| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Adrenal steroid hormon etkileri |
| ad-en | Actions of adrenal steroid hormones |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem |
Bölüm 592.4 (Perrin C. White) (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Reseptör ailesi | Steroid hormonlar, steroid hormonların bilinen biyolojik aktivitelerine özgü çok sayıda reseptör aracılığı ile etki gösterir: GLUKOKORTİKOİD, MİNERALOKORTİKOİD, PROGESTİN, ÖSTROJEN ve ANDROJENLER. Bu reseptörler TİROİD HORMON ve RETİNOİK ASİT RESEPTÖRLERİNİ DE İÇEREN DAHA GENİŞ BİR NÜKLEER TRANSKRİPSİYON SÜPER AİLESİNE DAHİLDİR |
| > [!tip] İki çinko parmak | Reseptörlerin ortak yapısı KARBOKSİTERMİNAL LİGAND BAĞLAYICI BÖLGE ve ORTA KISIMDA DNA BAĞLAYICI BÖLGEYİ İÇERİR. SONUNCU BÖLGE ÇİNKO İYONU İLE ŞELASYON YAPAN 4 SİSTEİN REZİDÜSÜ İLE STABİLİZE EDİLMİŞ AMİNOASİT HALKASI İÇEREN İKİ “ZINC FINGER” İÇERİR |
| Mekanizma | Ligand ile bağlanmamış serbest glukokortikoid ve mineralokortikoid reseptörleri temel olarak SİTOZOLDE DİĞER PROTEİNLER İLE KOMPLEKS HALİNDE BULUNUR. Hormon molekülleri DİFÜZYONLA HÜCRE MEMBRANINDAN GEÇEREK SİTOZOLİK RESEPTÖRE BAĞLANIR, SİTOZOLİK PROTEİN BIRAKILIR ve HÜCRE ÇEKİRDEĞİNE TRANSLOKASYON GERÇEKLEŞİR; burada DNA’YA ÖZGÜL “HORMONE RESPONSE ELEMENTS” İLE BAĞLANIR |
| > [!tip] Doku özgüllüğü nasıl oluşur? | FARKLI STEROİDLER AYNI RESEPTÖRE BAĞLANABİLDİĞİ İÇİN ORTAK BİYOAKTİVİTE GÖSTEREBİLİR BU NEDENLE FARKLI DOKULARDA ÇEŞİTLİ BİYOLOJİK ETKİLER GÖSTEREBİLİR. Hormon yanıtının çeşitliliği, FARKLI DOKULARDA KOREGÜLATÖRLERİN FARKLI KOMBİNASYONLARDA EKSPRESE EDİLMESİ İLE BELİRLENİR |
| > [!tip] 11β-HSD1 — prereseptör metabolizma | ENZİMLER STEROİDLERİN RESEPTÖRLERE OLAN AFİNİTESİNİ AZALTARAK ya da ARTTIRARAK AKTİVİTESİ DE YÜKSELTEBİLİR. 11β-HİDROKSİSTEROİD DEHİDROJENAZ TİP-1 (HSD11B1) GLUKOKORTİKOİD RESEPTÖRÜ İÇİN BİR LİGAND OLMAYAN KORTİZONU AKTİF BİR GLUKOKORTİKOİD OLAN KORTİZOLE DÖNÜŞTÜRÜR. Pek çok dokuda, özellikle GLUKOKORTİKOİDLERİN HEPATİK GLUKOZ SALINIMINI SAĞLADIĞI LOKAL GLUKOKORTİKOİD KONSANTRASYONUNU ARTIRIR. ADİPOZ DOKUDA BU ENZİMİN FAZLA EKSPRESYONU OBEZİTE GELİŞİMİNE YATKINLIK OLUŞTURABİLİR |
