Özellik	Değer
tags	karşılaştırma
ad-tr	Sıklıkla kullanılan opioid dışı ilaçlar
ad-en	Commonly used nonopioid analgesics
tus-onceligi	çok yüksek
guncelleme	2026-10-09
kaynaklar	Nelson - Bölüm 7 Çocuklarda İlaç Tedavisi

Sıklıkla Kullanılan Opioid Dışı İlaçlar

Tablo 76.4 (Nelson - Bölüm 7 Çocuklarda İlaç Tedavisi, Bölüm 76).

İLAÇ	DOZ	YORUM
Asetaminofen	10-15 mg/kg p.o. her 4 saatte
10 mg/kg iv her 4 saatte
15 mg/kg iv her 6 saatte
10 mg/kg iv her 6 saatte (<2 yaş)
20-30 mg/kg rektal her 4 saatte
40 mg/kg rektal her 6-8 saatte
Maksimum günlük doz:
90 mg/kg/gün (çocuklar)
60 mg/kg/gün (<2 yaş)
30-45 mg/kg/gün (yenidoğanlar)	“En düşük antienflamatuar etki; antiplatelet veya istenmeyen mide etkileri yoktur; aşırı doz FULMİNAN HEPATİK YETMEZLİĞE neden olabilir.”
Aspirin	10-15 mg/kg p.o. her 4 saatte
Maksimum günlük doz: 120 mg/kg/gün (çocuklar)	“Antienflamatuar; uzun süreli ANTİTROMBOSİT etkiler; gastrite neden olabilir; REYE SENDROMU ile ilişkilidir.” → Reye Sendromu
İbuprofen	8-10 mg/kg p.o. her 6 saatte
10 mg/kg (en fazla 400 mg) iv her 4-6 saatte
Maksimum günlük doz: 2400 mg	“Antienflamatuar; geçici antitrombosit etkiler; gastrite neden olabilir; çocuk yaş grubunda geniş güvenlik deneyimi.”
Naproksen	5-7 mg/kg p.o. her 8-12 saatte	“Antienflamatuar; geçici antitrombosit etkiler; gastrite neden olabilir; ibuprofenden daha uzun süre etkili.”
Ketorolak	Yükleme dozu 0,5 mg/kg (en fazla 60 mg), daha sonra en fazla 5 gün boyunca 0,25-0,3 mg/kg (en fazla 30 mg) iv her 6 saatte	“Antienflamatuar; geri dönüşümlü antitrombosit etkiler; gastrite neden olabilir; ağızdan verilecek doz ayarlamasının mümkün olmadığı KISA SÜRELİ durumlar için kullanışlıdır.”
Diklofenak sodyum	2-3 mg/kg/gün 2 ya da 3 doza bölünür	“Antienflamatuar; geri dönüşümlü antitrombosit etkiler; diğer NSAİİ’lar ile karşılaştırıldığında daha DÜŞÜK gastrit ve ülserasyon riski.”
Kolin magnezyum salisilat	10-20 mg/kg p.o. her 8-12 saatte bir	“Zayıf antienflamatuar; geleneksel NSAİİ’lardan daha düşük kanama ve gastrit riski.”
Selekoksib	3-6 mg/kg p.o. her 12-24 saatte bir	“Antienflamatuar; hiç ya da çok az antitrombosit ya da mide etkileri; SÜLFA ALERJİLERİ ile ÇAPRAZ REAKSİYON.”
Nortriptilin, amitriptilin, desipramin	0,1-0,5 mg/kg p.o. yatmadan önce
Daha büyük dozlar ikiye bölünebilir.	“NÖROPATİK ağrılar içindir; uykuya yardımcı olur; opioid etkilerini artırabilir; oral hücre ağrısında uygun olabilir; uzamış QTc sendromunda disritmi riski; aşırı dozları ölümcül disritmiye neden olabilir; intihar düşüncelerini artırabilir; daha düşük dozlarda depresyon karşıtı ya da anksiyete karşıtı etkiler çok azdır ya da hiç görülmez.”
Gabapentin	100 mg 8-12 saatte bir
En fazla 3600 mg/gün’e titre edilir.	“Nöropatik ağrı için; sedasyon, baş dönmesi, ataksi, baş ağrısı ve davranış değişiklikleri ile ilişkilidir.”
Ketiapin, risperidon, klorpromazin, haloperidol	Ketiapin: 6,25 mg/kg p.o. günde bir kez; lüzum halinde 6 saatte bir ağrılı akut ajitasyonda kullanılabilir. Gerekirse 25 mg/doz’a yükseltilir.
Risperidon: YGB spektrumu ya da tik bozukluğu veya ‣ için kullanılabilir; 0,25-1 mg (0,25 mg’lık artışlarla) günde bir ya da iki kez; diğer dozlar için PDR’ye bakınız.	“Uyanıklık ağrıyı artırdığı zaman kullanışlıdır; genellikle hasta ilk kez SSRI başladığında kullanılır ve daha sonra ilaç en az 2 hafta sonra bırakılır; başlamadan önce normal QTc kontrolü gerekir; EKSTRAPİRAMİDAL REAKSİYONLARI içeren yan etkiler (difenhidramin tedavisinde kullanılabilir) görülebilir; yüksek dozlarda NÖBET EŞİĞİNİ DÜŞÜREBİLİR.”
Venlafaksin, duloksetin	Venlafaksin: uzun salınımlı formülasyonla günde 37,5 mg ile başlanır ve 2-4 mg/kg olan etkili doza aylık artırılarak titre edilir.
Duloksetin: günde 20 mg ile başlanır ve 1-1,5 mg/kg olan etkili doza artırılarak titre edilir.	“Analjezik etkilerinin yanında klinik olarak önemli antidepresan ve anti-anksiyöz etkileri olan SNRI’ler.”
Fluoksetin	10-20 mg p.o. günde bir kez (genellikle sabahları)	“Uyanıklığın duyusal sinyal iletimini artırdığı anksiyete bozukluğu olan çocuklar için seçilecek; çok düşük dozlarda YGB spektrumundaki hastalıklar için kullanılabilir; psikiyatrik değerlendirme ile birlikte kullanımda en iyi olan SSRI.”
Sükroz solüsyonu (emzik veya eldivenli parmak ile)	Premature bebekler (gestasyonel yaşı): 28 hafta: 0,2 ml ağız içi bezle silinir
28-32 hafta: 0,2-2 ml, emme/yutmaya bağlıdır
>32 hafta: 2 ml
Term bebekler: 1,5-2 ml p.o. iki dakikadan uzun sürede	“Prosedürü başlatmadan önce 2 dakika bekleyin; analjezi 8 dakika kadar uzun sürebilir; doz bir kez tekrarlanabilir.”

