Akut İntermittan Porfiri

“AİP, piroloporfiri, İsveç tipi porfiri ve intermittant akut porfiri olarak da adlandırılır. Pek çok ülkede en yaygın görülen akut porfiri tipidir”; porfobilinojen deaminazın (PBGD)“housekeeping” şeklinin aktivitesindeki eksiklik sonucunda oluşur (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar, Bölüm 110).

Genetik ve epidemiyoloji

• “Enzim, eritroid ve normal yaşamsal işlevler için gerekli olan şekli, 15 ekzon içeren 11. kromozomdaki (11q24.1→q24.2) tek bir gen tarafından kodlanır.”
• “AİP’nin kalıtım paterni otozomal dominanttır.”“400’den fazla PBGD mutasyonu”; “Vakaların yaklaşık %3’ünde de novo mutasyon”.
• “Heterozigotların tüm dokularında ‘housekeeping’ ve eritroid özgün izoenzimlerdeki mutasyonların çoğunda normalin yarısı kadar aktivite”; “Akrabalık ilişkisi olmayan hastaların yaklaşık %5’inde, ‘housekeeping’ şeklinde enzim eksik olup, eritroid-özgün izoenzim normaldir.”
• Prevalans:“İsveç’te, normal porfirin düzeylerini içeren latent vakalar dahil 7,7/100.000”; “Kuzey İsveç’te 60-100/100.000” (kurucu etki); Fransa’da 1/1675; ekzom verilerinde penetrans %1 kadar düşük olabilir.

Tetikleyiciler

• “AİP, ergenlik döneminden önce daima asemptomatiktir ve en çok erişkin kadınlarda görülür. Endokrin etmenler, özellikle erişkindeki dişi steroid hormon düzeylerinin, kliniğin açığa çıkmasında çok önemli olduğu”; premenstrüel ataklar.
• İlaçlar (Tablo 110.3):“CYP enzimlerinin indüksiyonu ve ile yakından ilişkili olan hepatik ALAS1 enzimini indükleme kapasitesine sahip olan ilaçlardır” — güvenli olmayanlar: barbitüratlar, sülfonamid antibiyotikler, meprobamat, karisoprodol, glutetimid, metipirilon, etiklorvinol, mefenitoin, fenitoin, süksinimidler, karbamazepin, klonazepam, primidon, valproik asit, pirazolon, griseofulvin, ergot alkoloidleri, metoklopramid, rifampin, pirazinamid, diklofenak, flukonazol, Hormonal Kontrasepsiyon, progesteron, danazol, alkol, ACE inhibitörleri (enalapril), spironolakton, kalsiyum kanal blokerleri, ketokonazol, ketamin. Güvenliler: narkotik analjezikler, aspirin, asetaminofen, fenotiyazinler, penisilin, streptomisin, glukokortikoidler, bromidler, insülin, atropin, simetidin, ranitidin, asetazolamid, allopürinol, amilorid, betanin, bumetanid, kumarin, fluoksetin, gabapentin, gentamisin, guanetidin, ofloksasin, propranolol, süksinilkolin, Tetrasiklinler.
• Nütrisyonel:“Diyet veya kilo kaybı ile kalori ve karbonhidrat alımının azalması”; sigara.

Klinik Bulgular — Tablo 110.4

• “Karın ağrısı, genellikle sabit bir ağrıdır”; “Karında şişlik ile belirgin bağırsak seslerinde azalma” ama “Karında hassasiyet, ateş veya lökositoz yoktur veya çok az vardır” — nörolojik kökenli.
• Nöropati:“demiyelinizasyondan ziyade, aksonal nöropatiden kaynaklanan primer motor bir bozukluktur”; “Motor güçsüzlük sıklıkla üst ekstremitelerin proksimalinden başlar”; optik sinir, kranial sinir (X ve VII) tutulumu.
• Hiponatremi“akut ataklarda yaygındır” (uygunsuz ADH, GİS kaybı, böbrekten tuz kaybı).
• “Porfirinler de belirgin olarak artar ve AİP’de kırmızımsı idrarın oluşmasını sağlar”; PBG ışıkla porfobiline dönüşerek idrarı kahverengileştirir.

Tanı

“Artmış idrar PBG düzeyi, bir hastanın üç akut porfiriden birini olduğunu gösterir” (Tablo 110.2). “Serumda PBG ölçümü, eşlik eden ciddi bir böbrek hastalığı olduğunda tercih edilir”. “Çoğu AİP hastasında, eritrosit PBGD aktivitesi azalır”; ancak “sadece PBGD aktivitesi AİP tanısı koymak için yetersizdir”. Aile üyelerinde genetik test.