| > [!tip] 11β-HSD2 — koruyucu | BUNA KARŞIN ÖZELLİKLE BÖBREKTE HSD11B2 KORTİZOLÜ KORTİZONA OKSİDE EDEREK KORTİZOL DÜZEYİ ARTTIĞINDA MİNERALOKORTİKOİD RESEPTÖRLERİNİN İŞGAL EDİLMESİNİ ENGELLER |
| Nongenomik etkiler | Böyle GENOMİK OLMAYAN ETKİLER BAZI DURUMLARDA G PROTEİNLERİ GİBİ HÜCRE İÇİ HIZLI ETKİLİ SİNYAL YOLAKLARI İLE ETKİLEŞİMİ OLABİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Temel etki | GLUKOKORTİKOİDLERİN KARBONHİDRAT METABOLİZMASI ÜZERİNE BİRİNCİL ETKİSİ HEPATİK GLUKONEOGENEZİ ARTTIRARAK GLUKOZ OLUŞUMUNU ARTTIRMAKTIR |
| İnsülin direnci | GLUKOKORTİKOİDLER AYNI ZAMANDA İNSÜLİNE HÜCRESEL CEVABI ARTTIRARAK GLUKOZUN HÜCRE İÇİNE GİRİŞİNİ AZALTIR. Glukozun hücre içine girişinin engellenmesi ADİPOSİTLER, KAS KEMİKLERİ ve FİBROBLASTLARDA GERÇEKLEŞİR |
| > [!warning] Hipoglisemi | HER İKİ HORMON DA GLİKOJEN SENTEZ AKTİVİTESİNİ UYARARAK GLİKOJEN YIKIMINI AZALTIR. GLUKOKORTİKOİD FAZLALIĞI HİPERGLİSEMİYE NEDEN OLABİLİRKEN GLUKOKORTİKOİD EKSİKLİĞİ HİPOGLİSEMİYE NEDEN OLABİLİR |
| Lipoliz | GLUKOKORTİKOİDLER LİPOLİZİ ARTTIRIP YAĞ ASİTLERİNİN REESTERİFİKASYONU İÇİN GEREKLİ OLAN HÜCRESEL GLUKOZ ALIMINI ve GLİSEROL OLUŞUMUNU AZALTARAK SERBEST YAĞ ASİDİ SEVİYESİNİ ARTTIRIR |
| > [!tip] Sentripedal obezite | BU, ADİPOSİTLERİN ANATOMİK YERLEŞİMİNE GÖRE FARKLI ETKİLER GÖSTERİR: GLUKOKORTİKOİD FAZLALIĞI OLAN HASTALARDA EKSTREMİTELERDE YAĞ KAYBI, GÖVDEDE İSE YAĞLANMA (SENTRİPEDAL OBEZİTE), BOYUN ve YÜZDE (AY DEDE YÜZÜ GÖRÜNÜMÜ) GÖRÜLÜR |
| > [!warning] Protein katabolizması | YAĞ DOKUSU, İSKELET KASI, KEMİK, LENFOİD DOKU ve BAĞ DOKUSUNDA PROTEOLİZ GLUKONEOGENEZDE KULLANILABİLECEK AMİNOASİT SUBSTRATLARI ARTTIRIR. BU KATABOLİK ETKİ KALP KASI ve DİYAFRAGMADA NEREDEYSE HİÇ GÖRÜLMEZ |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Permisif etki | Glukokortikoidler sol ventrikülün iş indeksini arttırarak kalp üzerine POZİTİF İNOTROP ETKİ GÖSTERİR. BUNA EK OLARAK GLUKOKORTİKOİDLER EPİNEFRİN ve NOREPİNEFRİNİN HEM KALP HEM DE KAN DAMARLARI ÜZERİNE OLAN ETKİLERİNİ PERMİSİF OLARAK DEĞİŞTİRİR |