Asetaminofen

⚠️ Toksisite mekanizması — NAPQI“Asetaminofen toksisitesi, büyük bir tek dozdan veya günler veya haftalarca alınan tekrarlı aşırı dozdan kaynaklanabilir.”“Tek bir büyük doz aşımı, karaciğerdeki normal glukuronidasyon ve sülfatlama metabolik yollarını zorlarsan, uzun süreli aşırı doz ise sülfhidril veren glutatyon kaynaklarını tüketir ve sitokrom P-450 (CYP)’nin katalizlediği alternatif oksidatif metabolizmaya ve karaciğere toksik N-asetil-p-benzokinon imin (NAPQI) metabolitinin üretimine yol açar.”

💡 Yaşa bağlı koruma — neden bebekler daha dirençli?“Toksisite bebeklerde, çocuklarda ve yetişkinlerde fulminan karaciğer nekrozu ve yetmezliği olarak kendini gösterir.”“İlaç biyotransformasyon süreçleri yenidoğanlarda olgunlaşmamış, küçük çocuklarda çok aktif ve yetişkinlerde biraz daha az aktiftir.”“Küçük çocuklar asetaminofen kaynaklı hepatotoksisiteye metabolik farklılıkları nedeniyle yetişkinlerden daha dirençlidir; sülfasyon, küçük çocuklarda glukuronidasyon üzerinde baskındır ve bu da NAPQI üretiminde bir azalmaya yol açar.”

