Eşanlamlılar: DB
Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık
Özet
Başkalarının haklarını ve toplumsal kuralları çiğneyen bir örüntü ile karakterize bozukluktur; çocukluk veya ergenlik başlangıçlıdır ve erkeklerde yaklaşık iki kat sıktır. Kabadayılık, sık kavga başlatma, insanlara ve hayvanlara fiziksel acımasızlık, ciddi yaralayabilecek araç kullanma, saldırıp soyma dahil hırsızlık, cinsel zorlama, kasıtlı yangın çıkarma, mala zarar verme, sık yalan söyleme, evden kaçma ve 13 yaşından önce başlayan okuldan kaçma veya ailenin yasaklarına karşın geceyi dışarıda geçirme görülür. DSM-5 tanısı için 15 ölçütten son 12 ayda en az 3’ü ve son 6 ayda en az 1’i bulunmalı, klinik olarak belirgin işlevsellik düşüklüğü olmalı, 18 yaş ve üzerinde antisosyal kişilik bozukluğu ölçütleri karşılanmamalıdır. Alt tipler çocukluk başlangıçlı (10 yaş öncesi), ergenlik başlangıçlı ve sınırlı olumlu sosyal duygu belirleyicisidir; şiddet hafif, orta, şiddetli olarak derecelendirilir. Tedavide ebeveyn yönetimi eğitimi ve multisistemik terapi esastır; DEHB eşlik ediyorsa stimulan, şiddetli saldırganlıkta antipsikotik kullanılır. Ayırıcı tanıda antisosyal kişilik bozukluğu, DEHB, duygudurum bozukluğu ve Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu yer alır.
Bölümlerdeki özetler
- Başkalarının haklarını çiğneyen insanlara ve hayvanlara saldırganlık, mala zarar verme, hırsızlık ve ciddi kural ihlalleri ile karakterize bozukluktur; çocukluk veya ergenlik başlangıçlıdır, erkeklerde yaklaşık iki kat sık. Tedavide ebeveyn yönetimi eğitimi ve multisistemik terapi esastır; DEHB eşlikinde stimulan, şiddetli saldırganlıkta antipsikotik kullanılır. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › Yıkıcı Bozukluklar, Dürtü Denetımı Ve Davranım Bozuklukları; s.4218, s.4219, s.4220, s.4221)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- İnsan/hayvanlara fiziksel saldırganlık, hırsızlık, mala zarar verme, kural ihlalleri gibi başkalarının haklarını çiğneyen davranışlarla karakterizedir; epizodik değil, belirgin başlangıç ve dengelenme aşamaları vardır, kişilik bozukluğuna benzer (s.4218).
- Alt tipler: çocukluk başlangıçlı (10 yaşından önce ≥1 semptom), ergenlik başlangıçlı (tüm semptomlar 10 yaşından sonra), sınırlı olumlu sosyal duygu (LPE) belirteci; hafif/orta/şiddetli derecelendirme (s.4218, 4220).
Epidemiyoloji
- Dünya prevalansı %2-2,5; erkeklerde %3-4, kızlarda %1-2; erkeklerde yaklaşık 2 kat; bireylerin ~%10’u çocukluk/ergenlikte bir dönem DB semptomu gösterir (s.4219–4220).
- Başlangıç tipik olarak orta çocukluk/erken ergenlik; agresif davranışlar yaşla azalır, statü suçları (alkol, evden kaçma, ehliyetsiz araç kullanma) ergenlikte artar (s.4220).
Etiyoloji ve patogenez
- Gen-çevre etkileşimi, psikolojik ve sosyolojik etmenler; ikiz çalışmalarında çeşitliliğin ~%50’si çevresel (s.4218).
- Prenatal: maternal sigara, alkol, uyuşturucu, gebelik stresi (prefrontal korteks gelişimi), son trimester maternal anksiyete; perinatal: obstetrik komplikasyon, ebeveyn psikopatolojisi, malnutrisyon, ağır metal; hipoksi subkortikal yapı ve beyaz cevheri etkiler; düşük IQ ilişkiyi kolaylaştırır (s.4218).
- Sert/tutarsız disiplin, ebeveyn-çocuk çatışması, kötü muamele (özellikle yüksek genetik riskli çocuklarda) önemli risk; kuraldışı akran, düşük sosyoekonomik düzey, yoksulluk, toplumsal şiddet (s.4218–4219).
- Kalıtılabilirlik ikiz çalışmalarında %4-74, geniş toplum çalışmalarında %40-50; aday genler COMT, MAOA, SLC6A3 (DAT), SLC6A4 (5-HTT) (s.4219).
- Nöroendokrin: bazal kortizol bulguları tutarsız; DB/KOKGB’de strese kortizol hiporeaktivitesi tutarlı; DEHB’nin kendisi hiporeaktivite ile ilişkili değil, DB/KOKGB komorbid DEHB’de var (s.4219).