Eşanlamlılar: APB

Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık

Özet

Aralıklı patlayıcı bozukluk, uyarana orantısız, planlanmamış, tekrarlayan saldırgan dürtü atakları ile tanımlanan bir dürtü denetim bozukluğudur; ergenlikte (14-18 yaş) başlar ve erkeklerde 3 kat sıktır. Dürtüsel saldırganlığın kalıtılabilirliği %50 olup serotonerjik işlevde azalma (5-HTT bağlanmasında azalma, BOS 5-HIAA düşüklüğü), orbitofrontal korteks hacminde azalma ve bazı çalışmalarda IL-6 ve CRP yüksekliği ilişkilendirilmiştir. Klinik tabloda öfke nöbetleri, sözel agresyon ve mala, hayvanlara veya insanlara yönelik fiziksel saldırganlık görülür. DSM-5 ölçütleri: 3 ayda ortalama haftada 2 kez sözel veya fiziksel agresyon ya da 12 ayda 3 kez mala zarar veya fiziksel hasar yaratan patlayıcı davranış; önceden planlanmamış ve bir amaca yönelik olmayan saldırganlık; belirgin sıkıntı, işlevsellik bozukluğu veya yasal-maddi sonuç; yaşın en az 6 olması; başka ruhsal bozukluk, madde veya tıbbi durumla daha iyi açıklanamaması. FDA onaylı ilaç yoktur; SSRI, duygudurum dengeleyiciler ve bilişsel davranışçı terapi kullanılır. Ayırıcı tanıda antisosyal ve borderline kişilik bozukluğu, Davranım Bozukluğu, Bipolar Bozukluk, Epilepsi, beyin tümörü ve madde kullanımı bulunur.

Bölümlerdeki özetler

• Çok şiddetli saldırganlık veya mal zararı ile sonuçlanan, uyarana orantısız, planlanmamış tekrarlayan saldırgan dürtü ataklarıyla tanımlanan dürtü denetim bozukluğudur; ergenlikte (14-18 yaş) başlar, erkeklerde 3 kat sık. Dürtüsel saldırganlığın kalıtılabilirliği %50, serotonerjik işlev azalması ilişkilidir. FDA onaylı ilaç yoktur; SSRI, duygudurum dengeleyiciler ve bilişsel davranışçı terapi kullanılır. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › Yıkıcı Bozukluklar, Dürtü Denetımı Ve Davranım Bozuklukları; s.4222, s.4223, s.4224)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Çok şiddetli saldırganlık veya mal zararıyla sonuçlanan, saldırgan dürtülere karşı koyamama atakları ile tanımlanan dürtü denetim bozukluğu; saldırganlık uyarana orantısız, önceden planlanmamış (s.4222).

Epidemiyoloji

• Öfke kontrolü nedeniyle yardım arayan erkeklerde %18.9; klinik popülasyonda ayaktan %6, yatan hastada %7 (s.4223).
• Genelde ergenlikte (14-18 yaş) başlar; bu yaştakilerin %63,3’ü öfke kontrol sorunu bildirir; erkeklerde 3 kat sık; kentsel alanlarda daha sık (s.4223).

Etiyoloji ve patogenez

• Birinci derece akrabalarda dürtüsel saldırganlık riski artmış; kalıtılabilirlik ~%50; CNV: 1q21, 15q13.3, 16q22.3q23.1 delesyonları; HTR1B rs6296 genotipi düşmanca tutum/agresyon/dürtüsellikle ilişkili olabilir (s.4222).
• Serotonerjik işlev azalması; depresyon düzeldikten sonra bile 5-HTT bağlanmasında azalma; 5-HT2A reseptörü; BOS 5-HIAA düşüklüğü; noradrenalin, dopamin, GABA da etkili (s.4222).
• Enflamatuar: IL-6 ve CRP daha yüksek (s.4222).
• Nöroanatomi: orbitofrontal PFC’de interhemisferik asimetri ve hacim azalması, kraniofarenjiyoma ile APB benzeri tablo (hipotalamus), frontostriatal disfonksiyon, dorsolateral PFC’de hata işleme bölgesinde anormal aktivite, kızgın yüzlerde amigdala aktivasyonu, P300 P3a bileşeninde frontal aktivasyon azalması (s.4222).
• Psikososyal: çocukluk istismarı, travma, ebeveynlerin empatiden yoksun/zayıf bağ kurması; narsistik zedelenme; saldırganla özdeşleşme (s.4223).

Tanı