| > [!warning] Hipertansiyon | GLUKOKORTİKOİDLERİN EKSİKLİĞİNDE KARDİYAK OUTPUT AZALMASI İLE ŞOK GELİŞEBİLİR; GLUKOKORTİKOİDLERİN FAZLALIĞINDA İSE SIKLIKLA HİPERTANSİYON GÖZLENİR. Bu durum, artan glukokortikoid seviyesinin renal HSD11B2’Yİ DOYURMASI SONUCUNDA MİNERALOKORTİKOİD RESEPTÖRÜNÜN AKTİFLEŞTİRİLMESİ İLE İLİŞKİLENDİRİLEBİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!warning] Çift yönlü | GLUKOKORTİKOİD FAZLALIĞI, ÇOCUKLARDA EPİFİZLER ÜZERİNE OLAN DİREKT ETKİLERİ İLE LİNEER BÜYÜMEYİ ve İSKELET MATURASYONUNU İNHİBE EDER, ANCAK GLUKOKORTİKOİD NORMAL BÜYÜME ve GELİŞİM İÇİN GEREKLİDİR |
| > [!tip] Fetal sürfaktan | FETUS ve YENİDOĞANDA HEPATİK ve GASTROİNTESTİNAL SİSTEMİN DE DAHİL OLDUĞU ÇEŞİTLİ DOKULARIN FARKLILAŞMASI ve GELİŞİMİNİ HIZLANDIRIR ve FETAL AKCİĞERDE SÜRFAKTAN OLUŞUMUNU SAĞLAR. GLUKOKORTİKOİDLER, PRETERM DOĞUM RİSKİ OLAN HAMİLELERE FETUSUN MATURASYONUNUN HIZLANDIRILMASI İÇİN SIKLIKLA VERİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Enflamasyon | GLİKOLİPİD ve PROSTAGLANDİN PREKÜRSÖRLERİNİN SENTEZİNİ ve BRADİKİNİNİN ETKİLERİNİ İNHİBE EDER. Aynı zamanda HİSTAMİN ve PROENFLAMATUAR SİTOKİNLERİN (TÜMÖR NEKROZ FAKTÖR-α, İNTERLÖKİN-1, İNTERLÖKİN-6) SEKRESYONU ve ETKİLERİNİ ENGELLEYEREK ENFLAMASYONU BASKILAR |
| > [!tip] Hücresel etkiler | YÜKSEK DOZ GLUKOKORTİKOİD KULLANIMI ÖZELLİKLE T HÜCRELERİ, MONOSİT, EOZİNOFİL ve LENFOSİTLERİ AZALTIR. BUNU HÜCRE DÖNGÜSÜNÜ G₁ FAZINDA DURMASINA NEDEN OLARAK ve GLUKOKORTİKOİD RESEPTÖR ARACILI ETKİLERİ İLE APOPTOZA UĞRATARAK YAPAR |
| > [!tip] Th1 vs Th2 | LENFOSİTLER ÜZERİNE OLAN ETKİLERİ AĞIRLIKLI OLARAK T-HELPER 1 HÜCRELERİ ve HÜCRESEL BAĞIŞIKLIK ÜZERİNEDİR; T HELPER 2 HÜCRELERİ KORUNUR bu nedenle ACİL YANIT HÜMORAL BAĞIŞIKLIK BASKINDIR |
| Lenfoid doku | FARMAKOLOJİK DOZDA GLUKOKORTİKOİD KULLANIMI İMMÜNOLOJİK DOKULARIN (DALAK, TİMÜS ve LENF NODLARI) KÜÇÜLMESİNE DE NEDEN OLABİLİR |
| > [!warning] Nötrofiller — ters etki | GLUKOKORTİKOİDLER, POLİMORFONÜKLEER HÜCRELERİN DOLAŞIMDAN ÇIKIŞINI ENGELLEYEREK SAYISINDA ARTIŞA NEDEN OLUR. GLUKOKORTİKOİDLER, POLİMORFONÜKLEER HÜCRELERİN DİAPEDEZ, KEMOTAKSİ ve FAGOSİTOZUNU ENGELLER. SONUÇ OLARAK BU HÜCRELERİN DOKU GEÇİŞİ ENGELLENİR; HÜCRELER UYGUN İMMÜN YANIT İÇİN ENFLAMASYON BÖLGESİNE ULAŞAMAZ. YÜKSEK DOZ GLUKOKORTİKOİDLER ENFLAMATUVAR ve EKSUDATİF YANITI AZALTARAK BELİRLİ BAKTERİYEL, VİRAL, FUNGAL ve PARAZİTİK ENFEKSİYONLARA YATKINLIK OLUŞTURUR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Deri | FİBROBLASTLARI İNHİBE EDEREK KOLLAJEN ATROFİYE, KOLAY MORARMAYA ve YARALARIN YAVAŞ İYİLEŞMESİNE NEDEN OLUR. Bu etki, CUSHING SENDROMLU HASTALARDA GÖRÜLEN CİLDİN İNCELMESİNİ ve STRİA OLUŞUMUNU AÇIKLAR |
