Hormonal Kontrasepsiyon

Uzun etkili geri dönüşümlü kontrasepsiyon (LARC) — Bölüm 143.3

“Uzun etkili geri dönüşümlü kontrasepsiyon (LARC) yöntemleri; 4 çeşit levonorgestrel içeren (LNG) RİA, bakırlı (Cu) RİA ve etonogestrel subdermal implantı içerir. LARC yöntemleri, geri dönüşebilen tek aşamalı kontrasepsiyon yöntemidir.” (Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı)

💡 TUS ipucu — “unutulabilir” kontrasepsiyon“”Unutulabilir” kontrasepsiyon yöntemi olarak kabul edilen LARC, sık sık doktor veya eczane ziyareti gerektirmez ve etkinliği kullanıcının uyumluluğuna bağlı değildir.”

Rahim içi araçlar (RİA)

• “Rahim içi araçlar, serviks ağzından uterus boşluğuna yerleştirilen küçük, esnek, plastik nesnelerdir. Boyut, şekil ve farmakolojik olarak aktif maddelerin içeriği ve salınım mekanizmaları farklılık gösterirler.”
• “ABD’de, kullanımda 5 çeşit RİA vardır: 1 çeşit bakır içerikli CuT380A (Paragard) ve 4 çeşit Levonorgestrel RİA (Liletta, Kyleena, Mirena ve Skyla).”
• [!tip] TUS ipucu — iki mekanizma “Bakırlı RİA’nın etkinliği, uterus boşluğuna yerleştirilen bakır iyonları tarafından, sperm taşınmasının inhibisyonu ve implantasyonun önlenmesi şeklindedir; bu RİA en az 10 yıl etkilidir.”“Levonorgestrel (LNG) içeren RİA’ların farklı etki mekanizmaları vardır, bunlar servikal mukusun kalınlaşmasından, endometriyumun baskılanmasına kadar olacak şekilde çeşitliliktedir. LNG içeren RİA’ların en az 3 ve 5 yıl süre etkilidir. Tüm RİA’ların tipik kullanımında başarısızlık oranı %1’in altındadır.”
• [!warning] Yaygın yanlış inanışlar “Sağlık hizmeti veren kişilerde, RİA kullanımı ile ilgili bazı yanlış düşünceler vardır; bunlar RİA’ların enfeksiyona, infertiliteye neden olduğu ve genellikle gençler veya nullipar kadınlar için güvenli olmadığı şeklindedir; bu durum gençlerin bu son derece etkili ve kabul edilebilir yöntemlere erişmelerinde bir engel oluşturur.”“RİA infertilite riskini artırmaz ve nullipar kadınlarda olduğu gibi gençlerde de güvenle yerleştirilebilir (Kategori 1; bkz. Tablo 143.2).”“Öncesinde yapılan çalışmalar, enterik yabancı bir cismin uterus içine yerleştirilmesi ile üst genital sistem enfeksiyonu için artmış bir risk oluşturduğunu belirtmiş olsa da, yeni çalışmalar bunu reddetmiştir.”“Gençler, RİA yerleşimi sırasında veya öncesinde ‘Gonore’ veya ‘Klamidya’ açısından taranmalıdır; ancak sonuçları çıkması beklenmeden ve mevcut enfeksiyon belirtileri yoksa (örn. pürülan akıntı, eritematöz serviks) yerleştirme geciktirilmemelidir.”“Eğer RİA yerleştirildikten sonra Ergende Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar testi pozitif sonuçlanmış ise ve hasta yönteme devam etmek istiyorsa, RİA çıkarılmadan CYBE tedavisi edilebilir.”
• “İlk sistematik derlemede elde edilen kanıtlar, RİA yerleşiminde ağrıyı azaltmak veya yerleşimi kolaylaştırmada misoprostolün rutin kullanımının faydalı olmadığı yönündedir. Yerleştirme sırasında lidokain içeren bir paraservikal blok, hastanın rahatsızlığını azaltabilir ve diğer ilaçlar (örn. NSAİ ilaçlar, anksiyolitikler) bireysel hasta bazında düşünülebilir, ancak bunlar rutin olarak önerilemez.”

İmplantlar

• “Amerika Birleşik Devletleri’nde halihazırda bir kontraseptif implant çeşidi mevcuttur. Orijinali 2006 yılında FDA onayı almış olup, 60 μg/gün etonogestrel salgılayan tek çubuk, yeni bir yerleştiriciyle radyoopak çubuk olarak güncellenmiştir.”
• [!tip] TUS ipucu — sadece progestin “Bu sadece-progestin içeren yöntem, etonogestreli en az 3 yıl boyunca sabit serum seviyelerinde tutar ve öncelikle ovulasyonu önleyerek etki eder. Levonorgestrel içerikli RİA’ya benzer şekilde, progestin uterusta atrofik endometriyuma neden olur ve sperm penetrasyonunu engellemek için, servikal mukusu kalınlaştırır; tipik kullanımda başarısızlık oranı da %1’in altındadır.”“Rahim içi araçların aksine, yerleştirmede pelvik muayeneye gerek yoktur.”
• “Bu konuda eğitimli kişi lokal anestezi altında implantı üst kola hızlı bir şekilde yerleştirebilir ve çıkarabilir.”
• [!warning] Yan etkiler “Yaygın yan etkileri arasında; amenore, irregüler veya seyrek menstrual kanama ve daha az sıklıkla uzun süreli veya sık menstrual kanama vardır.”“Bu kontrasepsiyon yönteminin kendine mahsus oluşabilecek komplikasyonu, implantasyon bölgesine ait lokal enfeksiyon ve implantasyon ilişkili diğer lokal yan etkilerdir.”“Sinirsel hasar veya implantın yer değiştirmesi gibi durumlardır, ancak bu durumlar hastaların %1’inden azında görülür. Ekimoz veya deri irritasyonu gibi minör yan etkiler daha yaygındır, ancak çoğu zaman tedavi gerektirmez.”

Diğer sadece progesteron içeren yöntemler — Bölüm 143.4

Depo-Provera (DMPA)

• “Sadece progesteron içeren enjektabl form olan depo medroksiprogesteron asetat (DMPA, Depo-Provera), önerilen ikinci kademe kontrasepsiyon yöntemidir ve derin intramusküler enjeksiyonu (150 mg) veya subkutan enjeksiyon (104 mg) formlarının mevcuttur.”
• [!tip] TUS ipucu — uygulama aralığı ve amenore “Tipik kullanımda başarısızlık oranı %4’tür. Her iki preparat da ovulasyonu baskılayarak etkili eder ve 3 ayda bir (13 haftada bir) yeniden uygulanmalıdır.”“DMPA; özellikle uyum konusunda zorluk çeken, zihinsel veya fiziksel engelli ve kronik hastalığı olan ve ya östrojen kullanımının önerilmediği ergenler için uygun bir yöntemdir.”“DMPA ile sık görülen yan etkiler; menstrual değişiklikler, kemiğe olumsuz etkileri ve kilo alımını içerir. 1 yıl kullanımdan sonra, DMPA kullanıcılarının %50’sinde amenore gelişecektir ve bu durum ağır menstrual kanama, dismenore, anemi veya kanama bozuklukları olan veya kişisel hijyende yetersiz engelli gençler için uygun bir olabilir.”