| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Ergen ve genç yetişkin sağlık sorun ve riskleri için eylem planı |
| ad-en | Action framework for adolescent and young adult health risks |
| konu | Tablo 132.4 — 9 risk alanı × 6 müdahale düzeyi |
| tus-onceligi | orta |
| guncelleme | 2026-09-30 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı |
“Ulusal ve uluslararası düzeyde ergenler çevresel, sağlık, davranışsal ve toplumsal zorluklar açısından risk altındadırlar. Tablo 132.4 bu sorunlara yaklaşım önerileri sunmaktadır.” (Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı, Bölüm 132)
ℹ️ Okuma anahtarı Nelson bu tabloda kalın harflerle yazılmış eylemleri kanıta dayalı, italik harflerle yazılanları “umut vericidir, ancak ergen veya genç yetişkinde kanıta dayalı değildir” olarak işaretler. (Lancet Commission on adolescent health and wellbeing, 2016)
| Problem / risk alanı | Yapısal | Sosyal pazarlama | Ailenin dahil edildiği toplum müdahalesi | Elektronik sağlık / mobil sağlık | Okullar | Sağlık sektörü |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ‣ dâhil cinsel ve üreme sağlığı | Mevzuat · “Evlilik için en düşük yaş 18” · “Yasal reşit olmayanlara ‣ sağlanmasına izin verilmesi” · “Kürtajın yasallaştırılması” | “Ergenlerin cinsel ve üreme sağlığı için toplum desteğini ve HIV sağlık erişimini teşvik etmek” | “Para transfer programları, Ödemelerin okula devam şartına bağlanması” · “Pozitif ergen gelişimi” · “Akran eğitimi” | “Bilgi birikimi, tutumlar ve riskli davranışları hedefleyin” | “Kaliteli orta öğretim eğitimi” · “Kapsamlı cinsel sağlık eğitimi” · “Temiz tuvalet ve menstruasyon hijyeninin sağlanabileceği güvenli okul” · “Kondom ve modern kontrasepsiyon yöntemlerinin olduğu okul temelli sağlık hizmeti” | “Kondom ve uzun etkili dönüşümlü kontrasepsiyon dahil uygun fiyatlı modern kontrasepsiyon” · “Erken HIV ve CYBH tanı ve tedavi” · “Antenatal, doğum ve postnatal bakım” · “HIV için erişkin bakıma geçiş” |
| Besin yetersizliği | “Besinlerin zenginleştirilmesi (örn. demir, folat)” | — | “Mikronütrient desteği (özellikle gebelikte)” · “Protein-enerji desteği” · “Parazit tedavisi” · “Para transfer programları” · “Beslenme eğitimi” | — | “Mikronütrient desteği” · “Sağlıklı okul yemekleri” | “Tarama ve mikronütrient desteği” |
| Enfeksiyon hastalıkları | — | — | “Parazit tedavisi” · “Cibinlik dağıtımı” | — | “‣” · “Parazit tedavisi” | “Erken tanı ve tedavi” · “Ergen aşılaması (‣, çocukluk çağı yakalama takvimi)” · “Parazit tedavisi” · “Cibinlik dağıtımı” · “Mevsimlik malarya ilaç tedavisi” |
| Şiddet | “Silah kontrolü” · “Homoseksüelliğin yasallaştırılması ve kadınların şiddet ve cinsel baskıdan korunması” · “İkinci bir şansı teşvik etmek için gençlik adalet reformları” · “Asgari ceza sorumluluk yaşı olarak 16 yaş” | “Şiddetin ve mevcut hizmetlerin etkileri hakkında bilgi sahibi olmak” | “Anne-baba becerileri ve anne-baba-çocuk iletişimini geliştirmek” · “Pozitif genç gelişimi” · “Cinsiyet eşitliğini teşvik etmek” · “Ekonomik güçlenme” · “Farkındalık, bilgi ve yetenek gelişimi için grup eğitimi” | — | “‣ ve madde kullanımını hedefleyen çok boyutlu girişimler” | “Travma bakımı” |
| İstemsiz yaralanma | “Dereceli lisanslama” · “Kask takma mecburiyeti” · “Çoklu bileşenli trafik hasarı kontrolü” | “Risklerin bilinmesini teşvik etmek” | “Trafik kazası kontrolünün polis tarafından uygulanması” | — | — | “Travma bakımı, ilk cevap veren sağlık personeli dahil (örneğin ambulanslar)” |
| Alkol ve yasa dışı maddeler | “Alkol satışlarını reşit olmayan ergenlere sınırlama” · “Alkolün vergilendirilmesi” · “Alkollü araba kullanma mevzuatları” · “Yasal olmayan alkolün kısıtlanması” · “Ruhsatlı merkezlerde müdahaleler” · “Dereceli alkol alımı” | “Reklam kısıtlaması” · “Toplumsal farkındalığı artırma kampanyaları” | “Anne-baba becerileri ve anne-baba-çocuk iletişimini geliştirmek” | “Bilgi birikimini, tutumları ve riskli davranışları hedeflemek” · “Enjektör değişim erişimi” · “Danışmanlık” | “Alkolsüz polçeler” | “Risk taraması ve motivasyonel görüşme” |
| Tütün | “Tütün kontrolü vergileme, fiyatlama ve reklam kontrolü dahil” · “Gençlerin ulaşımının engellenmesi” · “Dumansız hava sahası yasaları” | “Tütün karşıtı kampanyalar” | “Anne-baba becerileri ve anne-baba-çocuk iletişimini geliştirmek” | “Bırakmayı teşvik edecek cep telefonu mesajı” | “Dumansız polçeler” · “Çok bileşenli” | “Bırakmaya yönelik rutin tarama ve motivasyonel görüşmeler” |
| Ruhsal bozukluklar ve intihar | “Erişimin kısıtlanması” | “Ergen ruh sağlığı okuryazarlık bilgisini geliştir” | “Gözetici eğitimi” | “Elektronik ruh sağlığı girişimi” | “Eğitimsel girişimler” · “Gözetici eğitimi” · “Okul temelli ruh sağlığı hizmeti” | “Depresyonun tanıma ve tedavisine yönelik uygulayıcı eğitimi” · “Kendine zarar verme ve intihar riski dahil ruh sağlığının rutin değerlendirilmesi” |
| Kronik ve fiziksel bozukluklar | — | — | “Akran destek girişimi” | — | “Okul temelli sağlık hizmeti” | “Öz yönetimin teşvik edilmesi” · “Erişkin sağlık bakımına geçişin teşvik edilmesi” |
| Kilo fazlalığı ve obezite | “Yüksek şeker, yüksek tuz ve yüksek yağ oranına sahip gıdaların vergilendirilmesi” · “Paketin önüne konan nütrisyon bilgisi” · “Hazır yiyecek reklam kısıtlaması” | “Fiziksel aktiviteyi teşvik et” | “Günlük hayatta fiziksel aktivitenin idame edilebilmesi için fırsatlar yarat” | “İnteraktif veya kişiselleştirilmiş geri bildirim müdahalesi” | “Sağlıklı beslenme ve fiziksel aktiviteyi artırmaya yönelik fırsatlar için çok bileşenli” | “Obesitenin ko-morbid durumlarının yönetilmesi” |
(Kaynak: Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı, Tablo 132.4)