| > [!tip] Kalsiyum | GLUKOKORTİKOİDLERİN GENEL ETKİSİ SERUM KALSİYUMUNU DÜŞÜRME YÖNÜNDEDİR, bu nedenle HİPERKALSEMİ türlerinin acil tedavisinde kullanılmaktadır. Bu ‣ etki muhtemelen KALSİYUMUN İNTESTİNAL ABSORPSİYONUNUN ve KALSİYUM ve FOSFORUN RENAL REABSORBSİYONUN AZALMASININ BİR SONUCUDUR; ancak SERUM KALSİYUM DÜZEYİ SEKONDER OLARAK YÜKSELEN PARATİROİD HORMON NEDENİYLE GENELLİKLE NORMAL DÜZEYİN ALTINA İNMEZ |
| > [!warning] Osteoporoz | UZUN DÖNEM GLUKOKORTİKOİD FAZLALIĞININ KALSİYUM ve KEMİK METABOLİZMASI ÜZERİNE EN ÖNEMLİ ETKİSİ OSTEOPOROZDUR. GLUKOKORTİKOİDLER OSTEOBLAST SAYISI ve AKTİVİTESİNİ AZALTARAK OSTEOBLASTİK AKTİVİTEYİ İNHİBE EDER. Aynı zamanda daha az oranda OSTEOKLASTİK AKTİVİTEYİ AZALTARAK DÜŞÜK KEMİK DÖNGÜSÜNE ve TOPLAMDA NEGATİF KEMİK DENGESİNE NEDEN OLUR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Genel | Glukokortikoidler kan-beyin engelini geçerek beyin metabolizması üzerine DİREKT ETKİLERİ GÖSTERİR. SANTRAL SİNİR SİSTEMİ ÖDEMİNİN BELİRLİ TİPLERİNİ AZALTIR ve GENELLİKLE İNTRAKRANİYAL BASINÇ ARTIŞI TEDAVİSİNDE KULLANILIR |
| > [!tip] Uyku ve davranış | İŞTAHI ARTTIRIR, “RAPID EYE MOVEMENT” UYKUYU KISALTARAK UYKUSUZLUĞA NEDEN OLUR. HAFIZA ve KONSANTRASYON YETENEĞİ ZAYIFLAR, SİNİRLİLİK ve DUYGUSAL DEĞİŞKENLİK ARTAR |
| > [!warning] Psikoz | Glukokortikoid fazlalığı kısa süreli HAFİF, ORTA DERECELİ FAZLALIĞI GENELLİKLE MUTLULUK ve İYİLİK HALİ YARATSA DA GLUKOKORTİKOİDLERİN HEM FAZLALIĞI HEM DE EKSİKLİĞİ KLİNİK DEPRESYON İLE İLİŞKİLİ OLABİLİR. GLUKOKORTİKOİD FAZLALIĞI BAZI HASTALARDA PSİKOZA NEDEN OLABİLİR |
| > [!tip] Tip I ve Tip II reseptörler | GLUKOKORTİKOİDLERİN BEYİN ÜZERİNE OLAN ETKİLERİ BÜYÜK ÖLÇÜDE MİNERALOKORTİKOİD ve GLUKOKORTİKOİD RESEPTÖRLERİ İLE OLAN ETKİLEŞİM ARACILIĞIYLA DÜZENLENİR (bazen bu bağlamda sırasıyla TİP I ve TİP II KORTİKOSTEROİD RESEPTÖRLERİ OLARAK ADLANDIRILIR). TİP II RESEPTÖRLERİN AKTİVE OLMASI İLE HİPOKAMPAL NÖRONLARIN SEROTONİN NÖROTRANSMİTTERİNE OLAN DUYARLILIĞI ARTTIRIR, bu, YÜKSEK DOZ GLUKOKORTİKOİD İLE İLİŞKİLİ MUTLULUK HALİNİ AÇIKLAYABİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| En önemli | ALDOSTERON ve DAHA AZ ORANDA 11-DEOKSİKORTİKOSTERONDUR; KORTİZON ve KORTİZOL FAZLA MİKTARDA SALGILANMADIKÇA ÖNEMLİ OLAN MİNERALOKORTİKOİD DEĞİLDİR |