“Asetaminofen genellikle güvenli, opioid-dışı analjezik ve antipiretiktir; intravenöz (IV), rektal ve ağızdan uygulama yollarının üstünlüğüne sahiptir.”
“Aspirin ve NSAİİ’lar gibi mide-bağırsak veya trombosit üzerine olumsuz etkilerinin olmaması asetaminofeni, kanser hastalarında özellikle kullanışlı bir ilaç haline getirir.”
“Aspirin ve NSAİİ’ların aksine, asetaminofen oldukça hafif bir antienflamatuar etkiye sahiptir.”

NSAİİ’lar

💡 COX-1 ve COX-2“NSAİİ’lar seçici olmayan siklooksijenaz (COX) inhibitörleridir, prostaglandin sentezleyen hem COX-1 (mide mukozasında ve trombositlerde bulunur) hem de COX-2 (enflamatuar yollarda ve kortikal renal kan akımı regülasyonunda aktiftir) enzimlerinin aktivitelerini seçici olmayan bir şekilde bloke eden ilaçlardır.”

“Juvenil idiopatik artritli çocuklarda ibuprofen ve aspirin eşit derecede etkilidir, ancak ibuprofen daha az yan etki ve daha iyi ilaç uyumu ile ilişkilidir.”
“Cerrahi hastalarda yardımcı olarak kullanılan NSAİİ ve koksibler, opioid gereksinimlerini (ve dolayısıyla opioid yan etkilerini) %35-40’a kadar azaltır.”
“NSAİİ’lar cerrahi sonrası kullanımda faydalı olsa da, akut, orta ila şiddetli ağrısı olan hastalarda opioidlerin yerine değil, opioidlere yardımcı olarak kullanılmalıdırlar.”
“İntravenöz bir NSAİİ olan ketorolak, ağızdan NSAİİ yutamayan veya istemeyen hastalarda orta ila şiddetli akut ağrının tedavisinde faydalıdır. FDA önerileri ketorolak’ı art arda 5 günlük uygulamaya sınırlandırmıştır.”
“İntravenöz ibuprofen (Caldolor), 6 aylıktan büyük bebekler ve çocuklarda ağrı ve ateş yönetimi için FDA onaylıdır.”

⚠️ NSAİİ yan etkileri“NSAİİ’ların yan etkileri seyrektir, ancak kemik büyümesinin ve iyileşmesinin engellenmesi; ağrı ve kanamayla birlikte gastrit; glomerüler filtrasyonda azalma ve sodyum geri emiliminde artmaya yol açabilen, bazı durumlarda tübüler nekroza yol açan böbrek kan akışının azalması; karaciğer işlev bozukluğu ve karaciğer yetmezliği; trombosit işlevinin engellenmesi; inme ve miyokard enfarktüsüne yatkın hastalarda kardiyovasküler olay sıklığında artma gibi yan etkiler görüldüğünde ciddi olabilir.”“Genel kanama sıklığı çok düşük olmasına rağmen, mide kanaması bu analjezik sınıfıyla ilişkili en yaygın mortalite nedenidir.”“NSAİİ’lar kanama diyatezi veya kanama riski olan çocuklarda veya cerrahi Hemostaz endişe verici olduğu tonsillektomi sonrası gibi durumlarda KULLANILMAMALIDIR.”“İlaç sınıfı, cerrahi sonrası ilk birkaç gün haricinde kemik iyileşmesi durumlarında genellikle kullanılmaz.”“Övolemik çocuklarda kısa süreli ibuprofen kullanımından kaynaklanan böbrek zedelenmesi oldukça seyrektir; risk hipovolemi veya kalp işlev bozukluğu ile artar.”

Koksibler

“Koksib ilaçları Amerika Birleşik Devletleri’nde oral selekoksib ile sınırlıdır, oysa Avrupa’da ve başka yerlerde parenteral parekoksib ve oral rofekoksib bulunur.”