Özellik	Değer
tags	sendrom, tek-gen, metabolik
ad-tr	Konjenital adrenal hiperplazi (KAH)
ad-en	Congenital adrenal hyperplasia
omim	201910 (21-hidroksilaz eksikliği)
gen	CYP21 (%90’dan fazla); CYP11B1, HSD3B2, CYP17, StAR, CYP11A1, POR
lokus	CYP21 6p21.3 (HLA bölgesi)
kalitim	Otozomal resesif
insidans	Klasik 21-OH eksikliği 1/15.000-20.000; nonklasik ~1/1.000
tus-onceligi	çok yüksek
guncelleme	2026-09-14
kaynaklar	Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem, Nelson - Bölüm 21 Kanser ve Benign Tümörler

Konjenital Adrenal Hiperplazi

Kortizol biyosentezindeki enzim kusurlarından kaynaklanan otozomal resesif hastalık ailesi. Kortizol eksikliği ACTH’yi artırır, bu da adrenal hiperplaziye ve blok öncesi metabolitlerin birikimine yol açar (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem, Bölüm 594).

💡 Tek bir mantık, üç sonuç Hangi enzimin bozuk olduğu üç şeyi belirler: mineralokortikoid eksik mi fazla mı, androjen fazla mı eksik mi, kortizol eksik mi. Nelson: eksik enzimatik basamağa göre mineralokortikoid eksikliği veya fazlalığı, etkilenen erkeklerde inkomplet virilizasyon veya erken ergenlik, etkilenen kızlarda virilizasyon veya seksüel infantilizm görülebilir. Formların tamamı tek tabloda → aşağıda “KAH formları”.

Genetik — 21-hidroksilaz eksikliği

KAH vakalarının %90’ından fazlası 21-hidroksilaz eksikliğidir (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem)
Enzim P450c21 (CYP21): progesteronu 11-deoksikortikosterona, 17-hidroksiprogesteronu 11-deoksikortizole çevirir → aldosteron ve kortizol sentezi için gerekli
Gen 6p21.3, HLA-B ve HLA-DR lokusları arasında, kompleman C4A ve C4B genleriyle ardışık dönüşümlü: aktif gen CYP21 (CYP21A2) ve psödogen CYP21P (CYP21A1P)
CYP21P, CYP21 ile %98 benzer DNA dizisine sahiptir ama 9 farklı mutasyon nedeniyle işlevsizdir
300’e yakın mutasyon bildirilmiş; mutant alellerin %90’ından fazlası CYP21 ile CYP21P’nin rekombinasyonuyla oluşur:
- ~%20: mayozda eşit olmayan çaprazlanma → delesyon
- Geri kalanı: psödogendeki zararlı mutasyonların aktif gene aktarılması → gen konversiyonu
Missense mutasyonlar enzim aktivitesinin %1-50’sini korur
Hastalığın ağırlığı, daha az etkilenmiş aleldeki mutasyonla belirlenir — hastalar sıklıkla birleşik heterozigottur

💡 KAH + Ehlers-Danlos — bitişik gen sendromu CYP21’in karşı DNA zincirinde tenascin-X (TNX) geni bulunur. Seyrek olarak CYP21 delesyonu TNX’i de içerir; bu hastalarda KAH ve Ehlers-Danlos sendromu birlikte görülür (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem) → Ehlers-Danlos Sendromu (klasik benzeri tip, TNXB)

Epidemiyoloji

Form	Sıklık
Klasik 21-OH eksikliği	Toplumların çoğunda ~1/15.000-20.000 canlı doğum
Klasikte tuz kaybettiren oran	~%70
Klasikte basit virilizan oran	~%30
ABD’de beyaz / Afrikalı Amerikalı çocuklar	1:15.000 / 1:42.000
Nonklasik (genel toplum)	~1:1.000; Aşkenazi Yahudileri ve Hispaniklerde daha sık

(Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem)

Nelson Tablo 594.2 — genotip-fenotip korelasyonu

Mutasyon grubu	A	B	C
Enzim aktivitesi	Yok	%1-2	%20-50
Tipik mutasyonlar	Gen delesyonu, ekzon 3 del 8 bp, ekzon 6 kümesi, Q318X, R356W	I172N	P30L, V281L, P453S
Hastalık	Tuz kaybettiren	Basit virilizan	Nonklasik
Aldosteron	Düşük	Normal	Normal
Tanı yaşı (taramasız)	Süt çocukluğu	Süt çocukluğu (kız) · çocukluk (erkek)	Çocukluktan erişkine veya asemptomatik
Virilizasyon	Ağır	Orta/ağır	Hafif/yok
İnsidans	1/20.000	1/50.000	1/500

İntron 2 splice mutasyonu hem tuz kaybettiren hem basit virilizan hastalıkla ilişkilidir. (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem)

⚠️ Kaynak içi fark — nonklasik sıklığı Metin nonklasik 21-OH eksikliğinin genel toplum prevalansını ~1:1.000, Tablo 594.2 ise 1/500 veriyor. İkisi de “çok sık” mesajını taşır; TUS için “klasikten çok daha sık, ~1/500-1.000” güvenlidir.