Gecikmiş Uyku-Uyanıklık Evresi Bozukluğu

“Bir sirkadiyen ritim bozukluğu olan gecikmiş uyku-uyanıklık evresi bozukluğu (DSWPD) bireyin normal okul, iş ve yaşam tarzı gereksinimleriyle çelişen, uyku-uyanıklık programında (geç yatış ve kalkış saatleri) ciddi, inatçı ve kontrol edilemeyen bir evre kaymasını içerir.” (Nelson - Bölüm 2 Büyüme Gelişme Davranış, Bölüm 31)

💡 TUS ipucu — insomniden ayıran tek soru“yatma saati tercih edilen uyku başlangıcı saatine denk gelirse (örn. hafta sonları, okul tatillerinde) uykuyu başlatma insomnisi yaşanmaz.” Yani hafta sonu uyku normalleşiyorsa DSWPD, normalleşmiyorsa Çocukluk Çağı İnsomnisi.

Epidemiyoloji

“DSWPD her yaşta ortaya çıkabilir, ancak en çok ergenler ve genç erişkinlerde görülür.”“Çalışmalar, DSWPD prevalansının ergenler ve genç erişkinlerde %7-16 kadar yüksek olabildiğini göstermektedir.”

Etiyoloji

“DSWPD’li bireyler ‘gece kuşu’ olarak başlayabilirler; yani, özellikle hafta sonları, tatil günleri ve yaz tatillerinde gece geç saatlere kadar ayakta kalmaları ve sabah geç saatlere kadar uyumaları için altta yatan bir yatkınlıkları veya sirkadiyen ‘akşamcı’ tercihleri vardır.”“DSWPD’nin altta yatan patofizyolojisi hâlâ bilinmemekle birlikte, bazı yazarlar uyku döneminin zamanlamasını yöneten sirkadiyen osilatörlerde içsel bir anormallik olduğunu öne sürmektedir.”

📝 Ergenlikteki normal biyolojik kayma zemin hazırlar“Kronolojik yaştan ziyade puberte evreye bağlı olan sirkadiyen uyku-uyanıklık ritminde geç başlangıç ve bitiş zamanına kademeli geçiş, orta çocukluk çağında ergenlik başlangıcı ile ergenliğin başından ortasına kadar hızlanır.”“Bu biyolojik fenomen genellikle uyku ve uyanma zamanını daha da geciktiren ve akşamları elektronik ‘ekranlara’ (televizyon, bilgisayar) maruz kalma, sosyal ağ, akademik ve müfredat dışı talepler ve erken (08:30’dan önce) lise başlangıç saatleri dahil yetersiz uyku süresi ile sonuçlanan çevresel etmenlerle işbirliği yapar.”

Semptomlar ve klinik bulgular

“En yaygın klinik ortaya çıkış bulguları, bireyin istenilen ‘sosyal olarak kabul edilebilir’ uyku saatinde uykuya çalıştığında olan uykuyu başlatma insomnisidir ve gündüz uykululuğuna eşlik eden ciddi geç uyku başlangıç saati (genellikle gece saat bir ila ikiden sonra) vardır.”

• Uyku ataleti:“Hastalar istenen aktivitelere bile, uyanma sırasında belirgin kafa karışıklığıyla birlikte (uyku ataleti) sabahları kalkmada uzun zorluk çekebilirler.”
• “Genellikle uykunun sürdürülmesinde sorun yoktur.”
• Hafta sonu:“yatma saati tercih edilen uyku başlangıcı saatine denk gelirse (örn. hafta sonları, okul tatillerinde) uykuyu başlatma insomnisi yaşanmaz.”
• Okul başarısı:“Okula geç kalma ve akademik performansta düşüşün oldukça sık okul devamsızlığı genellikle görülür.”
• İkincil insomni:“Hastalar ayrıca yatma saatinde uykuya dalmaya çalışırken, yatakta uzun süre geçirmenin bir sonucu olarak ‘ikincil’ psikofizyolojik uykusuzluk geliştirebilirler.”

Tanı

Klinik tanıdır; uyku günlüğü ve gerekirse aktigrafi ile hafta içi ↔︎ hafta sonu uyku zamanlaması karşılaştırılır. BEARS tarama algoritması (Tablo 31.9) ilk basamakta kullanılabilir → Çocukluk Çağı İnsomnisi.

Ayırıcı Tanı