prenatal cinsiyet farklılaşmasında da rol oynayabilirler.”
“Cinsiyet gelişim bozukluklarında kromozomal ve prenatal hormonal cinsiyet örüntüsünden farklı olur ve doğumda belirsiz genitalya ile sonuçlanabilir.”
[!tip] TUS ipucu — cinsiyet sabitliği “Cinsiyet kimliği yaşamın erken döneminde gelişir ve genellikle 2-3 yaşlarında sabitlenir. Çocuklar önce kendilerinin ve diğerlerinin cinsiyetini tanır (cinsiyet etiketleme), sonra cinsiyetin sıklıkla zaman içinde sabit olduğunu (cinsiyet sabitliği) ve son olarak da cinsiyetin tipik olarak kalıcı olduğunu (cinsiyet tutarlılığı) öğrenirler.”“Cinsiyet kimliğini neyin belirlediği büyük ölçüde bilinmemektedir, ancak biyolojik, çevresel ve sosyokültürel etmenlerin etkileşimi olduğu düşünülmektedir.”
[!tip] TUS ipucu — KAH ve cinsiyet ifadesi “Bazı kanıtlar cinsiyet ifadesi üzerinde biyolojik ve çevresel etmenlerin etkisini göstermekteyken cinsiyet kimliği üzerine bu etki çok açık değildir.”“Hayvan araştırmaları prenatal hormonların beyindeki cinsiyet farklılaşmasına etkisini göstermiştir. İnsanlarda ise Konjenital Adrenal Hiperplazi ile birlikte kızlarda olağan dışı yüksek düzey androjene prenatal maruziyet daha maskülen cinsiyet ifadesi, transa yönelik ve kendi cinsine yönelim ile ilişkilendirilmiştir ama bulunan tüm varyansı açıklamamaktadır.”
“Çevresel etmenler üzerine yapılan araştırmalar cinsiyete dayalı sosyalleşme etkisine odaklanmıştır. Cinsiyet temelli stereotipler yaşamın erken döneminde oluşur. Ergenliğin sonuna kadar oğlanlar ve kızlar tipik olarak toplumsal cinsiyete göre ayrılırlar ve cinsiyete dayalı pekiştirilir.”

Toplumsal cinsiyete uymama

Yaygınlık

“Toplumsal cinsiyet ifadesine uymama ve trans kimliğin ayırt edilmesi gereklidir. İlki kişi, görünüm ve davranış (maskülinite, feminite) düzeyinde kullanılırken, sonraki algılanan çekirdek cinsiyet kimliği ile ilgilidir.”
[!tip] TUS ipucu — sayılar “Toplumsal cinsiyet ifadesine uymama kızlarda (%7) oğlanlara göre (%5) daha yaygındır, ancak oğlanlar kızlara göre cinsiyet kimliği ve ifadesindeki endişeler nedeniyle daha sıklıkla yönlendirilir.”“Anne-babaların yaklaşık %1’i 4-11 yaşlarındaki oğlanların, %3.5’i de 4-11 yaşlarındaki kızların diğer cinsiyetten olmak istediğini söylemektedirler.”“Amerika Birleşik Devletlerinde trans yetişkinlerin yaygınlığı 1:200 olarak hesaplanmıştır.”
“Çocukların sadece küçük bir kısmının cinsiyet kimliği konusu ergenliğe (oğlanlarla yapılan bir çalışmada %20) kadar devam etmektedir. Cinsiyet kimliği konusunda ergenlikten yetişkinliğe devamlılık daha yüksektir; çoğunluk yetişkinlikte kendini trans olarak tanımlar ve cinsiyet olumlayıcı medikal müdahaleler (örn. hormon tedavisi, ameliyat) yaptırabilir.”
“Bu kişinin cinsiyet kimliğini ve rolünü keşfetmesinin parçası olarak toplumsal cinsiyet ifadesini uymaması normal cinsel gelişimin bir bölümüdür. Çocuklukta toplumsal cinsiyete uyma ergenlikte devam edebilir veya etmeyebilir.”