| > [!tip] Esas etkisi | SODYUMU TUTUP POTASYUM ve HİDROJEN İYONUNU UZAKLAŞTIRARAK İNTRAVASKÜLER VOLÜMÜN DEVAMINI SAĞLAMAKTIR. Bu etkileri BÖBREK, BARSAK, TÜKRÜK ve TER BEZLERİNDE gösterirler |
| Bölge | Mineralokortikoidlerin en önemli etkileri SODYUMUN REABSORBSİYONU, POTASYUM ve HİDROJEN İYONUNU UYARDIKLARI BÖBREĞİN DİSTAL KIVRIMLI TÜBÜL ve KORTİKAL TOPLAYICI KANALLARI ÜZERİNEDİR |
| > [!tip] ADH ile ilişki | MEDÜLLER TOPLAYICI KANALDA İSE PERMİSİF ÇALIŞARAK VAZOPRESSİNİN OZMOTİK SU GEÇİŞİNİ ARTTIRMASINA İZİN VERİR |
| > [!warning] Eksikliği vs fazlalığı | MİNERALOKORTİKOİD EKSİKLİĞİ OLAN HASTALARDA KİLO KAYBI, HİPOTANSİYON, ‣ ve ‣ GELİŞİRKEN; MİNERALOKORTİKOİD FAZLALIĞI HASTALARDA HİPERTANSİYON, ‣ ve ‣ GELİŞİR |
| Mekanizma | ALDOSTERONUN ÇOĞU ETKİSİ MUHTEMELEN EPİTEL SODYUM KANALININ (ENaC) DEĞİŞMESİ İLE GERÇEKLEŞMEKTEDİR; ancak ALDOSTERON Na⁺, K⁺-ADENOZİN TRİFOSFATAZ HEM DE EPİTELYAL SODYUM KANALI ALT ÜNİTELERİ DÜZEYLERİ ALDOSTERONA YANIT OLARAK ARTMAKTADIR |
| > [!tip] SGK1 | BUNA EK OLARAK ALDOSTERON SERUM ve GLUKOKORTİKOİD İLE UYARILAN KİNAZLARIN EKSPRESYONUNU ARTTIRARAK DOLAYLI OLARAK EPİTELYAL SODYUM KANALI ALT ÜNİTELERİNİN TURNOVERINI AZALTARAK AÇIK OLAN SODYUM KANALI SAYISINI ARTTIRIR |
| > [!warning] AME sendromu | MİNERALOKORTİKOİD RESEPTÖRÜNÜN KORTİZOLE ve ALDOSTERONA AFİNİTESİ IN VITRO ORTAMDA BENZERKEN IN VIVO ORTAMDA KORTİZOL ZAYIF BİR MİNERALOKORTİKOİDDİR. Bu fark KORTİZOLÜ KORTİZONA ÇEVİREN HSD11B2’NİN ETKİSİ SONUCUNDA GÖRÜLÜR. KORTİZON RESEPTÖR İÇİN BİR LİGAND DEĞİLDİR buna karşılık ALDOSTERON DA ENZİM İÇİN BİR SUBSTRAT DEĞİLDİR. FARMAKOLOJİK İNHİBİSYON (MEYAN KÖKÜNÜN AŞIRI TÜKETİLMESİ) ya da ENZİMİN GENETİK OLARAK EKSİKLİĞİ, KORTİZOLÜN RENAL MİNERALOKORTİKOİD RESEPTÖRLERİNE BAĞLANARAK TUZ RETANSİYONUNA ve HİPERTANSİYONA NEDEN OLUR; bu genetik hastalık AŞİKÂR MİNERALOKORTİKOİD FAZLALIĞI SENDROMU (AME) olarak adlandırılmaktadır |